Σε συνέντευξη του στον «Φ» ο Γενικός Διευθυντής του ΠΑΣΥΞΕ Χρίστος Αγγελίδης αναφέρεται μεταξύ άλλων στη σημερινή κατάσταση του τουρισμού, καταγράφει τις κινήσεις που πρέπει να γίνουν ώστε να είμαστε σε θέση να ανταγωνιστούμε τις μεγαλύτερες αγορές παγκοσμίως, και τονίζει την ανάγκη να δρούμε προληπτικά και όχι να τρέχουμε πίσω από τα γεγονότα.
Βρισκόμαστε ήδη στον τρίτο και τελευταίο μήνα του καλοκαιριού. Ποια είναι η εικόνα που έχετε αυτή τη στιγμή, όσον αφορά τις πληρότητες των ξενοδοχείων και τις κρατήσεις της τελευταίας στιγμής; Συμφωνείτε με την εκτίμηση του Υφυπουργείου Τουρισμού ότι έχουμε επανέλθει σε σταθερή τροχιά;
Όπως γνωρίζετε η φετινή χρονιά ξεκίνησε με πολύ θετικές προοπτικές, όμως η κρίση στη Μέση Ανατολή ανέτρεψε σε μεγάλο βαθμό αυτή τη δυναμική, φέρνοντας κύμα ακυρώσεων και επιβράδυνση των κρατήσεων. Τη δεδομένη χρονική στιγμή η εικόνα είναι σαφώς καλύτερη, πλην όμως εξακολουθούμε να κινούμαστε περίπου 10-15% χαμηλότερα σε σχέση με τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2025, που ήταν μια χρονιά ρεκόρ για τον τουρισμό. Οι ακυρώσεις έχουν επιστρέψει σε πιο φυσιολογικά επίπεδα και οι κρατήσεις παρουσιάζουν βελτίωση, κυρίως από χώρες της περιοχής, όπως το Ισραήλ και την τοπική αγορά. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχουμε εισέλθει σε μια περίοδο σταθεροποίησης, ωστόσο αυτή δεν πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη. Είναι σημαντικό να μην βλέπουμε μόνο τον μέσο όρο, αφού υπάρχουν ξενοδοχειακές μονάδες που καταγράφουν ικανοποιητικές επιδόσεις, ενώ άλλες εξακολουθούν να λειτουργούν κάτω από τις δυνατότητές τους. Όσο συνεχίζεται η κρίση στη Μέση Ανατολή και το περιβάλλον παραμένει ευμετάβλητο, είναι υπαρκτές οι προκλήσεις για τον τουρισμό. Ευελπιστούμε πως η κατάσταση θα εξομαλυνθεί σύντομα, εστιάζοντας στην κάλυψη των απωλειών στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό και να επιστρέψουμε στα επίπεδα του 2025 με τη νέα χρονιά.
Κυβερνητικοί χειρισμοί
Θεωρείτε ότι η κρίση αυτή, έτυχε σωστών και έγκαιρων χειρισμών από κυβερνητικής πλευράς;
Καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες από την πλευρά της Πολιτείας, τόσο για τη διατήρηση σημαντικού μέρους του πτητικού προγράμματος που ήταν και παραμένει κρίσιμο για την τουριστική μας βιομηχανία, ενώ αναγνωρίζουμε ότι επιδείχθηκε ζωηρό ενδιαφέρον για τον ξενοδοχειακό τομέα. Από τη δική μας πλευρά, ως ΠΑΣΥΞΕ προχωρήσαμε από την πρώτη στιγμή σε αποτύπωση της πραγματικής εικόνας μέσω κυλιόμενων ερευνών σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων (ΙΤΕΠ), κοινοποιώντας τα ευρήματα σε εβδομαδιαία βάση στην Κυβέρνηση, σε μία προσπάθεια να συμβάλουμε στη διαχείριση των επιπτώσεων αυτής της κρίσης. Η εξαγγελία του Ειδικού Σχεδίου Στήριξης Απασχόλησης στον Ξενοδοχειακό Τομέα, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή τον Απρίλιο, έδωσε ώθηση στις ξενοδοχειακές μονάδες. Αρκετά ξενοδοχεία άνοιξαν τα καταλύματά τους από τον Μάρτιο, προκειμένου να στηρίξουν τις ανάγκες της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σημαντικό κόστος για τον προϋπολογισμό τους ως αποτέλεσμα και της αστάθειας που προκάλεσαν τα γεγονότα στις Βρετανικές Βάσεις και την κρίση στη Μέση Ανατολή. Από κάθε κρίση πάντως αντλούμε διδάγματα. Η ανθεκτικότητα του τουριστικού μας προϊόντος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον έγκαιρο σχεδιασμό. Για αυτό και στο περιθώριο της Ετήσιας Γενικής Συνέλευσης του ΠΑΣΥΞΕ, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο, επαναφέραμε παλαιότερη πρόταση του Συνδέσμου για τη δημιουργία Ομάδας Διαχείρισης Κρίσεων και ενός θεσμοθετημένου Συμβουλευτικού Σώματος, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της τουριστικής βιομηχανίας και του Υφυπουργείου Τουρισμού. Στόχος είναι να δρούμε προληπτικά και να μην τρέχουμε κάθε φορά πίσω από τα γεγονότα.
Νέα στρατηγική
Εδώ και χρόνια, υποστηρίζετε ότι θα πρέπει να υπάρξει καλύτερος συντονισμός μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων, ώστε να καταρτιστεί μια νέα και επικαιροποιημένη στρατηγική τουρισμού, η οποία από τη μια θα προσδώσει ξεκάθαρη ταυτότητα στο προϊόν μας και από την άλλη θα επιτύχει το στόχο του ολόχρονου τουρισμού. Θα θέλαμε να μας συνοψίσετε το όραμα και τις εισηγήσεις σας για την επίτευξη των πιο πάνω.
Πιστεύουμε στο τουριστικό μας προϊόν και ότι με τις ανάλογες ενέργειες θα είμαστε σε θέση να ανταγωνιστούμε τις μεγαλύτερες αγορές παγκοσμίως. Οραματιζόμαστε έναν τουρισμό πιο ανθεκτικό στις εξωγενείς κρίσεις, που θα μπορεί να προσφέρει μοναδικές εμπειρίες στους επισκέπτες, όχι μόνο κατά την καλοκαιρινή περίοδο. Πιστεύουμε ότι η Κύπρος μπορεί να καταστεί προορισμός τουλάχιστον δεκάμηνης τουριστικής δραστηριότητας, εφόσον υπάρχει η απαραίτητη βούληση και ένας ενιαίος σχεδιασμός. Προϋπόθεση είναι η περαιτέρω ενίσχυση του πτητικού προγράμματος της χώρας και η μείωση της εξάρτησης από μεμονωμένες τουριστικές αγορές στις οποίες βασιζόμαστε διαχρονικά. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν οι διαφημιστικές εκστρατείες της χώρας, με στόχο τη διείσδυση σε οικονομικά ισχυρές αγορές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Καθοριστικής σημασίας είναι και η διαφύλαξη της αυθεντικής κυπριακής φιλοξενίας, η οποία αποτέλεσε διαχρονικά ένα από τα ισχυρά πλεονεκτήματα της Κύπρου, επενδύοντας περισσότερο στον Κύπριο εργαζόμενο, ο οποίος ήταν ανέκαθεν το πρόσωπο του τουριστικού μας προϊόντος. Το σημαντικότερο, όμως, είναι όλα αυτά να ενταχθούν σε μια ενιαία εθνική στρατηγική, με συγκεκριμένους στόχους, χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα. Δεν μπορούμε να λειτουργούμε αποσπασματικά. Ο τουρισμός θα πρέπει να αντιμετωπιστεί από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς ως εθνική υπόθεση και αυτή η διαδικασία απαιτεί διαρκή και στενό συντονισμό μεταξύ της Πολιτείας, των τοπικών αρχών και του ιδιωτικού τομέα.
Σε 10 υπηρεσίες για την άδεια
Θα θέλαμε την άποψη σας σε σχέση με το μεγάλο ζήτημα της αδειοδότησης των ξενοδοχείων, το οποίο ανέδειξε πρόσφατα η Ελεγκτική Υπηρεσία. Από τη μια φαίνεται να επικρατεί μια δαιδαλώδης γραφειοκρατική διαδικασία, η οποία δυσκολεύει την όλη κατάσταση. Από την άλλη όμως, υπάρχει και το ζήτημα αριθμού παρανομιών από ορισμένες ξενοδοχειακές μονάδες, οι οποίες με κάποιο τρόπο πρέπει να διευθετηθούν. Πώς βλέπετε να μπορεί να δοθεί λύση σε αυτό το κεφάλαιο;
Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι. Η συμμόρφωση με τη νομοθεσία είναι υποχρέωση κάθε επιχείρησης ξεχωριστά. Δεν μπορεί να υπάρχει τουριστική ανάπτυξη χωρίς κανόνες, χωρίς ελέγχους και χωρίς διασφάλιση της ποιότητας και της ασφάλειας. Ως ΠΑΣΥΞΕ, ενθαρρύνουμε τα μέλη μας να ολοκληρώνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης και να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους. Την ίδια στιγμή, πρέπει να δούμε και την άλλη όψη του νομίσματος. Η διαδικασία αδειοδότησης για τις ξενοδοχειακές μονάδες παραμένει εξαιρετικά σύνθετη και χρονοβόρα. Δεν μπορεί εν έτει 2026, σε ένα κατεξοχήν τουριστικό προορισμό όπως η Κύπρος, μία ξενοδοχειακή επιχείρηση να καλείται να επικοινωνήσει με τουλάχιστον 10 διαφορετικά τμήματα και υπηρεσίες για θέματα αδειοδοτήσεων. Επιπλέον, οι διαφορετικές ημερομηνίες των επιμέρους αδειοδοτήσεων προκαλούν απώλεια αμέτρητων εργατοωρών, που θα μπορούσαν να αφιερωθούν για ανάπτυξη των επιχειρήσεων και του τουριστικού προϊόντος που προσφέρουμε. Η απλοποίηση των διαδικασιών μέσω μίας Ενιαίας Αδειοδοτικής Αρχής (one stop shop), μία πρόταση την οποία έχει καταθέσει και στο παρελθόν ο ΠΑΣΥΞΕ, θα επιταχύνει πέραν πάσης βεβαιότητας τις διαδικασίες και θα ενισχύσει τις προσπάθειες της Πολιτείας για προσέλκυση νέων επενδύσεων.
Γίνεται αρκετός λόγος από πλευράς ξενοδόχων ότι μεγάλο ποσοστό αφίξεων δεν μεταφράζεται σε διαμονές στις ξενοδοχειακές μονάδες, καθώς αριθμός τουριστών, είτε διοχετεύεται σε καταλύματα τύπου Airbnb, είτε μεταβαίνει στις κατεχόμενες περιοχές. Σε ποιο ποσοστό ισχύει αυτό; Πώς πρέπει να ρυθμιστεί το κομμάτι των Airbnb και τι πρέπει να γίνει με το θέμα της μετάβασης τουριστών στα κατεχόμενα;
Ίση μεταχείριση για όλους
Πράγματι πρόκειται για ένα υπαρκτό ζήτημα, το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα. Ο ΠΑΣΥΞΕ δεν είναι εναντίον των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Αυτό που ζητούμε είναι να διασφαλιστεί η ίση μεταχείριση για όλους. Τα ξενοδοχεία λειτουργούν με συγκεκριμένες άδειες, ελέγχους, φορολογικές υποχρεώσεις και απαιτήσεις που αφορούν την ασφάλεια και την ποιότητα. Η πρόσφατη έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας ανέδειξε ότι υπάρχουν ζητήματα με καταλύματα που δεν εμφανίζονται στα μητρώα ή προβάλλονται με ανακριβή στοιχεία άδειας. Πρόκειται για αθέμιτο ανταγωνισμό, ο οποίος λειτουργεί εις βάρος των νόμιμων ιδιοκτητών καταλυμάτων βραχυχρόνιας μισθώσεις και των ξενοδοχειακών μονάδων. Οι ίδιοι κανόνες θα πρέπει να εφαρμόζονται για όλους. Σε σχέση με τη μετάβαση τουριστών στα κατεχόμενα, πρόκειται για ένα ζήτημα με πολιτικές προεκτάσεις. Είναι γεγονός ότι χιλιάδες επισκέπτες που φθάνουν στο νησί μας μέσω των νόμιμων αεροδρομίων της Δημοκρατίας, αφήνουν μηδαμινό οικονομικό αποτύπωμα, καθώς επιλέγουν να διαμείνουν στις κατεχόμενες περιοχές του νησιού μας. Αυτό που πρέπει να διασφαλίσουμε είναι ότι το τουριστικό προϊόν της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει ανταγωνιστικό, ποιοτικό και μοναδικό και ότι οι επισκέπτες που έρχονται στην Κύπρο έχουν λόγους να το αξιοποιήσουν.
Είναι γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των τουριστών προτιμά τις παράλιες περιοχές για τις διακοπές τους. Παρά τις προσπάθειες και τις σημαντικές επενδύσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια, η Λευκωσία και οι ορεινές περιοχές παραμένουν ο φτωχός συγγενής. Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό, στα πλαίσια ενδεχομένως και μιας νέας στρατηγικής, όπως αναφέραμε πιο πάνω;
Το ζήτημα είναι άμεσα συνδεδεμένο με την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Χρειάζεται να εμπλουτίσουμε το βασικό μας προϊόν που είναι ο ήλιος και η θάλασσα, με νέα στοιχεία, όπως ο συνεδριακός, ο αθλητικός, ο πολιτιστικός, ο οινοτουρισμός, ο αγροτουρισμός και άλλες ειδικές μορφές τουρισμού που μπορούν να αναπτυχθούν άμεσα και να δημιουργήσουν ζήτηση πέραν των θερινών μηνών. Χρειάζεται να δούμε την Κύπρο ως έναν ενιαίο τουριστικό χάρτη και να επενδύσουμε περισσότερο στην ανάδειξη νέων περιοχών που μπορούν να προσφέρουν στους επισκέπτες πολυδιάστατες εμπειρίες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Αυτό βέβαια, προϋποθέτει και την αναβάθμιση των υποδομών, μέσα από τη συνεργασία του ιδιωτικού και του κρατικού τομέα, καθώς την παροχή συγκεκριμένων κινήτρων για προέλκυση επενδυτών. Μέσα από έναν τέτοιο σχεδιασμό θα ενισχυθούν σημαντικά οι τοπικές κοινωνίες και θα δημιουργηθούν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και αυτό αφορά τόσο τα αστικά κέντρα, όπως η Λευκωσία, όσο και τις ορεινές και ημιορεινές περιοχές. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι θα δημιουργηθούν νέες και ποιοτικές θέσεις εργασίας, θα περιοριστεί η εποχικότητα στην απασχόληση και θα ενισχυθεί η παραμονή των Κυπρίων στην ύπαιθρο. Πρόκειται, επομένως, για μια στρατηγική που δεν αφορά μόνο την ενίσχυση του τουρισμού, αλλά τη συνολικότερη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας.
Η εικόνα για ξενοδόχους
Κλείνοντας, θα ήθελα να σας υποβάλω μια διαφορετική ερώτηση. Στα μάτια μεγάλης μερίδας πολιτών, οι ξενοδόχοι αποτελούν μια κατηγορία επιχειρηματιών, οι οποίοι βγάζουν εκατομμύρια και παρόλα αυτά, συνεχώς ζητούν κίνητρα από την κυβέρνηση. Ότι έχουν υψηλές τιμές και δεν προτιμούν τους Κύπριους τουρίστες. Θα ήθελα τη δική σας θέση για τα πιο πάνω.
Αυτή η προσέγγιση αδικεί τον ξενοδοχειακό τομέα και τους ανθρώπους που επένδυσαν αρκετά χρήματα στην τουριστική βιομηχανία, δημιουργώντας υποδομές με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την κυπριακή οικονομία. Η πραγματικότητα του ξενοδοχειακού τομέα είναι πολύ πιο σύνθετη από ό,τι μπορούν να αντιληφθούν οι περισσότεροι. Πρέπει να θυμόμαστε ότι ένα ξενοδοχείο είναι μια ιδιωτική επιχείρηση με πολύ υψηλά λειτουργικά κόστη που καλείται να διασφαλίσει ότι θα έχει την απαραίτητη κερδοφορία για να καταβάλει την μισθοδοσία των εργαζομένων, να επενδύσει στην αναβάθμιση των υποδομών, ενώ διέπεται και από ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο λειτουργίας. Οι ξενοδόχοι δραστηριοποιούνται σε ένα ευμετάβλητο περιβάλλον. Μία καλή χρονιά μπορεί να αποφέρει σημαντικά κέρδη και μία κακή χρονιά να δημιουργήσει σημαντικές ζημιές που θα καλυφθούν από τα κέρδη της προηγούμενης. Για παράδειγμα, πολλές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν τα έσοδα μίας καλής χρονιάς για να καλύψουν απώλειες προηγούμενων ετών, όπως έγινε για παράδειγμα με την πανδημία του κορωνοϊού, αλλά και τώρα με την γεωπολιτική αστάθεια στην περιοχή. Και πρέπει να γίνει κατανοητό ότι όταν ζητούμε στήριξη ή κίνητρα, δεν το κάνουμε για να επιδοτηθούν οι ξενοδόχοι ως επιχειρηματίες. Στόχος είναι να διατηρήσουμε τις θέσεις εργασίας και τον τομέα ανταγωνιστικό. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι ο τουρισμός στηρίζει την οικονομία της χώρας διαχρονικά και αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εργοδότες. Σε ό,τι αφορά τους Κύπριους επισκέπτες, ο ΠΑΣΥΞΕ έχει κατ’ επανάληψη ενθαρρύνει τα μέλη του να προσφέρουν ελκυστικά πακέτα στην εγχώρια αγορά. Και αυτό ήδη γίνεται από πολλές ξενοδοχειακές μονάδες, από την έναρξη της καλοκαιρινής περιόδου. Καλώ τους πολίτες να μην μένουν μόνο στην πρώτη εικόνα μιας τιμής, αλλά να κάνουν την έρευνα τους και να αναζητούν τις διαθέσιμες προσφορές, επικοινωνώντας απευθείας με τα καταλύματα που τους ενδιαφέρουν.
