Φθηνότερο ρεύμα με στοιχεία, όχι συνθήματα: Το Άλμα ζητά απαντήσεις για τα υπερκέρδη

Το Κίνημα «Άλμα – Πολίτες για την Κύπρο» επανέρχεται στη συζήτηση για την τιμή του ηλεκτρισμού, υποστηρίζοντας ότι το ζήτημα δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια απλοϊκή αναφορά περί μείωσης της τιμής του ρεύματος κατά 20% μέσω παρέμβασης στα φωτοβολταϊκά.

Σε ανακοίνωσή του, το Κίνημα αναφέρει ότι η συζήτηση ξεκίνησε από ένα πραγματικό πρόβλημα, αλλά συνοδεύτηκε από έναν, όπως τον χαρακτηρίζει, «αυθαίρετο αριθμό». Όπως σημειώνει, «οι ατεκμηρίωτες υπεραπλουστεύσεις σύνθετων προβλημάτων» δίνουν την ευκαιρία σε όσους επωφελούνται από το υφιστάμενο σύστημα να υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει πρόβλημα.

Αυτούσια η ανακοίνωση

Η συζήτηση των τελευταίων ημερών για την τιμή του ηλεκτρισμού ξεκίνησε από ένα πραγματικό πρόβλημα, αλλά με έναν αυθαίρετο αριθμό: ότι μία παρέμβαση στα φωτοβολταϊκά μπορεί να μειώσει κατά 20% την τιμή του ρεύματος. Θα ήταν υπέροχο αν δεν ήταν απλοϊκό! Οι ατεκμηρίωτες υπεραπλουστεύσεις σύνθετων προβλημάτων έχουν ένα σοβαρό αποτέλεσμα: δίνουν την ευκαιρία σε όσους επωφελούνται από το σημερινό σύστημα να ισχυρίζονται ότι πρόβλημα δεν υπάρχει.

Το γράφημα είναι του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) και αφορά επτά συνεχόμενες ημέρες, 19–25 Αυγούστου. Σε 336 ημίωρες περιόδους, η τιμή εκκαθάρισης δεν έπεσε ούτε μία φορά κάτω από €180/MWh. Η χαμηλότερη τιμή ήταν €181/MWh και η μέση τιμή της εβδομάδας περίπου €245/MWh.

Αυτά δεν είναι εκτιμήσεις. Είναι τα πραγματικά στοιχεία της αγοράς.

Το πρόβλημα της οριακής τιμολόγησης δεν το ανακαλύψαμε στην Κύπρο. Με απλά λόγια, στο συγκεκριμένο μοντέλο η ακριβότερη μονάδα παραγωγής που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση καθορίζει την τιμή της αγοράς. Ο Μάριο Ντράγκι έχει επισημάνει αυτή τη στρέβλωση το 2022 επισημαίνοντας ότι το φυσικό αέριο καθόριζε την τιμή του ηλεκτρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) στο 63% του χρόνου, παρότι αντιστοιχούσε μόλις περίπου στο 20% του ενεργειακού μίγματος.

Στην Κύπρο, με το μικρό και απομονωμένο ηλεκτρικό μας σύστημα, και το πανάκριβο ρεύμα της ΑΗΚ που ακόμη καίει μαζούτ και επιβαρύνεται με την αγορά δικαιώτων εκπομπής ρύπων, το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο. Είχαμε επισημάνει ακριβώς αυτή τη στρέβλωση ήδη πριν από την έναρξη της Ανταγωνιστικής Αγοράς.

Το 2022, η ίδια η ΕΕ επέβαλε προσωρινά όριο €180/MWh στα αγοραία έσοδα συγκεκριμένων παραγωγών χαμηλού οριακού κόστους, αναγνωρίζοντας ότι το μοντέλο μπορούσε, υπό ακραίες συνθήκες, να δημιουργεί υπερβάλλοντα έσοδα.

Στην Ιταλία εφαρμόζονται ήδη μηχανισμοί που επιχειρούν να περιορίσουν τέτοιες στρεβλώσεις, όπως για παράδειγμα αμφίδρομα συμβόλαια διαφοράς έτσι ώστε όταν η τιμή ξεπερνά τη συμφωνημένη τιμή, ο παραγωγός να επιστρέφει τη διαφορά. Στην Κύπρο, ο τέως Υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου είχε  επίσης αναγνωρίσει δημόσια τις στρεβλώσεις του υφιστάμενου μοντέλουκαι είχε μιλήσει για το ενδεχόμενο παρέμβασης..

Έχουμε, παράλληλα, προτείνει να εξεταστεί το μοντέλο του Single Buyer, δηλαδή ένας κεντρικός αγοραστής να αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια από τους παραγωγούς μέσα από πραγματικά ανταγωνιστικές διαδικασίες και μακροχρόνιες συμφωνίες, σε τιμές που λαμβάνουν υπόψη το κόστος και μια εύλογη απόδοση. Η λογική δεν είναι η επιστροφή σε ένα κλειστό μονοπώλιο, αλλά η μεταφορά του ανταγωνισμού εκεί όπου μπορεί πραγματικά να λειτουργήσει, μεταξύ των παραγωγών, για το ποιος μπορεί να προσφέρει φθηνότερη ενέργεια στον καταναλωτή.

Άρα το πραγματικό ερώτημα παραμένει:υπάρχουν ή όχι υπερκέρδη στην κυπριακή αγορά ηλεκτρισμού;

Οι παραγωγοί λένε ότι δεν υπάρχουν. Αυτό πρέπει να αποδειχθεί με στοιχεία. Ενδεικτικά, η ίδια η ΑΗΚ-Παραγωγή είχε δηλώσει μεσοσταθμικό κόστος περίπου €50/MWh για πρόσφατο φωτοβολταϊκό της πάρκο. Ακόμη και αν το πραγματικό κόστος αυξάνεται σημαντικά λόγω περικοπών και άλλων παραγόντων, η απόσταση από τις σημερινές τιμές εκκαθάρισης παραμένει τέτοια που επιβάλλει τουλάχιστον σοβαρό έλεγχο.

Γι’ αυτό, πριν ακόμη ξεσπάσει η σημερινή αντιπαράθεση, στις 18 Αυγούστου, ζητήσαμε επίσημα από τον Υπουργό Ενέργειας τα πραγματικά στοιχεία για τα έσοδα και την κερδοφορία των μεγαλύτερων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας.

Αν δεν υπάρχουν υπερκέρδη, θα φανεί από τα στοιχεία. Αν υπάρχουν, πρέπει να εξεταστεί πώς το υπερβάλλον κέρδος θα επιστρέφει στους καταναλωτές, χωρίς να υπονομεύονται οι επενδύσεις που χρειαζόμαστε στις ΑΠΕ και στην αποθήκευση.

Και κάτι τελευταίο, για το 20%. Εχουμε μιλήσει τεκμηριωμένα ακόμη και για μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού μέχρι 22%. Όχι όμως από μια αυθαίρετη παρέμβαση στις τιμές των ΑΠΕ. Η εκτίμησή μας βασίστηκε σε συγκεκριμένη μελέτη του Ινστιτούτου Κύπρου για την εξοικονόμηση που θα μπορούσε να προκύψει εάν επιτέλους είχαμε φυσικό αέριο στην ηλεκτροπαραγωγή.

Η ενεργειακή πολιτική είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο θέμα. Απαιτεί στοιχεία, ανάλυση και σύγκριση με όσα εφαρμόζονται με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Πρέπει να ξέρουμε ποιος κερδίζει, πόσα κερδίζει και ποιο μέρος αυτών των κερδών αποτελεί εύλογη απόδοση της επένδυσης. Μόνο τότε μπορεί να γίνει σοβαρή συζήτηση για το αν χρειάζεται παρέμβαση και ποια πρέπει να είναι αυτή.