Πώς άλλαξε ο τρόπος που πληρώνουν και παίρνουν δάνεια οι Κύπριοι τα τελευταία χρόνια

Μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία -και ειδικά μετά την πανδημία COVID το 2020- άλλαξε ο τρόπος που πληρώνουμε και ακόμη άλλαξε η διαδικασία που ζητούμε δάνεια.

Πριν μερικά χρόνια, η αίτηση για ένα προσωπικό δάνειο συνδεόταν πολύ περισσότερο με την επίσκεψη στο κατάστημα, την ετοιμασία φακέλου, τα δικαιολογητικά και την επικοινωνία με τραπεζικό λειτουργό. Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας πραγματοποιείται από το κινητό τηλέφωνο ή τον υπολογιστή. Πριν από δέκα χρόνια ρωτούσαμε με ποιο τρόπο θα γίνει η πληρωμή «μετρητά ή κάρτα;». Σήμερα ρωτάμε «κάρτα ή κινητό;».

Οι καθημερινές μας συναλλαγές, με βάση τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει ο Φιλελεύθερος, έχουν περάσει από διάφορες φάσεις για να καταλήξουν σήμερα περισσότερο ψηφιακές και να μην θυμίζουν σχεδόν τίποτε από το παρελθόν. Σήμερα, από την κάρτα περάσαμε στην πληρωμή με το κινητό και σε λιγότερο από δύο χρόνια από σήμερα, με το ψηφιακό ευρώ πιθανότατα στην καθημερινότητά μας, η ερώτηση από την επιχείρηση θα είναι με ποιο ψηφιακό μέσο θα γίνει η πληρωμή.

Το ενδιαφέρον είναι ότι καμία από αυτές τις αλλαγές δεν έγινε σε μία μέρα. Η κάρτα δεν εξαφάνισε τα μετρητά, το e-banking δεν εξαφάνισε το κατάστημα, το κινητό δεν εξαφάνισε την κάρτα. Απλώς, κάθε νέο μέσο πρόσθεσε μία ακόμη επιλογή και σταδιακά άλλαξε τις συνήθειες των πελατών των τραπεζών.

Η διαδρομή της αλλαγής

Μια αναδρομή στο παρελθόν αναδεικνύει το μέγεθος των αλλαγών:

– Το 2016 η κάρτα έχει πλέον σημαντική θέση στις συναλλαγές χωρίς μετρητά, αλλά τα μετρητά και τα ΑΤΜ παραμένουν βασικό μέρος της καθημερινότητας.

– Το 2017και 2018 ενισχύεται η χρήση ηλεκτρονικών τραπεζικών υπηρεσιών και των καρτών στις καθημερινές αγορές.

-Το 2019 οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνεχίζουν να αυξάνονται, ενώ το mobile banking αρχίζει να γίνεται πιο πρακτικό για τον καταναλωτή.

-Το 2020 η πανδημία επιταχύνει θεαματικά τις ανέπαφες και ηλεκτρονικές πληρωμές, καθώς περιορίζεται η χρήση μετρητών και η φυσική παρουσία στις τράπεζες.

-Το 2021 η πληρωμή με κάρτα και ειδικά η ανέπαφη συναλλαγή γίνεται ακόμη πιο συνηθισμένη πρακτική.

-Το 2022 οι ανέπαφες πληρωμές ξεπερνούν πλέον σταθερά το 50% των συναλλαγών με κάρτες στην Κύπρο.

-Το 2023 το κινητό αποκτά μεγαλύτερο ρόλο, λόγω του mobile banking, τις μεταφορές χρημάτων και τα ψηφιακά πορτοφόλια μπαίνουν περισσότερο στην καθημερινότητα.

-Το 2024 οι άμεσες ηλεκτρονικές πληρωμές και οι νέες λύσεις μεταφοράς χρημάτων κερδίζουν έδαφος. Το οικοσύστημα πληρωμών γίνεται όλο και πιο ψηφιακό.

-Το 2025 περίπου 2 εκατ. κάρτες βρίσκονται σε κυκλοφορία στην Κύπρο. Οι κάρτες αντιστοιχούν στο 75% του όγκου των συναλλαγών χωρίς μετρητά και περίπου 73% των ΑΤΜ υποστηρίζουν πλέον ανέπαφες συναλλαγές.

-Το 2026 η πληρωμή έχει μετακινηθεί από το πορτοφόλι στο κινητό. Κάρτες, mobile banking,   instant payments και νέες υπηρεσίες συνυπάρχουν με τα μετρητά και τα ΑΤΜ. Δεν χρειάζεται πλέον να δώσει κάποιος την κάρτα στον ταμία, ούτε να θυμάται PIN για κάθε μικρή συναλλαγή. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, η κάρτα βρίσκεται μέσα στο κινητό ή στο smartwatch.

– Το 2027 προγραμματίζεται το πιλοτικό πρόγραμμα του ψηφιακού ευρώ στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.

 -Το 2029 η ΕΚΤ στοχεύει να είναι έτοιμη για πιθανή πρώτη έκδοση του ψηφιακού ευρώ, εφόσον έχει ολοκληρωθεί η απαραίτητη νομοθεσία.

Το δάνειο μπαίνει στο κινητό

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ζητούν χρηματοδότηση δανείου. Η αίτηση για ένα προσωπικό δάνειο δεν προϋποθέτει πλέον απαραίτητα επίσκεψη σε τραπεζικό κατάστημα. Σε συγκεκριμένα προϊόντα, ο πελάτης μπορεί να κάνει αίτηση από το Mobile App ή το Internet Banking, να περάσει από ψηφιακή αξιολόγηση, να ενημερωθεί για την απόφαση και να υπογράψει ηλεκτρονικά.

Η διαδικασία που παλαιότερα απαιτούσε έναν φυσικό φάκελο και σειρά επαφών με την τράπεζα μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό ψηφιακά. Η ψηφιοποίηση, όμως, δεν άλλαξε μόνο τον τρόπο με τον οποίο υποβάλλεται μια αίτηση. Άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται.

Τα πιστωτικά δεδομένα και η συνολική οικονομική εικόνα του πελάτη μπορούν να αξιοποιούνται ηλεκτρονικά για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής του ικανότητας. Στην Κύπρο, το Artemis Credit Bureau διατηρεί πιστωτικές πληροφορίες και παρέχει Credit Score, ο οποίος αποτελεί ένα από τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην πιστωτική αξιολόγηση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαδικασία περιλαμβάνει αυτοματοποιημένη λήψη απόφασης. Αυτό σημαίνει ότι η τεχνολογία μπορεί να αναλάβει ένα μέρος της δουλειάς που στο παρελθόν γινόταν αποκλειστικά από ανθρώπους.

Η ηλικία και η μόρφωση παίζουν ρόλο

Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα που δημοσίευσε πρόσφατα η Κεντρική Τράπεζα, τα μετρητά παραμένουν η πιο διαδεδομένη μέθοδος πληρωμής, η χρήση πιστωτικής/χρεωστικής κάρτας σε φυσικά καταστήματα σε εβδομαδιαία βάση φτάνει το 63%, ενώ όσοι προχωρούν σε πληρωμές/μεταφορές χρημάτων μέσω διαδικτύου ή από εφαρμογές στα κινητά σε εβδομαδιαία βάση ανέρχονται στο 23%.

Το 40% των ερωτηθέντων που διεκπεραιώνουν τις πληρωμές τους με κάρτες από το κινητό χρησιμοποιεί αυτή τη μέθοδο σε εβδομαδιαία βάση. Παρατηρήθηκε ότι η χρήση της επιταγής είναι πλέον πολύ περιορισμένη.

Η έρευνα κατέδειξε ότι η πλειοψηφία των πολιτών που χρησιμοποιεί τα μετρητά σε καθημερινή βάση αποτελείται από άτομα με περιορισμένη πρόσβαση σε ψηφιακά μέσα, ως επί το πλείστον άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας με χαμηλότερο μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο, συνταξιούχοι και άνεργοι.

Τα άτομα που προτιμούν τη χρήση ψηφιακών μέσων πληρωμής (τραπεζική μέσω διαδικτύου ή κινητού ή κάρτα από το κινητό) είναι κυρίως γυναίκες κάτω των 45 ετών με τριτοβάθμια μόρφωση, που ανήκουν σε ανώτερα ή μεσαία κοινωνικά στρώματα και διαμένουν σε αστικές περιοχές.