Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να προσφέρει στα κράτη-μέλη πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε να μπορέσουν να απορροφήσουν μέρος του αυξημένου ενεργειακού κόστους που προκαλεί η κρίση στη Μέση Ανατολή, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη και στον πληθωρισμό της Ευρωζώνης.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, στις Βρυξέλλες συζητείται η ενεργοποίηση ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει στις κυβερνήσεις να διαθέτουν δαπάνες ύψους έως και 0,3% του ΑΕΠ για ενεργειακά μέτρα εκτός των συνήθων δημοσιονομικών περιορισμών της ΕΕ.
Η πρόταση βασίζεται στη λογική της «ρήτρας διαφυγής», παρόμοιας με εκείνη που έχει ήδη υιοθετηθεί για την ενίσχυση των αμυντικών δαπανών μετά την επιδείνωση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος. Στόχος είναι να δοθεί στα κράτη-μέλη η δυνατότητα να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να επιβαρυνθούν άμεσα οι δημοσιονομικοί τους στόχοι.
Οι συζητήσεις διεξάγονται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία για την ευρωπαϊκή οικονομία. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και καυσίμων, που συνδέεται με την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και τους φόβους για διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, έχει αναζωπυρώσει τις ανησυχίες για επιβράδυνση της ανάπτυξης και νέα ανοδική πίεση στον πληθωρισμό.
Διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε ενεργειακά σοκ, παρά τη σημαντική μείωση της εξάρτησής της από το ρωσικό φυσικό αέριο μετά το 2022. Οι αυξήσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφέρονται γρήγορα στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και θέρμανσης, επηρεάζοντας τόσο τα δημόσια οικονομικά όσο και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Στο επίκεντρο των πιέσεων βρίσκεται η Ιταλία. Η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης συγκαταλέγεται στις χώρες που ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία από τις Βρυξέλλες, καθώς συνεχίζει να αντιμετωπίζει υψηλό δημόσιο χρέος και δημοσιονομικές προκλήσεις.
Παρότι η ιταλική οικονομία κατέγραψε καλύτερες επιδόσεις από τις αναμενόμενες κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους, το δημοσιονομικό έλλειμμα εξακολουθεί να κινείται πάνω από τα όρια που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις για την ανάπτυξη, επικαλούμενη μεταξύ άλλων την αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, έχει ήδη προχωρήσει σε σειρά προσωρινών παρεμβάσεων για την ανακούφιση των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένης της περιοδικής παράτασης των μειώσεων στη φορολογία των καυσίμων όσο διαρκεί η κρίση.
Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται πάντως προσεκτικές, καθώς οποιαδήποτε χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης της οικονομίας και στη διατήρηση της αξιοπιστίας του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου δημοσιονομικής εποπτείας, το οποίο τέθηκε πρόσφατα σε εφαρμογή. «Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ένα σημαντικό ενεργειακό σοκ, δοκιμάζοντας περαιτέρω την Ευρώπη καθώς πλοηγείται σε ένα ήδη ασταθές γεωπολιτικό και εμπορικό περιβάλλον», είχε προειδοποιήσει τον περασμένο μήνα ο Επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις. Εφόσον προχωρήσει η πρόταση, θα πρόκειται για μία από τις πρώτες στοχευμένες παρεμβάσεις της ΕΕ που συνδέουν άμεσα τη δημοσιονομική πολιτική με τις επιπτώσεις της νέας ενεργειακής κρίσης, αντανακλώντας τον αυξανόμενο προβληματισμό των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για τις οικονομικές συνέπειες της γεωπολιτικής αστάθειας.
