Πώς ο πόλεμος στην Ουκρανία γέμισε τα ταμεία του Κιμ Γιονγκ Ουν

Της Natasha Lindstaedt

Ένας από τους μεγαλύτερους ωφελημένους από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία είναι αναμφίβολα η Βόρεια Κορέα – ή, ακριβέστερα, ο ηγέτης της, Κιμ Γιονγκ Ουν.

Στα τέσσερα χρόνια που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή, τα έσοδα της Βόρειας Κορέας από το εξωτερικό εκτινάχθηκαν στα 22 δισ. δολάρια, ποσό τετραπλάσιο από εκείνο που είχε εξασφαλίσει κατά την προηγούμενη τετραετία.

Με ρυθμό ανάπτυξης 3,5%, η Wall Street Journal χαρακτήρισε το απομονωμένο κράτος ως μία από τις εντυπωσιακότερες οικονομικές επιτυχίες του 2026. Μέρος των έκτακτων εσόδων διοχετεύθηκε στον εκσυγχρονισμό της Πιονγιάνγκ, όπου πλέον υπάρχουν πολυτελή εστιατόρια, ουρανοξύστες ύψους έως και 80 ορόφων, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, φωτεινές επιγραφές νέον και εφαρμογές κοινής μετακίνησης.

Παρότι ο Κιμ αποδίδει την οικονομική ανάπτυξη στις πολιτικές του, καθοριστικό ρόλο έχουν διαδραματίσει η Ρωσία και η Κίνα.

Η Βόρεια Κορέα υπολογίζεται ότι εισέπραξε περίπου 14 δισ. δολάρια από τη στρατιωτική στήριξη προς τη Ρωσία, καθώς και εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από το εμπόριο και την κινεζική βοήθεια.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ουκρανικής κυβέρνησης, η Πιονγιάνγκ προμήθευσε περίπου το 50% των πυρομαχικών που χρησιμοποίησε η Ρωσία στο μέτωπο την περίοδο 2024-2025. Σε αυτά περιλαμβάνονταν περίπου 120 πύραυλοι, εκατομμύρια βλήματα πυροβολικού και πυρομαχικά όλμων.

Παράλληλα, η Βόρεια Κορέα έστειλε περίπου 14.000 στρατιώτες στη Ρωσία, αριθμός που εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί έως και στις 50.000 μέσα στο 2026.

Η Ρωσία πλησιάζει, αλλά η Κίνα παραμένει απαραίτητη

Η στενότερη συνεργασία με τη Μόσχα προσφέρει στην Πιονγιάνγκ μεγαλύτερα περιθώρια ανεξαρτησίας από το Πεκίνο. Ωστόσο, η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί την οικονομική σανίδα σωτηρίας της Βόρειας Κορέας.

Το Πεκίνο αντιπροσωπεύει έως και το 95% του εξωτερικού εμπορίου της χώρας, αν και καταγράφει κατά κανόνα εμπορικό πλεόνασμα στις μεταξύ τους συναλλαγές. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, οι βορειοκορεατικές εξαγωγές προς την Κίνα έχουν αυξηθεί, περιλαμβάνοντας προϊόντα όπως περούκες, είδη περιποίησης μαλλιών και μετάλλευμα βολφραμίου. Το διμερές εμπόριο ενισχύθηκε σχεδόν κατά 20% φέτος.

Η επαναπροσέγγιση Πεκίνου και Πιονγιάνγκ δεν είναι τυχαία. Καθώς η Βόρεια Κορέα ενισχύει τους δεσμούς της με τη Ρωσία, η Κίνα επιχειρεί να επαναβεβαιώσει τον κεντρικό της ρόλο. Τον Ιούνιο, ο Κιμ συναντήθηκε με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ για πρώτη φορά έπειτα από επτά χρόνια.

Κατά τους τελευταίους 18 μήνες, Ρωσία και Βόρεια Κορέα πραγματοποίησαν 23 επισκέψεις υψηλού επιπέδου με τη συμμετοχή υπουργών, έναντι μόλις οκτώ αντίστοιχων επισκέψεων μεταξύ Κίνας και Βόρειας Κορέας.

Το Πεκίνο δεν επιδιώκει μόνο την ενίσχυση των οικονομικών σχέσεων με την Πιονγιάνγκ, αλλά και την εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας. Η στρατηγική σχέση του Σι με τον Κιμ λειτουργεί ως αντίβαρο στη ρωσική επιρροή και στη στρατιωτική ενίσχυση της Ιαπωνίας, ενώ διευρύνει τις επιλογές της Κίνας απέναντι στην Ταϊβάν.

Οι δύο χώρες δεσμεύονται, βάσει συμφωνίας του 1961, να παράσχουν άμεση στρατιωτική βοήθεια εάν μία από αυτές δεχθεί απρόκλητη επίθεση.

Ένδειξη της αναθέρμανσης των σχέσεων αποτέλεσε και η επαναλειτουργία, τον Μάρτιο, των επιβατικών τρένων που συνδέουν το Πεκίνο με την Πιονγιάνγκ, έπειτα από την αναστολή των δρομολογίων κατά την πανδημία. Επαναλήφθηκαν επίσης οι απευθείας πτήσεις μεταξύ των δύο πρωτευουσών.

Η ανάπτυξη δεν φτάνει στους πολίτες

Η Ρωσία και η Κίνα έχουν συμβάλει ουσιαστικά στην οικονομική ενίσχυση της Βόρειας Κορέας. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές σε ποιον βαθμό ο νέος πλούτος βελτιώνει τη ζωή του μέσου πολίτη.

Σε αντίθεση με τη Νότια Κορέα, η οποία συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, η Βόρεια Κορέα παραμένει εξαιρετικά φτωχή. Περίπου 17 εκατ. από τους 27 εκατ. κατοίκους της ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, ενώ ο μηνιαίος μισθός ενός γιατρού δεν αρκούσε ούτε για την αγορά ενός κιλού ρυζιού.

Οργανισμοί των Ηνωμένων Εθνών εκτιμούν ότι περισσότερο από το 40% του πληθυσμού υποσιτίζεται, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 11 εκατ. ανθρώπους.

Για δεκαετίες, οι παράλληλες αγορές αποτέλεσαν βασικό μηχανισμό επιβίωσης απέναντι στην κακοδιαχείριση της οικονομίας. Κατά τον λιμό της δεκαετίας του 1990, όταν το κρατικό σύστημα διανομής κατέρρευσε και έως και 3 εκατ. άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, οι πολίτες στράφηκαν σε παράνομα ή ημιπαράνομα δίκτυα εμπορίου, γνωστά ως «τζανγκμαντάνγκ».

Αρχικά, σε αυτές τις αγορές ανταλλάσσονταν βασικά προϊόντα και υπηρεσίες, όπως ψάρια, λαχανικά ή ακόμη και ένα κούρεμα. Σταδιακά, ο λεγόμενος «καπιταλισμός της βάσης» εξελίχθηκε σε ευρύ δίκτυο λαθρεμπορίου, μέσω του οποίου κινεζικά προϊόντα έφταναν σε ολόκληρη τη χώρα.

Το καθεστώς ανεχόταν αρχικά τις αγορές και εισέπραττε φόρους από τη λειτουργία τους. Στη συνέχεια, όμως, ο Κιμ άρχισε να αντιμετωπίζει ως απειλή τα σύγχρονα αγαθά που εισέρχονταν στη χώρα, όπως USB, κινητά τηλέφωνα και συσκευές αναπαραγωγής DVD, φοβούμενος ότι θα υπονόμευαν τον κρατικό έλεγχο της πληροφόρησης.

Το 2020 χρησιμοποίησε την πανδημία ως αφορμή για να περιορίσει τη λειτουργία των αγορών και την ξένη επιρροή. Οι πολίτες ενημερώθηκαν ακόμη και ότι τα θαλασσινά μπορούσαν να μεταδώσουν τον κορωνοϊό, ενώ στα σύνορα με την Κίνα δόθηκαν εντολές χρήσης θανατηφόρας βίας κατά όσων επιχειρούσαν να περάσουν παράνομα.

Έκτοτε, πολλοί έμποροι υποχρεώθηκαν να επιστρέψουν στα κρατικά καταστήματα, με τα κέρδη να καταλήγουν απευθείας στην κεντρική κυβέρνηση. Η εξέλιξη αυτή περιόρισε το διαθέσιμο εισόδημα και τις δυνατότητες επιβίωσης των πολιτών, ενώ δημιούργησε πρόσθετα έσοδα για το καθεστώς.

Το μυστικό ταμείο του καθεστώτος

Σημαντική πηγή πλούτου για το καθεστώς αποτελεί το Γραφείο 39, γνωστό επίσης ως «Δωμάτιο 39» ή «Υπηρεσία 39». Πρόκειται για μυστικό κρατικό οργανισμό που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1970 για τη διαχείριση των κεφαλαίων της οικογένειας Κιμ και την εξασφάλιση ξένου συναλλάγματος για τον ηγέτη και την ελίτ της χώρας.

Η αξία των κεφαλαίων που διαχειρίζεται δεν είναι γνωστή, αλλά εκτιμάται ότι ενδέχεται να φτάνει τα 5 δισ. δολάρια. Στην πράξη, λειτουργεί ως προσωπικό ταμείο του Κιμ.

Σύμφωνα με μαρτυρίες υψηλόβαθμων αποστατών που εργάστηκαν για την υπηρεσία, τα έσοδά της προέρχονται από πωλήσεις όπλων και μεθαμφεταμίνης, κυβερνοεπιθέσεις και την εργασία Βορειοκορεατών στο εξωτερικό. Μόνο το 2025, οι κλοπές κρυπτονομισμάτων αποτιμώνται σε 2 δισ. δολάρια.

Εργασία 16 ωρών για 10 δολάρια τον μήνα

Βορειοκορεάτες εργαζόμενοι αποστέλλονται κυρίως στην Κίνα και στη Ρωσία, αλλά έχουν δραστηριοποιηθεί σε περίπου 40 χώρες. Απασχολούνται, μεταξύ άλλων, στους τομείς των κατασκευών, της κλωστοϋφαντουργίας, της ιατρικής, της πληροφορικής και της εστίασης.

Οι εργαζόμενοι παρακολουθούνται διαρκώς από πράκτορες του καθεστώτος για να αποτρέπονται οι αποδράσεις. Σύμφωνα με σχετικές αναφορές, εργάζονται έως και 16 ώρες ημερησίως για περίπου 10 δολάρια τον μήνα.

Το πρόγραμμα αποστολής εργατικού δυναμικού στο εξωτερικό αποφέρει στην κυβέρνηση της Βόρειας Κορέας περίπου 500 εκατ. δολάρια σε ξένο νόμισμα.

Οι συγκεκριμένες πηγές εσόδων έχουν συμβάλει στη δημιουργία τεράστιου προσωπικού πλούτου για τον Κιμ. Δορυφορικές εικόνες έχουν καταγράψει πολυτελή παλάτια και κατοικίες που φέρονται να του ανήκουν, καθώς και συλλογή με περισσότερα από 100 πολυτελή ευρωπαϊκά αυτοκίνητα, ιδιωτικό αεροσκάφος και γιοτ αξίας εκατομμυρίων δολαρίων.

Ισχυρότερο το καθεστώς, φτωχότεροι οι πολίτες

Το οικονομικό «θαύμα» της Βόρειας Κορέας δεν συνοδεύεται από κάποια προσπάθεια εκδημοκρατισμού, αντίστοιχη με εκείνη που σημειώθηκε στη Νότια Κορέα κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980.

Παρά τις διεθνείς κυρώσεις, η χώρα βρίσκεται σήμερα σε ισχυρότερη θέση από οποιαδήποτε άλλη στιγμή των τελευταίων δεκαετιών, σύμφωνα με τον ειδικό σε θέματα Βόρειας Κορέας Αντρέι Λάνκοφ, της Korean Risk Group.

Τα οφέλη της οικονομικής ανάπτυξης, ωστόσο, φαίνεται να ενισχύουν κυρίως τον Κιμ και το καθεστώς του. Για τη μεγάλη πλειονότητα των Βορειοκορεατών –ιδιαίτερα για όσους ζουν εκτός Πιονγιάνγκ– παραμένουν ελάχιστα ορατά.

Forbes