Η προειδοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τις δημοσιονομικές πιέσεις της περιόδου 2030-2050 συμπίπτει χρονικά με την προετοιμασία της κυβέρνησης για τη νέα συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, η οποία αναμένεται να καθορίσει τη βιωσιμότητα του συστήματος τις επόμενες δεκαετίες. Στην τελευταία αξιολόγησή του για την κυπριακή οικονομία, το ΔΝΤ εκτιμά ότι η γήρανση του πληθυσμού θα αυξήσει σημαντικά τις δαπάνες για συντάξεις και υγεία, δημιουργώντας πρόσθετες ανάγκες που υπερβαίνουν το 4% του ΑΕΠ έως το 2050.
Για τον λόγο αυτό καλεί την κυβέρνηση να διατηρήσει επαρκή δημοσιονομικό χώρο και να αποφύγει μόνιμες παροχές που θα δυσχέραιναν τη χρηματοδότηση των μελλοντικών υποχρεώσεων. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το Υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται τη δεύτερη φάση της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται η μακροχρόνια βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η επάρκεια των συντάξεων, αλλά και ο μηχανισμός που συνδέει την ηλικία συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής.
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, από το 2030 προβλέπεται επανεξέταση της ηλικίας συνταξιοδότησης με βάση τις εξελίξεις στο προσδόκιμο ζωής. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποφασιστεί αύξηση του ορίου ηλικίας, αλλά ότι θα αξιολογηθούν τα δημογραφικά δεδομένα και, εφόσον ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός, οι αλλαγές θα εφαρμοστούν σταδιακά.
Η έκθεση του ΔΝΤ ενισχύει το επιχείρημα ότι η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση δεν αποτελεί μόνο κοινωνική πολιτική, αλλά και βασικό εργαλείο δημοσιονομικής σταθερότητας. Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στήριξη των σημερινών συνταξιούχων και στη διασφάλιση ότι το σύστημα θα παραμείνει βιώσιμο για τις επόμενες γενιές, σε μια περίοδο όπου η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους αναμένεται να επιδεινωθεί σημαντικά.
Ουσιαστικά το ΔΝΤ ζητεί να μην υπάρξει δημοσιονομική χαλάρωση, παρά τη σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους. Το Ταμείο προειδοποιεί ότι χωρίς τη δημιουργία αυτού του χώρου οι επόμενες κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να λάβουν μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής και περικοπές δαπανών. Επισημαίνει ότι οι αυξανόμενες συνταξιοδοτικές και υγειονομικές δαπάνες, σε συνδυασμό με τα δυσμενή δημογραφικά δεδομένα, ενδέχεται να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις στο μέλλον.
Παράλληλα, θεωρεί θετική την πρόταση για συσσώρευση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων ώστε να αντιμετωπιστεί μέρος του μελλοντικού κόστους που θα επιφέρει η γήρανση του πληθυσμού. Παράλληλα, επισημαίνει ότι μηχανισμοί όπως η αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή και οι εγγυημένες κατώτατες συντάξεις ενδέχεται να δυσκολέψουν τη δημοσιονομική προσαρμογή εάν οι πιέσεις αυξηθούν περισσότερο από τις σημερινές προβλέψεις..
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το ΔΝΤ εισηγείται: να μην αυξηθούν σημαντικά οι μόνιμες κρατικές δαπάνες ή οι φορολογικές ελαφρύνσεις σήμερα, να συνεχιστεί η συνετή δημοσιονομική πολιτική, να προχωρήσουν μεταρρυθμίσεις που θα περιορίσουν τη μελλοντική αύξηση του κόστους, όπως αλλαγές στο συνταξιοδοτικό σύστημα.
Ηλικία σύνταξης και προσδόκιμο ζωής
Ένα από τα μέτρα που συζητούνται διεθνώς και εφαρμόζονται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες είναι η σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής. Στην Κύπρο υπάρχει ήδη σχετικός μηχανισμός στη νομοθεσία, επομένως μετά το 2030 ενδέχεται να υπάρξουν σταδιακές αυξήσεις του ορίου ηλικίας, εφόσον το δικαιολογούν τα δημογραφικά στοιχεία. Αυτό αποτελεί έναν τρόπο να περιοριστεί η αύξηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης, αλλά δεν έχει ακόμη αποφασιστεί συγκεκριμένη αύξηση ή συγκεκριμένο νέο όριο ηλικίας.
O Yπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούττας έχει αναφέρει σε δηλώσεις του, ότι η βάση του συνταξιοδοτικού σχεδιασμού παραμένει με την συνταξιοδότηση στα 65 έτη, χωρίς πρόθεση αύξησης του ορίου αφυπηρέτησης. Να αναφέρουμε ότι η συζήτηση για περισσότερα χρόνια εργασίας επιστρέφει στην Ευρώπη με αφετηρία τη Γερμανία.
Η ηλικία συνταξιοδότησης στη Γερμανία προβλέπεται ήδη να φτάσει τα 67 έτη στις αρχές της δεκαετίας του 2030, όμως οι νέες προτάσεις ανοίγουν τον δρόμο για περαιτέρω άνοδο, ακόμη και προς τα 70 έτη στις αρχές της δεκαετίας του 2090. Παράλληλα, εξετάζεται η κατάργηση της δυνατότητας πρόωρης συνταξιοδότησης στα 63 χωρίς περικοπές για όσους έχουν 45 χρόνια εισφορών. Η γερμανική περίπτωση δεν αφορά μόνο τη Γερμανία, αλλά λειτουργεί ως προειδοποίηση για ολόκληρη την Ευρώπη, όπου η σύνδεση των ορίων ηλικίας συνδέονται με το προσδόκιμο ζωής
