Η επιλογή του Ραφαέλε Φίτο να αναλάβει ειδικός εκπρόσωπος της ΕΕ στο Κυπριακό, αποτελεί εξέλιξη με ιδιαίτερη πολιτική και θεσμική σημασία. Η Λευκωσία είναι πλήρως ικανοποιημένη: Πρώτον, γιατί αναλαμβάνει ρόλο στο Κυπριακό ένας εν ενεργεία εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Κομισιόν, και δεύτερον, ο Ραφαέλε Φίτο ήταν ένα από τα ονόματα που έβαλε στο τραπέζι ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης στη διάρκεια των συζητήσεων για τον νέο Ευρωπαίο απεσταλμένο.

Ιδιαίτερης σημασίας η κίνηση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να αναθέσει τη συγκεκριμένη αποστολή σ’ έναν εν ενεργεία εκτελεστικό αντιπρόεδρο, ο οποίος συμμετέχει καθημερινά στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών και μπορεί να κινητοποιήσει θεσμούς, χαρτοφυλάκια και πολλά από τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της η ΕΕ.

Τα ατού της επιλογής Φίτο

Η επιλογή του Ραφαέλε Φίτο αντανακλά μια διαφορετική φάση και μια διαφορετική ανάγκη. Η σημερινή προσπάθεια απαιτεί στενότερη διασύνδεση με την τρέχουσα ευρωπαϊκή ατζέντα και άμεση πρόσβαση στην εν ενεργεία ηγεσία της Επιτροπής.

Διπλωματικοί κύκλοι με τους οποίους ο Φιλελεύθερος συζήτησε την επιλογή Φίτο σε σύγκριση με τον προηγούμενο διορισμό, Γιοχάνες Χαν, σημείωσαν πως πρόκειται για δύο διαφορετικά μοντέλα αποστολής. Ο μεν Χαν προσέφερε την εμπειρία ενός πρώην Επιτρόπου, ο δε Φίτο προσφέρει το θεσμικό βάρος ενός εν ενεργεία εκτελεστικού αντιπροέδρου.

Όπως αναφέρθηκε «πρόκειται για δύο διαφορετικά μοντέλα αποστολής. Στην παρούσα συγκυρία, η επιλογή ενός ενεργού μέλους της ηγεσίας της Επιτροπής μπορεί να ενισχύσει την επιχειρησιακή σύνδεση του Κυπριακού με τις ευρωπαϊκές πολιτικές έναντι της Τουρκίας».

Παράλληλα:

Η επιλογή εντός Ε.Α. της Επιτροπής καταδεικνύει τη σημασία που αποδίδει η ευρωπαϊκή ηγεσία στο Κυπριακό. Η ενεργός ιδιότητά του στην Επιτροπή αποτελεί πλεονέκτημα, διότι του επιτρέπει να κινητοποιεί πολιτικές, εργαλεία και υπηρεσίες της ΕΕ.

Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι με την κίνηση αυτή η ΕΕ είναι ενεργά παρούσα, όπως το ζήτησαν και τα ίδια τα Ηνωμένα Έθνη.

Από διπλωματικής πλευράς σημειώνεται επίσης ότι ως εκτελεστικός αντιπρόεδρος, ο Φίτο βρίσκεται στην κορυφή της θεσμικής ιεραρχίας της Επιτροπής και συνεργάζεται απευθείας με την Πρόεδρο φον ντερ Λάιεν. Βρίσκεται σε μια θέση που του επιτρέπει να συντονίζει πολιτικές, υπηρεσίες και Επιτρόπους και να μεταφέρει το Κυπριακό στο ανώτατο επίπεδο της ευρωπαϊκής διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή η ευρωτουρκική ατζέντα είναι σύνθετη και οριζόντια.

Μπορεί να συμβάλει στον συντονισμό όλων αυτών των πτυχών και στη διαμόρφωση μιας συνολικής ευρωπαϊκής προσέγγισης έναντι της Τουρκίας. Και ως εκ τούτου μπορεί να διευκολύνει τη μετάφραση μιας ενδεχόμενης πολιτικής συμφωνίας σε πρακτικές ευρωπαϊκές ρυθμίσεις.

Η ανακοίνωση της επιλογής

Στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σημειώνεται ότι «υπό την ιδιότητά του αυτή, θα συμβάλει στη διαδικασία διευθέτησης στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, σε στενή συνεργασία με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν».

«Ο διορισμός αυτός, αντικατοπτρίζει την ισχυρή δέσμευση της Επιτροπής για την επανένωση της Κύπρου, με στόχο την επίτευξη μιας λειτουργικής και βιώσιμης συνολικής διευθέτησης, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και σύμφωνα με τις αρχές, τις αξίες και τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης», προστίθεται στην ανακοίνωση, σημειώνοντας ότι «ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος, κ. Φίτο, θα συνεργαστεί με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους συνομιλητές για να προετοιμάσει το έδαφος για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και να υποστηρίξει μια συνολική και διαρκή λύση, μεταξύ άλλων μέσω της οικοδόμησης εμπιστοσύνης ανάμεσα σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους συνομιλητές».

Γνωρίζει ήδη το αντικείμενο

Μέχρι και πριν την ανακοίνωση της Δευτέρας, ο σντιπρόεδρος, Φίτο, είχε ήδη στο χαρτοφυλάκιό του την παρακολούθηση των διαδικασιών εκ μέρους της Κομισιόν που διευκολύνουν την επανένωση της Κύπρου.

Σύμφωνα με την επιστολή της εντολής που είχε λάβει από την φον ντερ Λάιεν την 1η Δεκεμβρίου 2024, ο αντιπρόεδρος ήδη καλείτο να παρακολουθεί ενόψει της διευκόλυνσης της επανένωσης της Κύπρου και μέσω του Προγράμματος Βοήθειας, να συνεχίσει «την ενίσχυση των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών της τουρκοκυπριακής κοινότητας», καθώς και να παρακολουθεί «την εφαρμογή του Κανονισμού για την Πράσινη Γραμμή».

Ευχαριστίες προς την VDL

Ο Ραφαέλε Φίτο, σε ανάρτησή του μετά τον διορισμό του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ειδικού εκπροσώπου της ΕΕ για την Κύπρο, σημείωσε ότι είναι τιμή του η ανάληψη της νέας αυτής ευθύνης και ευχαρίστησε την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την εμπιστοσύνη της.

«Είναι τιμή μου που ορίστηκα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ειδικός εκπρόσωπος για την Κύπρο», ανέφερε ο κ. Φίτο, προσθέτοντας ότι «χαιρετίζει αυτή την ευθύνη» και παραμένει πλήρως προσηλωμένος στη στήριξη τής, υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών, διαδικασίας.

Όπως σημείωσε, θα συνεργαστεί στενά με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, με στόχο τη δημιουργία των προϋποθέσεων για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και τη στήριξη μιας συνολικής και διαρκούς διευθέτησης, μεταξύ άλλων μέσω της οικοδόμησης εμπιστοσύνης ανάμεσα σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και συνομιλητές.

Καταδεικνύει ουσιαστική εμπλοκή

Ο διορισμός του Φίτο ως ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ για το Κυπριακό, καταδεικνύει το αναβαθμισμένο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ετοιμότητά της για «πρωταγωνιστική και πιο ουσιαστική εμπλοκή» στις προσπάθειες επανέναρξης των διαπραγματεύσεων, ανέφερε σε γραπτή δήλωση ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης.

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης χαιρέτισε «με ιδιαίτερη ικανοποίηση» την απόφαση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διορίσει τον κ. Φίτο ως ειδικό απεσταλμένο της ΕΕ για το Κυπριακό. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για προσωπική επιλογή της ίδιας της VDL.

«Η επιλογή ενός αξιωματούχου που βρίσκεται στην κορυφή της θεσμικής πυραμίδας της Επιτροπής καταδεικνύει το αναβαθμισμένο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ετοιμότητά της για πρωταγωνιστική και πιο ουσιαστική εμπλοκή στις προσπάθειες επανέναρξης των διαπραγματεύσεων, στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, και προσδίδει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα στην κοινή προσπάθεια», σημειώνει.

Η εξέλιξη αυτή, πρόσθεσε, αποτελεί «ακόμη ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα της συνεπούς στρατηγικής» που αναπτύχθηκε εξαρχής στο υψηλότερο ευρωπαϊκό επίπεδο.

Περαιτέρω, τόνισε πως σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει έτοιμη να αξιοποιήσει τα εργαλεία που διαθέτει. Τόνισε επίσης πως «η πρόοδος στα Ευρωτουρκικά συνδέεται άμεσα με την πρόοδο στο Κυπριακό και μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικά κίνητρα για μια αμοιβαία επωφελή πορεία προς τα εμπρός».

Σύμφωνα με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, «η αποφασιστικότητα, η συνέπεια και η μεθοδική εφαρμογή της στρατηγικής μας», σε συνδυασμό με τη σταθερή προσήλωση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, έχουν δημιουργήσει νέα κινητικότητα και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.