Από τον Φειδία στον Μακάριο και στην πολιτική αποσύνθεση

Ο έρανος του Μακάριου Δρουσιώτη από τη μία, το κοντοπαντέλονο του Φειδία Παναγιώτου από την άλλη και, στη μέση, η οχλοκρατία των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Δεδομένα μιας εξίσωσης πολιτικής και κοινωνικής σύγχυσης, σε μια εποχή όπου η ουσία χάνεται μέσα στις εντυπώσεις της εικόνας και στην ένταση των αντιδράσεων.

Η δημόσια ατζέντα καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από το θόρυβο που προκαλείται από το συρφετό των διαδικτυακών αντιδράσεων και την ένταση των περισπούδαστων μονολόγων στις διάφορες πλατφόρμες των social media. Το να επιχειρεί μια κοινωνία να επιδείξει αντανακλαστικά απέναντι σε ένα γεγονός ή ένα φαινόμενο είναι υγιές και αναγκαίο. Όταν, όμως, η αντίδραση εξαντλείται στην κατακραυγή, στην παρόρμηση και στην επιβολή της άποψης του πλήθους, τότε παύει να αποτελεί κοινωνικό αντανακλαστικό και μετατρέπεται σε παθογένεια.

Τα αναφέρουμε όλα αυτά με αφορμή δύο γεγονότα τα οποία, εν μέσω καλοκαιρινής ραστώνης, απασχολούν τη δημόσια σφαίρα.

Το πρώτο αφορά το θόρυβο που προκλήθηκε γύρω από την ενδυματολογική επιλογή του Φειδία Παναγιώτου, ο οποίος, παρεμπιπτόντως, τυγχάνει να είναι ευρωβουλευτής και αρχηγός πολιτικού κόμματος, να παραστεί στην πρώτη σειρά των καθισμάτων στην εκδήλωση μνήμης και τιμής για τους Τάσο Ισαάκ και Σολωμό Σολωμού με κοντό παντελόνι.

Δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι αν επρόκειτο για συνειδητή επιλογή, με στόχο να προκαλέσει αντιδράσεις και να στρέψει πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, ή αν ήταν ακόμη μία γκάφα που προέκυψε από την αδιαφορία και την κουλτούρα του δόγματος «γραμμένους σας έχω όλους και όλα». Το δεδομένο, ωστόσο, είναι ότι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ο Φειδίας έχει καταστεί καθρέφτης μιας πλευράς της κυπριακής κοινωνίας.

Μιας πλευράς που κάποια στιγμή αποφάσισε ότι ένας άνθρωπος ο οποίος εμφανίστηκε από το πουθενά, με βασικό πολιτικό μήνυμα ότι δεν γνωρίζει τίποτε, άξιζε περισσότερη εμπιστοσύνη από οποιονδήποτε άλλο. Διότι έτσι, ίσως, πίστευε ότι επαναστατεί. Ότι ανατρέπει το κατεστημένο. Ότι στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα.

Μόνο που η πολιτική δεν είναι διαγωνισμός δημοφιλίας ούτε παιχνίδι εντυπώσεων. Και η αμφισβήτηση του κατεστημένου δεν συνιστά από μόνη της πολιτική πρόταση. Η άρνηση, η πρόκληση και η διαφορετικότητα μπορούν να έχουν αξία όταν συνοδεύονται από σκέψη, γνώση, ευθύνη και συγκεκριμένη πολιτική θέση. Διαφορετικά, παραμένουν απλώς επικοινωνιακά εργαλεία.

Από την άλλη, έχουμε αναγάγει τις τελευταίες ημέρες σε δημόσια διελκυστίνδα το κατά πόσο η συλλογή χρημάτων για τον Μακάριο Δρουσιώτη εμπίπτει ή όχι στη νομοθεσία που αφορά τους δημόσιους εράνους.

Ε, λοιπόν, δεν είναι μόνο ζήτημα ορολογίας. Είναι κάτι πολύ περισσότερο.

Το αν είναι νόμιμο ή παράνομο να ζητά κάποιος χρήματα από το κοινό δεν είναι ένα απλό ζήτημα. Αλίμονο αν ο οποιοσδήποτε, για οποιονδήποτε λόγο, μπορούσε να ζητά οικονομική βοήθεια χωρίς κανένα πλαίσιο, κανέναν έλεγχο και καμία λογοδοσία. Και αυτό δεν αφορά μόνο την περίπτωση του Μακάριου Δρουσιώτη. Αφορά, πολύ ευρύτερα, τις πρωτοβουλίες συλλογής χρημάτων που οργανώνονται και διακινούνται μέσα από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.

Στην περίπτωση του Μακάριου Δρουσιώτη, όμως, υπάρχουν και άλλα ζητήματα που θα πρέπει να συζητήσουμε και να μας απασχολήσουν σοβαρά.

Διότι η υπόθεση «Σάντη» και όσα καταγράφονται ως ισχυρισμοί από πλευράς Μακάριου Δρουσιώτη είναι πολύ σοβαρά για να εξαντλούνται απλώς στην επίκληση της ελευθεροτυπίας ή της ελευθερίας της έκφρασης. Δεν πρόκειται για απλές απόψεις. Πρόκειται για ισχυρισμούς σχετικά με γεγονότα και πρόσωπα, οι οποίοι, ακριβώς επειδή είναι σοβαροί, απαιτούν τεκμηρίωση, απαντήσεις και έλεγχο.

Και στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν επρόκειτο για ένα δημοσιογραφικό κείμενο με τους κανόνες και τις διαδικασίες που διέπουν μια δημοσιογραφική έρευνα, αλλά για δημόσια ανάρτηση στην οποία προβάλλονται συγκεκριμένοι ισχυρισμοί και αναφορές σε πρόσωπα. Το βάρος της τεκμηρίωσης, ή έστω της επίδειξης εύλογης βάσης για όσα διατυπώνονται, ανήκει σε εκείνον που τα διατυπώνει.

Ζούμε σε μια εποχή όπου η πληροφορία δεν χρειάζεται πλέον να είναι αληθής για να γίνει επιδραστική. Αρκεί να είναι αρκετά έντονη, αρκετά προκλητική ή αρκετά συγκινησιακά φορτισμένη. Η ταχύτητα αντικαθιστά την επαλήθευση, η εντύπωση την τεκμηρίωση και η μαζική αντίδραση την κρίση.

Και αυτό είναι ίσως πολύ πιο επικίνδυνο από το ίδιο το περιεχόμενο των δύο υποθέσεων.

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ούτε το κοντοπαντέλονο ούτε ο έρανος. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι έχουμε αρχίσει να χάνουμε την ικανότητα να ξεχωρίζουμε το σημαντικό από το ασήμαντο, το γεγονός από τον ισχυρισμό, την κριτική από τη διαπόμπευση και την πολιτική από το θέαμα.