Αντιμέτωπος με εισαγγελική έρευνα για την κατηγορία της «προσβολής θρησκευτικών αξιών» βρίσκεται ο Τούρκος κωμικός Ντενίζ Γκιοκτάς, εξαιτίας αστείων που έκανε για το Κοράνι σε παράσταση stand-up, η οποία έγινε viral και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία. Πέρα, πάντως, από την επίσημη αιτιολογία έναρξης της έρευνας, στην ίδια παράσταση ο κωμικός μίλησε και για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, χαρακτηρίζοντάς τον «δικτάτορα».
Η έρευνα ξεκίνησε αφού αποσπάσματα της παράστασης, που αναρτήθηκαν στο YouTube στις 24 Ιουνίου, συγκέντρωσαν σχεδόν έξι εκατομμύρια προβολές μέσα σε μόλις πέντε ημέρες. Φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης και συντηρητικοί χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κατηγόρησαν τον κωμικό ότι χλευάζει το Κοράνι.
Σύμφωνα με τη φιλοκυβερνητική εφημερίδα Yeni Şafak, οι εισαγγελικές αρχές ξεκίνησαν προκαταρκτική εξέταση για σχόλια που έκανε ο Γκιοκτάς σχετικά με τα ιερά βιβλία, κατά τη διάρκεια της 90λεπτης παράστασης που είχε μαγνητοσκοπηθεί την 1η Ιουνίου σε υπαίθριο θέατρο στην Κωνσταντινούπολη.
Το αστείο που προκάλεσε την έρευνα
Στο απόσπασμα που επικαλείται η Yeni Şafak, ο κωμικός αναφέρεται στα τέσσερα ιερά βιβλία των αβρααμικών θρησκειών και λέει: «Τα τρία πρώτα βιβλία ήταν καλά, αλλά η μετάφραση στο τέταρτο ήταν αδύναμη. Νομίζω ότι ήταν το καλύτερο από τα τέσσερα. Ήταν ένα φιλόδοξο ντεμπούτο τον 7ο αιώνα. Πρέπει να ήταν δύσκολο και για τον συγγραφέα. Αν του ερχόταν μια νέα ιδέα, είχε ήδη πει ότι αυτό είναι το τελευταίο βιβλίο».
Το αστείο παραπέμπει στη μουσουλμανική πεποίθηση ότι το Κοράνι αποτελεί το τελευταίο και οριστικό ιερό βιβλίο.
Ο Γκιοκτάς φέρεται να ερευνάται με βάση το άρθρο 216 του τουρκικού Ποινικού Κώδικα, το οποίο ποινικοποιεί τη δημόσια προσβολή θρησκευτικών αξιών όταν θεωρείται ότι μπορεί να διαταράξει τη δημόσια ειρήνη.
Μια παράσταση γεμάτη πολιτική σάτιρα
Η παράσταση περιλαμβάνει κυρίως σατιρικά σχόλια για την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία, τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (τον οποίο χαρακτηρίζει, σε κάποιο σημείο «δικτάτορα»), τον προφυλακισμένο δήμαρχο Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, τα πανεπιστήμια, τις διαδηλώσεις, τους Τούρκους διανοούμενους, τον εθνικισμό, αλλά και τα παιδιά συντηρητικών οικογενειών που ακολουθούν κοσμικό τρόπο ζωής.
Ο ίδιος ο κωμικός αστειεύεται ακόμη και με το ενδεχόμενο να ερευνηθεί ή να φυλακιστεί για όσα λέει επί σκηνής, μετατρέποντας τη δικαστική πίεση προς τους κωμικούς σε βασικό θέμα της παράστασης. Στη σκηνή δεσπόζει μάλιστα ένα μεγάλο γλυπτό του κεφαλιού του, στοιχείο που, σύμφωνα με τους δημιουργούς της παράστασης, συμβολίζει τον προσωπικό κίνδυνο που αναλαμβάνει.
Αντιδράσεις
Ο δημοσιογράφος Ισμαΐλ Σαϊμάζ αποκάλυψε σε εκπομπή του Halk TV ότι είχε πληροφορίες για την έναρξη της έρευνας και εξέφρασε την ελπίδα η υπόθεση να μην προχωρήσει.
«Ελπίζω να παραμείνει μόνο στο στάδιο της έρευνας και να κλείσει. Διαφορετικά, η Τουρκία θα μπει σε μια περίοδο όπου ούτε χιούμορ θα μπορεί να υπάρξει ούτε ένας stand-up κωμικός θα μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα», δήλωσε.
Είχαν προηγηθεί μπλόκα στο Χ
Η έρευνα έρχεται λίγες ημέρες αφότου οι τουρκικές αρχές μπλόκαραν την πρόσβαση σε αναρτήσεις στο X που περιείχαν αποσπάσματα της ίδιας παράστασης, επικαλούμενες λόγους εθνικής ασφάλειας και δημόσιας τάξης.
Η απόφαση ελήφθη μετά τις καταγγελίες του πρώην στελέχους του κυβερνώντος AKP, Σαμίλ Ταγιάρ, ο οποίος υποστήριξε ότι ο Γκιοκτάς προσέβαλε τον πρόεδρο Ερντογάν.
Οι αναρτήσεις κατέστησαν μη προσβάσιμες για τους χρήστες στην Τουρκία βάσει νόμου, που επιτρέπει στις αρχές να διατάσσουν την αφαίρεση ή τον αποκλεισμό διαδικτυακού περιεχομένου σε επείγουσες περιπτώσεις που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια, τη δημόσια τάξη, την πρόληψη εγκλημάτων ή την προστασία της ζωής και της περιουσίας.
«Δεν έφυγα για να κρυφτώ»
Ο Γκιοκτάς διέψευσε τις φήμες ότι εγκατέλειψε την Τουρκία εξαιτίας της υπόθεσης, εξηγώντας ότι είχε ταξιδέψει στο εξωτερικό για διακοπές μετά την ολοκλήρωση της περιοδείας και της επεξεργασίας της παράστασης.
«Δεν ξέρω αν το να ταξιδεύεις είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπεσαι. Όσοι το παρουσιάζουν σαν πληροφορία μυστικών υπηρεσιών μπορούν επίσης να δουν ότι στις 22 Ιουνίου πλήρωσα μεγάλο ποσό για την εξαγορά της στρατιωτικής μου θητείας», ανέφερε, προσθέτοντας ότι θα επιστρέψει με την πρώτη διαθέσιμη πτήση αν χρειαστεί η παρουσία του στην Τουρκία.
Δεν είναι η πρώτη υπόθεση
Η υπόθεση ακολουθεί τη δίωξη της επίσης stand-up κωμικού Τούμπα Ουλού, σε βάρος της οποίας οι εισαγγελικές αρχές ζήτησαν τον Μάιο ποινή φυλάκισης έως και τριών ετών για αστείο που έκανε σχετικά με τον Οθωμανό σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή.
Η Ουλού κατηγορήθηκε για «υποκίνηση μίσους και εχθρότητας» μετά τη δημοσιοποίηση αποσπάσματος της παράστασής της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είχε προηγουμένως συλληφθεί με την κατηγορία της «προσβολής ιστορικών, εθνικών και ηθικών αξιών» και αφέθηκε αργότερα ελεύθερη υπό δικαστική επιτήρηση.
Η υπόθεση είχε προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις υπεράσπισης της ελευθερίας της έκφρασης και συναδέλφους της, οι οποίοι υποστήριξαν ότι οι κωμικοί δεν θα πρέπει να διώκονται ποινικά για όσα λένε στη σκηνή.
Η Τουρκία δέχεται εδώ και χρόνια επικρίσεις για τους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης, καθώς καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με ποινικές έρευνες για δημόσιες τοποθετήσεις τους.
Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, η χώρα συνεχίζει να κατατάσσεται χαμηλά στους δείκτες ελευθερίας της έκφρασης και του Τύπου. Η Freedom House χαρακτηρίζει την Τουρκία ως «Μη Ελεύθερη», ενώ οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα την κατέταξαν στην 163η θέση μεταξύ 180 χωρών στον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2026.
