Τη μεγάλη γεωπολιτική αξία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου Ισραήλ, Great Sea Interconnector (GSI), για την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου υπογράμμισε ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, Μιχάλης Δαμιανός, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο εξειδικευμένο energygame.gr και τη δημοσιογράφο Λαλέλα Χρυσανθοπούλου, στο περιθώριο της συμμετοχής του στο 30ό συνέδριο Government Roundtable του Economist.

Ο κ. δαμιανός έθεσε όμως στο τραπέζι και την κρίσιμη παράμετρο του κόστους για τους Κύπριους καταναλωτές. Τονίζει μεν ότι η Λευκωσία θέλει να γίνει το GSI καθώς θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου, αλλά επισημαίνει ότι δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο πως το έργο θα οδηγήσει σε μείωση των τιμών ρεύματος, καθώς δεν αποκλείεται να τις αυξήσει, αν το τελικό κόστος εκτοξευτεί για διάφορους λόγους.

Ο υπουργός Ενέργειας παραπέμπει στη ζητηθείσα μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία αναμένεται να δώσει πιο καθαρή εικόνα για το τελικό κόστος και συναρτά από τα αποτελέσματά της τη μετοχική συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στο έργο. Όπως σημειώνει, εφόσον τα δύο τρίτα του κόστους κατασκευής μετακυλιστούν στους Κύπριους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ρεύματος, το όφελος στις τιμές μπορεί να είναι περιορισμένο ή ακόμη και να αντιστραφεί, ειδικά αν το κόστος υπερβεί το 1,9 δισ. ευρώ (σ.σ. σχετική με την πτυχή αυτή είναι η ανάλυση στον Φιλελεύθερο του Ανδρέα Πουλλικκά, πρώην προέδρου της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, η οποία δημοσιεύεται στη σελίδα 49 της σημερινής έκδοσης του «Φ»).

Ευχαριστίες στο energygame.gr για τη συγκατάθεση στην αναδημοσίευση μέρους της συνέντευξης.

Πώς τοποθετείστε απέναντι στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ GSI, λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόσφατα δηλώσατε ότι δεν θα οδηγήσει σε φθηνότερο ρεύμα;

Το έργο έχει πολύ μεγάλη γεωπολιτική αξία για την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου και γι’ αυτό θέλουμε να γίνει, καθώς θα μας διασφαλίζει ότι θα έχουμε πάντα ρεύμα. Πλην, όμως, δεν πρέπει να θεωρούμε απαραιτήτως ότι με την ηλεκτρική διασύνδεση θα μειωθούν οι τιμές του στην Κύπρο και ο λόγος είναι επειδή τα 2/3 του κόστους της κατασκευής θα το επωμιστεί ο Κύπριος καταναλωτής στους λογαριασμούς ρεύματος -και είναι κάτι που θα δούμε όταν θα έχουμε στα χέρια μας τη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων- μπορεί τελικά να αυξήσει την τιμή του ρεύματος αντί να τη μειώσει και αν υπάρχει μείωση θα είναι πολύ μικρή

Άρα, υπάρχει ασφάλεια εφοδιασμού για εμάς που είναι πολύ σημαντικό, αλλά από την άλλη πρέπει να δούμε και το οικονομικό κομμάτι γιατί από τα στοιχεία που έχουμε φαίνεται ότι οι πιθανότητες να μειώσει το κόστος του ρεύματος είναι περιορισμένες. Ιδίως αν το κόστος του έργου αυξηθεί πέραν του αρχικού προϋπολογισμού των 1,9 δισ. ευρώ.

Πού βρισκόμαστε όσον αφορά στη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων;

Ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη υποβάλει το σχετικό αίτημα στην ΕΤΕπ, όπως συμφωνήσαμε οι Υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου ενώπιον του αρμόδιου Ευρωπαίου Επιτρόπου. Η μελέτη θα πάρει λίγους μήνες, ελπίζουμε έως το τέλος του έτους να έχουμε κάποια στοιχεία. Μακάρι να δείξει η μελέτη ότι το κόστος δεν θα είναι αυξημένο και μακάρι να μπορούμε να βρούμε και άλλους επενδυτές  αλλά και άλλους πόρους, είτε από ευρωπαϊκά ταμεία είτε από αλλού, για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε το έργο.

Σας απασχολεί ο παράγοντας Τουρκία και αυτά που ακούγονται κατά καιρούς για ηλεκτρική διασύνδεση του ψευδοκράτους με την Τουρκία;

Ο ρόλος της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι σημαντικός, ιδιαίτερα για την Κυπριακή Δημοκρατία. Με δικές της ενέργειες η Τουρκία σταμάτησε ερευνητικά πλοία στην κυπριακή ΑΟΖ το 2018, ενώ υπήρχε και το περιστατικό στην Κάσο το καλοκαίρι του 2024 (σ.σ. με την παρενόχληση του ιταλικού πλοίου που διενεργούσε έρευνες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου).

Αυτό το οποίο μπορεί να κάνει η Κυπριακή Δημοκρατία είναι να συνεχίσει να εξασκεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα, με βάση το Διεθνές Δίκαιο, για να προχωρήσει το δικό της ενεργειακό πρόγραμμα, σε συνεργασία πάντοτε με τους εταίρους μας, που είναι οι ΗΠΑ, η Ελλάδα και το Ισραήλ στο πλαίσιο του σχήματος 3+1 και στηρίζουν αυτό το ενεργειακό πρόγραμμα. Αυτά πρέπει να κάνουμε εμείς. Το τι κάνει η Τουρκία δεν μπορούμε να το ελέγξουμε, αλλά θεωρούμε ότι με ευρύτερες συνεργασίες και με τη σύμφωνη γνώμη των ΗΠΑ που έχουν ενεργό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο θεωρούμε ότι θα τα καταφέρουμε.

Μια και αναφερθήκατε στο σχήμα 3+1 που έχει επανέλθει δυναμικά στην ατζέντα το τελευταίο διάστημα, τι προσβλέπετε σε πρακτικό επίπεδο;

Από τη στιγμή που υπάρχει συμφωνία όσον αφορά το ενεργειακό πρόγραμμα της κυπριακής Δημοκρατίας, θεωρούμε ότι θα υπάρχει ενεργειακή ασφάλεια, υπάρχουν και συμφέροντα αμερικανικών εταιρειών στην ευρύτερη περιοχή, ιδιαίτερα στην κυπριακή ΑΟΖ και πρέπει να καταλάβουν όλοι πλέον ότι η Κύπρος προχωρά με τη συμφωνία και με την ασφάλεια από τους δικούς μας εταίρους.

Γι’ αυτό μιλάμε για την ενεργειακή αυτή συνεργασία που εμείς μάλιστα αποκαλούμε «συνεταιρισμό», partnership. Θα βασιστούμε στους εταίρους μας και στην Ανατολική Μεσόγειο και στις ΗΠΑ. Και να πούμε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν πάντοτε αξιόπιστος παίκτης στην Ανατολική Μεσόγειο. Έχουμε εξαιρετικές σχέσεις με όλους μας τους γείτονες, και με την Αίγυπτο αλλά και με το Λίβανο, με τον οποίο συζητάμε μάλιστα για ηλεκτρική διασύνδεση…

Πού βρίσκεται αυτό το project και πώς «κουμπώνει» με το GSI;

Βρισκόμαστε σε συζητήσεις για χρηματοδότηση των μελετών του έργου από την Παγκόσμια Τράπεζα, είμαστε κοντά στην υποβολή του σχετικού αιτήματος. Είναι ένα έργο που θα πάρει πάρα πολλά χρόνια, αλλά κάπου πρέπει να ξεκινήσει. Να θυμόμαστε ότι Κύπρος και Λίβανος είναι πολύ κοντά με ό,τι συνεπάγεται για το κόστος αυτής της διασύνδεσης. Σίγουρα, όμως, από μόνη της δεν προσφέρει πάρα πολλά, πρέπει να γίνει και το κομμάτι Κύπρος – Ελλάδα. Όταν γίνει και η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ (σ.σ. που είναι το δεύτερο σκέλος του GSI) και η διασύνδεση Κύπρου-Λιβάνου, τότε και το Ισραήλ και ο Λίβανος θα συνδέονται με την Ευρώπη. Οπότε το GSI είναι προπομπός του IMEC (σ.σ. του μεγάλου διαδρόμου Ινδίας- Μέσης Ανατολής- Ευρώπης).

Φυσικό αέριο στην Κύπρο;

Θα δούμε το φυσικό αέριο που αναμένεται να παράγεται στην Κύπρο να καταναλώνεται στην εσωτερική αγορά;

Αυτή τη στιγμή το κυπριακό αέριο είναι δύσκολο να καταναλωθεί στην Κύπρο γιατί ο τρόπος με τον οποίο δουλεύουν τα συμβόλαια καταμερισμού με τις εταιρείες έρχονται οι εταιρείες και κάνουν μια πρόταση για το πώς είναι καλύτερα εμπορεύσιμο το αέριο. Όπως γνωρίζετε, εδώ και πολλά χρόνια δεν καταφέραμε να βγάλουμε φυσικό αέριο και ένας από τους λόγους είναι ότι πρόκειται για δύσκολα εμπορεύσιμα μπλοκ που είναι σε πολύ μεγάλα βάθη, έχουν τεχνικές προκλήσεις και δεν περιέχουν τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου.

Άρα από τη στιγμή που έχει ληφθεί η απόφαση το φυσικό αέριο από την «Αφροδίτη» να φτάσει στην Αίγυπτο για εκμετάλλευση και δεν υπήρχε περίπτωση οι εταιρείες να δεχθούν να έρθει μέρος αυτού στην Κύπρο γιατί οι εγκαταστάσεις θα κοστίσουν πάρα πολύ.

Στο πλαίσιο των συζητήσεών της με τις ενεργειακές εταιρείες, η Κυπριακή Δημοκρατία διαχρονικά ζητεί να καταφέρουμε να φέρουμε αέριο από τη δική μας ΑΟΖ στην Κύπρο. Δεν το έχουμε καταφέρει ακόμα. Αν στο μέλλον υπάρχει μεγαλύτερη ανάπτυξη, μεγαλύτερα κοιτάσματα, τότε να μπορέσουμε να πιέσουμε περισσότερο να γίνει μονάδα υγροποίησης στην Κύπρο ώστε να εξάγεται και από την Κύπρο.  Κάποτε μπορεί να τα καταφέρουμε, αυτή τη στιγμή είναι δύσκολο.