Ζήσαμε 14 αυξήσεις επιτοκίων σε 15 χρόνια – Όταν το φθηνό χρήμα έγινε ακριβό από την ΕΚΤ με στόχο την αντιμετώπιση του πληθωρισμού

Δεκατέσσερις  αυξήσεις επιτοκίων μέσα σε 15 χρόνια, δύο διαφορετικές περίοδοι νομισματικής σύσφιξης, και στη μέση, μια ολόκληρη εποχή αρνητικών επιτοκίων. Αυτό είναι το αποτύπωμα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από το 2011 μέχρι σήμερα, με την πιο επιθετική φάση να καταγράφεται την περίοδο 2022–2023, όταν προχώρησε σε δέκα συνεχόμενες αυξήσεις επιτοκίων, προκειμένου να αντιμετωπίσει τον υψηλό και επίμονο πληθωρισμό.

Για την Κύπρο, όμως, οι αποφάσεις της Φρανκφούρτης δεν έμειναν στα διαγράμματα της νομισματικής πολιτικής. Μεταφέρθηκαν σταδιακά στο κόστος του χρήματος, στα στεγαστικά δάνεια, στις επιχειρήσεις και τελικά στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Από τα αρνητικά επιτόκια και το φθηνό χρήμα της προηγούμενης δεκαετίας, η οικονομία πέρασε σε ένα περιβάλλον πιο υψηλού κόστους δανεισμού.

Αν κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν, η πρώτη περίοδος ήταν το 2011, όταν η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια δύο φορές, κατά 25 μονάδες βάσης κάθε φορά, λόγω των αυξημένων πληθωριστικών πιέσεων. Η περίοδος εκείνη, ωστόσο, δεν είχε την ένταση που θα ακολουθούσε περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων, η οποία κορυφώθηκε με την εφαρμογή αρνητικών επιτοκίων.

Το επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ παρέμεινε στο -0,50% για χρόνια, διαμορφώνοντας ένα πρωτόγνωρα φθηνό περιβάλλον χρηματοδότησης.

Τον Ιούλιο του 2022 η ΕΚΤ άλλαξε δραστικά πορεία. Ύστερα από χρόνια εξαιρετικά χαμηλών και αρνητικών επιτοκίων, ξεκίνησε έναν νέο κύκλο νομισματικής σύσφιξης, ο οποίος εξελίχθηκε στον ταχύτερο και εντονότερο κύκλο αυξήσεων στην ιστορία του ευρώ.

Από τον Ιούλιο του 2022 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2023 η ΕΚΤ προχώρησε σε συνολικά δέκα συνεχόμενες αυξήσεις. Το επιτόκιο καταθέσεων, από το -0,50%, έφτασε στο 4%. Η συνολική μεταβολή ήταν 450 μονάδες βάσης. Ήταν μια αλλαγή που δεν είχε προηγούμενο για μια ολόκληρη γενιά δανειοληπτών, οι οποίοι είχαν συνηθίσει σε ένα περιβάλλον χαμηλού κόστους χρήματος. Τον Σεπτέμβριο του 2022, μάλιστα, η ΕΚΤ προχώρησε σε αύξηση κατά 75 μονάδες βάσης, μετά την προηγούμενη αύξηση των 50 μονάδων βάσης τον Ιούλιο. Στόχος ήταν να περιοριστούν οι πληθωριστικές προσδοκίες και να επιστρέψει ο πληθωρισμός στον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%.

Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026 αύξησε ξανά τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης με το επιτόκιο καταθέσεων να φτάνει στο 2,50%. Τον Ιούνιο είχε προηγηθεί μια αύξηση 25 μονάδες βάσης

Γιατί ανέβηκαν τόσο πολύ τα επιτόκια; Η απάντηση είναι ο πληθωρισμός. Η ενεργειακή κρίση, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία προκάλεσαν ένα πρωτοφανές κύμα ανατιμήσεων. Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έφτασε στο 10,6% τον Οκτώβριο του 2022.

Η  ΕΚΤ επιχείρησε να περιορίσει τη ζήτηση αυξάνοντας το κόστος του δανεισμού, με στόχο να επαναφέρει τον πληθωρισμό στον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%.Βασικές αιτίες ήταν οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, αλλά και η διεύρυνση των πιέσεων σε τρόφιμα, υπηρεσίες και άλλα βιομηχανικά προϊόντα. Έτσι, η αύξηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ είχε διπλό χαρακτήρα για τα κυπριακά νοικοκυριά, από τη μία πλευρά επιχειρούσε να περιορίσει τον πληθωρισμό και, από την άλλη, έκανε ακριβότερη την εξυπηρέτηση των δανείων. Η κυπριακή οικονομία δεν έμεινε ανεπηρέαστη από το διεθνές πληθωριστικό κύμα. Τον Ιούνιο του 2022 η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου προέβλεπε ότι ο πληθωρισμός στην Κύπρο θα αυξανόταν στο 7% το 2022, από 2,3% το 2021.