Ενταφίασε ο Κληρίδης τις ιδέες Γκάλι;

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Η θέση που εκφράζεται από την Aριστερά, αλλά και από άλλους, είναι ότι ο Γλαύκος Κληρίδης, με την εκλογή του στην προεδρία το 1993, ενταφίασε τις Ιδέες Γκάλι και οδήγησε έτσι σε μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία για τη λύση του Κυπριακού ή, έστω, για την επιστροφή τής Αμμοχώστου.

Πρόκειται για μια εντελώς άδικη και ατεκμηρίωτη θέση, η οποία άθελά της δικαιώνει την τουρκική πολιτική. Η «Δέσμη Ιδεών Γκάλι» υποβλήθηκε από τον τότε Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών το 1992 και με βάση αυτήν διεξήχθησαν συνομιλίες μεταξύ του προέδρου Βασιλείου και του Ραούφ Ντενκτάς. Όπως όμως ήταν αναμενόμενο, οι συνομιλίες δεν οδήγησαν σε κανένα αποτέλεσμα λόγω της απόλυτα αρνητικής στάσης του Ντενκτάς. Παρά τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας που στήριζαν τις Ιδέες Γκάλι, η τουρκική πλευρά απέρριπτε κατηγορηματικά την ιδέα ενός κράτους με μία προσωπικότητα και επέμενε σε ξεχωριστή κυριαρχία δύο ισότιμων κρατών.

Η προσέγγιση του Γλαύκου Κληρίδη τόσο κατά την προεκλογική περίοδο όσο και μετά την εκλογή του ήταν ξεκάθαρη: δεν απέρριπτε τη Δέσμη Ιδεών, αλλά ούτε ήταν έτοιμος να την αποδεχθεί ως είχε. Ήταν, όμως, απόλυτα έτοιμος να διαπραγματευτεί θετικά και μεθοδικά. Πέραν του ότι αυτή ήταν η ορθή διαπραγματευτική τακτική απέναντι σε μια πλευρά με σκληρές και μαξιμαλιστικές προσεγγίσεις, υπήρχαν και λόγοι ουσίας για τους οποίους η Δέσμη Ιδεών δεν θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή στη συγκεκριμένη της μορφή. Η βασικότερη επιφύλαξη αφορούσε την ενταξιακή προοπτική της Κύπρου. Συγκεκριμένα, στην παράγραφο 92 των Ιδεών, ο ΓΓ αποδεχόταν ουσιαστικά την τουρκική θέση, σύμφωνα με την οποία η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να προωθηθεί μόνο μετά τη λύση, με χωριστά δημοψηφίσματα στις δύο κοινότητες.

Η θέση και η επιδίωξη του Γλαύκου Κληρίδη ήταν πολύ διαφορετική σε αυτό το σημείο. Αποδεχόταν, ασφαλώς, ως επιθυμητό σενάριο την ένταξη με λυμένο το Κυπριακό, αλλά ποτέ δεν αποδέχθηκε ότι η λύση αποτελούσε προϋπόθεση. Αντιθέτως, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας αγωνίστηκε για την ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου και, σε στενή συνεργασία με την Ελλάδα, πέτυχε την ένταξη χωρίς προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού, διασφαλίζοντας έτσι τον κυπριακό ελληνισμό.

Μπροστά στην απόλυτα αρνητική στάση του Ντενκτάς απέναντι στις Ιδέες Γκάλι, ο ΓΓ είχε επιχειρήσει μια εναλλακτική προσέγγιση μέσω της προώθησης Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, που περιλάμβαναν την επιστροφή των κατοίκων της Αμμοχώστου στην πόλη τους υπό τη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών και την παράλληλη επαναλειτουργία του αεροδρομίου Λευκωσίας προς όφελος και των δύο κοινοτήτων. Η ορθή διαπραγματευτική προσέγγιση του Κληρίδη, απέναντι στην εκ νέου άρνηση του Ντενκτάς, συνέβαλε ώστε ο ΓΓ να καταγράψει με ασυνήθιστη σαφήνεια στην έκθεσή του ότι «το Συμβούλιο Ασφαλείας βρίσκεται μπροστά στο γνωστό σενάριο: απουσία συμφωνίας βασικά λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης από την τουρκική κυπριακή πλευρά».

Οι Ιδέες Γκάλι, λοιπόν, όπως αναφέρει και ο ίδιος ο Κληρίδης στο βιβλίο του, Ντοκουμέντα μιας Εποχής, «ενταφιάσθηκαν λόγω της άρνησης του Ντενκτάς να διαπραγματευτεί. Δεν ενταφιάσθηκαν λόγω της εκλογής μου στην προεδρία και της πολιτικής που ακολούθησα».

Ο Κληρίδης δεν στερείτο πραγματισμού και ήθελε διακαώς τη λύση. Όμως δεν ήταν ποτέ διατεθειμένος να αποδεχθεί προτάσεις που δεν θα διασφάλιζαν τον κυπριακό ελληνισμό. Για τον Κληρίδη ήταν επιβεβλημένη μια συνετή, θετική αλλά συνάμα αποφασιστική στάση και, κυρίως, μια πολιτική που θα αντιμετώπιζε τις διαχρονικές στρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας. Αυτήν ακριβώς την παράμετρο φαίνεται να αγνοούν όσοι σήμερα επαναλαμβάνουν εξίσου αστήρικτες κατηγορίες κατά του Νίκου Αναστασιάδη, επειδή δεν κατάφερε το 2017 να οδηγήσει το Κυπριακό σε λύση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον επικίνδυνο και αυταρχικό ισλαμιστή ηγέτη της σημερινής Τουρκίας.

* Πρόεδρος του Ινστιτούτου Γλαύκος Κληρίδης