Νέες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη βιώσιμου τουρισμού στις περιοχές Natura 2000 δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκοντας να συνδυάσει την τουριστική δραστηριότητα με την προστασία των οικοτόπων και των απειλούμενων ειδών.
Το ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 περιλαμβάνει περισσότερες από 27.000 προστατευόμενες περιοχές στα κράτη-μέλη και καλύπτει:
- το 18,6% της χερσαίας έκτασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- το 10,5% της θαλάσσιας περιοχής της ΕΕ.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, οικονομικές δραστηριότητες, περιλαμβανομένου του τουρισμού, μπορούν να αναπτύσσονται εντός προστατευόμενων περιοχών, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπονομεύουν τους στόχους διατήρησης της φύσης.
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν ένα πλαίσιο για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των περιοχών Natura 2000, ενσωματώνοντας τις τουριστικές δραστηριότητες και την αναψυχή στις πολιτικές προστασίας και αποκατάστασης των οικοσυστημάτων.
Έως €85 δισ. ετησίως από τις περιοχές Natura
Ο τουρισμός αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς το 2024 συνέβαλε κατά 7,1% στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της ΕΕ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου €807 δισ.
Ο κλάδος στηρίζει περισσότερες από 20 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, ενώ μόνο η δραστηριότητα των επισκεπτών στις περιοχές Natura 2000 αποφέρει ετησίως μεταξύ €50 και €85 δισ.
Παράλληλα, εκτιμάται ότι στηρίζει έως και δύο εκατομμύρια θέσεις πλήρους απασχόλησης, ιδιαίτερα σε:
- αγροτικές περιοχές,
- παράκτιες κοινότητες,
- ορεινές περιοχές.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναδεικνύει επίσης την αυξανόμενη σημασία του οικοτουρισμού, τον οποίο ορίζει ως υπεύθυνο ταξίδι που συμβάλλει στη διατήρηση του περιβάλλοντος και στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο οικοτουρισμός αναπτύσσεται με ετήσιο ρυθμό που φθάνει έως και το 34%, ξεπερνώντας σημαντικά την ανάπτυξη του ευρύτερου τουριστικού τομέα.
Το «παράδοξο της διατήρησης»
Οι κατευθυντήριες γραμμές αναγνωρίζουν το λεγόμενο «παράδοξο της διατήρησης». Όσο καλύτερα προστατεύεται και διαχειρίζεται μια φυσική περιοχή, τόσο περισσότερους επισκέπτες μπορεί να προσελκύσει.
Η αύξηση της επισκεψιμότητας, ωστόσο, μπορεί να επιβαρύνει τους ίδιους οικοτόπους και τα είδη που καθιστούν μια περιοχή ελκυστική.
Η κακή διαχείριση των επισκεπτών μπορεί να προκαλέσει:
- υποβάθμιση φυσικών οικοτόπων,
- όχληση προστατευόμενων ειδών,
- αύξηση της ρύπανσης,
- εξάντληση φυσικών πόρων.
Για την αντιμετώπιση των κινδύνων, η Κομισιόν προτείνει ένα πλαίσιο διαχείρισης τεσσάρων βημάτων.
Τα τέσσερα βήματα του πλαισίου
Το νέο πλαίσιο βιώσιμης τουριστικής διαχείρισης προβλέπει:
- τον εντοπισμό των πιέσεων, των απειλών και των πιθανών οφελών του τουρισμού,
- την αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας κάθε προστατευόμενης περιοχής,
- την ενίσχυση της επικοινωνίας και της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης,
- την εφαρμογή κατάλληλων μέτρων διαχείρισης.
Στόχος είναι να βοηθηθούν οι αρμόδιες αρχές και οι διαχειριστές των περιοχών να προβλέπουν τις επιπτώσεις από την επισκεψιμότητα και να ευθυγραμμίζουν την τουριστική ανάπτυξη με τους στόχους διατήρησης.
Η Επιτροπή προωθεί τον προληπτικό σχεδιασμό μέσω στρατηγικών διαχείρισης των ροών επισκεπτών και αξιολόγησης των πιθανών επιπτώσεων πριν από την εφαρμογή έργων ή δραστηριοτήτων.
Προτείνονται επίσης επενδύσεις σε:
- εκστρατείες πληροφόρησης,
- οργανωμένες ξεναγήσεις,
- δράσεις επιστήμης των πολιτών,
- εκπαιδευτικά προγράμματα,
- ψηφιακά εργαλεία ενημέρωσης των επισκεπτών.
Συνεργασία αρχών και τοπικών κοινοτήτων
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική διαχείριση απαιτεί στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι αρχές προστασίας της φύσης, οι τουριστικοί οργανισμοί και επιχειρήσεις, οι τοπικές κοινότητες και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις.
Η συνεργασία πρέπει να αναπτύσσεται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ώστε οι τουριστικές πολιτικές να λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Το μεγαλύτερο συντονισμένο δίκτυο προστασίας
Το Natura 2000 αποτελεί το μεγαλύτερο συντονισμένο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών στον κόσμο μεταξύ διαφορετικών κρατών.
Περίπου το 65% των Ευρωπαίων ζει σε απόσταση έως πέντε χιλιομέτρων από μία περιοχή Natura 2000, γεγονός που καθιστά το δίκτυο ένα από τα πιο ορατά αποτελέσματα της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ.
Το δίκτυο περιλαμβάνει:
- ζώνες ειδικής προστασίας βάσει της Οδηγίας για τα Πτηνά,
- τόπους κοινοτικής σημασίας,
- ειδικές ζώνες διατήρησης βάσει της Οδηγίας για τους Οικοτόπους.
Η διαχείριση των περιοχών καθορίζεται κυρίως από το άρθρο 6 της Οδηγίας για τους Οικοτόπους, το οποίο παρέχει το νομικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση της προστασίας της φύσης στον χωροταξικό σχεδιασμό και στις αναπτυξιακές δραστηριότητες.
Παράλληλα, ο Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης εισάγει νομικά δεσμευτικούς στόχους για τη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η Κομισιόν καταλήγει ότι ο τουρισμός και η προστασία της φύσης μπορούν να συνυπάρχουν και να δημιουργούν αμοιβαία οφέλη για το περιβάλλον και την περιφερειακή ανάπτυξη, εφόσον εφαρμόζονται σωστός σχεδιασμός, παρακολούθηση και συνεργασία.
ΚΥΠΕ
