«Για την επανεύρεση της Κερύνειας» – Η αντιφώνηση του Κυριάκου Χαραλαμπίδη στην αναγόρευσή του σε Επίτιμο Δημότη

Το δυσκολότερο στην αντιφώνησή μου είναι ο χαρακτήρας της συγκίνησης, που επιχειρεί να εκφράσει, με λόγο θερμό, ευχαριστίες και συνάμα ν’ αποδώσει όσο γίνεται πιο συνετά την εξήγηση της Ιστορίας. H Ιστορία δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Πατώντας στην Κύπρο, βρισκόμαστε παραδόξως μπροστά στο Γεφύρι της Άρτας. Συμμεταξύ μας αναγνωριζόμαστε: «Γεια σας, χαρά σας, μάστοροι και σεις οι μαθητάδες»… Όλοι γνωρίζουμε την αρχή, το τέλος όμως έχει μιαν άλλη σημασία. Κάποιος θα πρέπει να θυσιαστεί για να στεριώσει το γεφύρι, κι αυτός νομίζω είναι ο ρόλος που μου δόθηκε απόψε.

Έτσι λοιπόν εκλαμβάνω το μυστήριο της αναγόρευσής μου σε Επίτιμο Δημότη Κερύνειας: με την έννοια του αίροντος τη σταυρική του υποχρέωση να κατέλθει στα έγκατα της Ιστορίας. Να κατέλθει, και να πληρώσει τα λύτρα του πνευματικού στερεώματος, ξεπερνώντας θυσιαστικά την αυτάρκεια μιας εγωιστικής ατομικής αγάπης. Θέλω να πω με αυτό, πως απόψε απέκτησα και με βούλα την ιδιότητα του δημότη Κερύνειας, και οφείλω πλέον να την επωμίζομαι, να δίνω μαρτυρία της αποκαλυπτικής δικής της παρουσίας, εδραιώνοντας την άμεση σχέση και την ενότητα της πίστεώς μας ως προς αυτήν. Τα μαρτύριά της άλλωστε και ο φόρος του αίματος καθιστούν την Κερύνεια ιερή. Πράγμα που σημαίνει ότι η πόλη αυτή εμπεριέχει κάτι σταθερό που ο καθένας από μας καλείται να προασπίσει.

Προχωρώ στο προκείμενο. Όπως ασφαλώς θα γνωρίζετε, παράπλευρα στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής, όπου τελείται η ταυτοποίηση των οστών των αγίων αγνοουμένων μας, στεριώσαμε ένα σύνθημα που ψυχωμένα δηλώνει: «Τα σύνορά μας είναι στην Κερύνεια». Εδώ ωστόσο υπεισέρχεται δυνητικά μια ποιητική απορία, που πιστεύω πως οφείλουμε να θέτουμε στον εαυτό μας: Ποια είναι τα σύνορα της ίδιας της Κερύνειας; ως ποιο βαθμό αυτή εκτείνεται μέσα μας; ποιας Κερύνειας είμαστε δημότες και πόσο αγνοούμενη μπορεί να τυγχάνει, ακόμη κι από τους φυσικούς φορείς της;

Είμαστε συγκάτοικοί της

Σπεύδω να καταλήξω ότι η Κερύνεια δεν είναι ένας τόπος, είναι ένας τρόπος, μια διάσταση ψυχική, ένα ζητούμενο πνευματικής επεξεργασίας, ανεξαργύρωτο σημείο αναφοράς που μας συνδέει με το βαθύτερο. Είναι μας, σύμμειξη του χώρου με τον χρόνο, οραματική μνήμη που διεγείρει τα υποστασιακά μας στοιχεία και μας αξιώνει να είμαστε συγκάτοικοί της. Αλίμονο αν η Κερύνεια δεν ενοικεί ρυθμικά στην ψυχή μας και δεν προσθέτει χάρη και παλμό στο κάλλος της αγάπης μας γι’ αυτήν!

Μια τέτοια αλληλεπίδραση -ακριβέστερα: αλληλοπεριχώρηση- προσδιορίζει γεωχρονικά τις συντεταγμένες του τόπου και του χρόνου. Έτσι γεννιέται στην ψυχή μας η Κερύνεια, ως ατελεύτητη διάρκεια, και τούτο είναι κάτι που μας μεγαλύνει. Η σχέση είναι αμφίδρομη: τα πράγματα καθίστανται πραγματικά, και φυσικά αποκτούν την όντως ουσία τους, όταν αντλούνται από μέσα μας. Υπό αυτή την έννοια, η Κερύνεια είναι χάρις, που έχει τη δύναμη να μας χαρίζει τη θρεπτική Παρουσία της, καθώς επικαλούμαστε την ανέγγιχτη εικόνα της. Παράλληλα προδιαγράφει για όλους εμάς (τους ανέστιους πατρίδος και ξεριζωμένους), συγκεκριμένους όρους εντολής: να ασκούμε την ψυχή μας, ώστε ν’ αντιληφθεί αμετάκλητα πως η αγάπη για την πατρίδα είναι αληθινή επιστήμη. Εννοώ τα εγκύκλια μαθήματα μιας βαθύτερης αυτοδιαμόρφωσης, που οφείλεται στον προσωπικό μας πολιτισμό και φωτοδοτείται από την εσωτερική μας φλόγα.

Λαχταράμε την πατρώα γη

 Ωστόσο αυτό θα έλεγα πως είναι απόλυτα συνυφασμένο με την έννοια της νοσταλγίας, που συντίθεται από τις λέξεις νόστος και άλγος. Πονάμε, δηλαδή, καθώς θυμόμαστε και λαχταράμε την πατρώα γη. Όσο περισσότερο η μνήμη είναι βασανιστική, τόσο περισότερο η νοσταλγία φουντώνει. Για να το πούμε φιλοσοφικότερα, η νοσταλγία δεν είναι μονάχα ζήτημα συναισθηματικό, αλλά αποτελεί στοιχείο αναγέννησης και ουσιαστικής επανεύρεσης της Κερύνειας μέσα στην κυτταρική μας μνήμη, η οποία προσδιορίζει και το Είναι μας. Η μνήμη και η νοσταλγία είναι γερά δυναμάρια, πάνω στα οποία στερεώνεται η αντοχή μας στο χρόνο, με χορηγό την πανάρχαια ελληνική μας ρίζα.

Καταλήγω λοιπόν: επανεύρεση της Κερύνειας σημαίνει επανεύρεση ενός αναγκαίου και σταθερού σηματοδότη της ταυτότητάς μας, σημαίνει ενθύμιση αυτού που κινδυνεύει να χαθεί από το οπτικό μας πεδίο όσο το επικαλύπτουμε κάτω από πλήθος στεφάνων και ρητορειών. Σημαίνει, εντέλει, την υιοθεσία και την εντός ημών έγερση της σκλαβωμένης πατρίδας. Με άλλα λόγια, σημαίνει πως οφείλουμε να καταστήσουμε την ίδια την Κερύνεια «επίτιμο δημότη» των δικών μας σπλάχνων και του δικού μας καημού. Αυτό είναι το χρέος και η ευθύνη μας: να μην λησμονάμε την οριοθέτηση των δακρύων μας, ανάμεσα στα μη με λησμόνει παιδικών τετραδίων που αφήσαμε πίσω μας, και κυκλαμίνων του Πενταδακτύλου που είναι μπροστά μας. Να είμαστε κυρίαρχοι των θλίψεων και του μαρτυρίου της μυρίπνοης Κερύνειας μας. Να την επιποθούμε ερωτικά, ως όραμα και θάμβος, που έχει εκ φύσεως τη δύναμη ν’ ανθίσταται μπροστά σε απαράδεκτα τετελεσμένα κι επιβεβλημένες «πραγματικότητες». Η μόνη αληθινή πραγματικότητα είναι αυτή της ψυχής. Το υπογραμμίζω: Η πραγματική «πραγματικότητα» συνίσταται από την αδιαίρετη ψυχή.

Άλλο δεν έχω εγώ να πω, παρά μονάχα να σας ευχαριστήσω από καρδιάς που εμπιστευθήκατε και σε μένα την αύρα και τη λαύρα της Κερύνειας, δεσμεύοντας έτσι και την ευθύνη μου για το παρόν και το μέλλον του τόπου μας.

Παρακαλώ επιτρέψτε μου, αυτή την αντιφώνηση να την αφιερώσω στη μνήμη του πατέρα μου Κώστα, που γεννήθηκε στην Κερύνεια. Είναι η οφειλόμενη αναφορά σε έναν διδάσκαλο της αρετής, όπως τον έζησα και τον θυμάμαι για την ανδρεία του και το ήθος. Πάντοτε πίστευα ότι ο κερυνειώτικος αέρας φούσκωνε τα πανιά του.

Εις πείσμα των αιώνων

Κοντά σ’ αυτόν, κάτι από μέσα μου βαθύ με ωθεί να προσθέσω και τη μνήμη του Ανδρέα Καριόλου, που εντόπισε στον βυθό, αντίκρυ από τη Χρυσοκάβα, το αρχαίο καράβι της Κερύνειας. Παρότι τούτο τώρα κείται στο φρούριο της Κερύνειας σκλαβωμένο, είναι ταγμένο εις πείσμα των αιώνων να περιφρουρεί αμφορείς ελληνικής φωνής κι Αιγαίου πελάγους. «Και περισσότερη τιμή του πρέπει» (αν πρέπει να προσθέσουμε καβαφικό τον έπαινο για τον παγκόσμιο δύτη μας), όχι μονάχα για την εύρεση του καραβιού, αλλά και για την πράξη του να δώσει, στη διάρκεια εκπαιδευτικής κατάδυσης, το δικό του οξυγόνο σε δύτη που κινδύνευε, θυσιάζοντας την ίδια τη ζωή του.

Πείτε μου αν αυτά δεν είναι μέρος μιας άλλης μνήμης κι ενός άλλου χρόνου που καταξιώνει μυστικά τη ζωή! Όπως άλλωστε τη στεφανώνει ο εσμός πνευματικών εργατών και μαρτύρων και ηρώων, που μεγεθύνουν μέσα στους αιώνες το όνομα της Κερύνειας. Για τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα μιας τέτοιας πνευματικής υπερψήφισης φροντίζουν αναλυτικά τα βιβλία της ακάματης Ρήνας Κατσελλή, που την καθιστούν με τον τρόπο τους ναυαρχίδα της Κερύνειας. Το δίπολο δικαίως συμπληρώνει η Θεοφανώ Κυπρή με το ογκώδες βιβλίο της «Η Κερύνεια στις μνήμες των εκτοπισμένων Ελλήνων κατοίκων της», που το μαστόρευε για χρόνια, καθιστώντας το πολύτιμη Βίβλο Μνήμης και Ιστορίας.

Αυτά, για να μπορούμε σήμερα να σκύβουμε πάνω από τη χαρτογράφηση του τόπου και την υδατογράφηση της ψυχής του ή προσπερνώντας τα να έχουμε την επιφανειακή «πολυτέλεια» μιας άνετης απελπισίας, κανοναρχώντας βέβαια την πίστη μας στου καιρού τα γυρίσματα…

*Λογοτέχνης (Η αντιφώνηση του Κυριάκου Χαραλαμπίδη στην αναγόρευσή του σε Επίτιμο Δημότη από το Δημοτικό Συμβούλιο Κερύνειας, στις 27 Μαΐου 2026 στη Λευκωσία)