Κίνδυνος «ηλεκτροπληξίας» στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω Τουρκίας

Ο Άγγελος Συρίγος δεν αποκλείει επεισόδιο επί του πεδίου μέσα στους επόμενους δύο με τρεις μήνες, με αφορμή την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου Great Sea Interconnector (GSI). Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α΄ Αθηνών χαρακτηρίζει την Κύπρο «με διαφορά το πιο αδύναμο» από τα τρία πιθανά μέτωπα ενός ελληνοτουρκικού πολέμου και ζητά να ενισχυθεί η αποτρεπτική της ισχύς. Σε συνέντευξη στο «sTELLus Vidcast» του «Φιλελεύθερου» θεωρεί επίσης «λάθος» την επιλογή των S-300 το 1997 και θέτει τρεις προϋποθέσεις για τη λύση του Κυπριακού, η οποία, κατά την εκτίμησή του, δεν είναι εφικτή σήμερα.

Γιατί τα ραντάρ ενοχλούν την Άγκυρα

Αναφερόμενος στην ελληνοϊσραηλινή συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το σύστημα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας, ο Α. Συρίγος ανέτρεξε στον Απρίλιο του 2019 και στην τριμερή συνάντηση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, στην οποία συμμετείχε και ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάικ Πομπέο. Εκεί, όπως είπε, συζητήθηκε η δημιουργία συστήματος ραντάρ με βάσεις στο Ισραήλ, στην Κύπρο και στην Κρήτη, ώστε οι τρεις χώρες να παρακολουθούν οτιδήποτε κινείται στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα συστήματα που εγκαθίστανται τώρα αποτελούν, κατά τον ίδιο, υλοποίηση εκείνου του σχεδίου: «Τα ραντάρ που θα τοποθετηθούν στην Κύπρο και στο Αιγαίο θα έχουν πλήρη εικόνα όλης της περιοχής, και είναι αυτό το οποίο ενοχλεί πάρα πολύ τους Τούρκους» – περισσότερο, όπως πρόσθεσε, «από οτιδήποτε άλλο».

Για το σκέλος της αναχαίτισης εξήγησε ότι πρόκειται για διαφορετικά συστήματα. Η Ασπίδα του Αχιλλέα χρειάζεται περίπου τρία χρόνια για να τεθεί σε λειτουργία. Επειδή η Ελλάδα έχει πολύ μεγαλύτερο και εντελώς διαφορετικό έδαφος από την Κύπρο, θα ενεργοποιείται, ανάλογα με την απειλή, το αντίστοιχο σύστημα: ένα για απειλές από κοντινή απόσταση, στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου ή στον Έβρο· ένα για την ηπειρωτική Ελλάδα, όπου ο κίνδυνος προέρχεται κυρίως από βαλλιστικούς πυραύλους· και ένα για την Κύπρο, λόγω της γεωγραφίας της. Στην Κύπρο, όπως σημείωσε, το σύστημα που εγκαθίσταται έχει στόχο «να προστατεύσει τις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας».

Το καλώδιο ως στρατηγικό διακύβευμα

Ερωτηθείς ποια είναι σήμερα η μεγαλύτερη τουρκική απειλή για την Ελλάδα, πέρα από το Κυπριακό, απαρίθμησε τη Γαλάζια Πατρίδα, τις θαλάσσιες διεκδικήσεις, την απαίτηση για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και την αμφισβήτηση της κυριαρχίας τους. Τα περισσότερα, σημείωσε, υπάρχουν εδώ και δεκαετίες, με εξαίρεση τη Γαλάζια Πατρίδα, που είναι «φρούτο των τελευταίων δέκα ετών». Εκείνο όμως που μπορεί να προκαλέσει ένταση στο πεδίο είναι, κατά τον ίδιο, το καλώδιο.

Αναγνωρίζοντας ότι το θέμα είναι δύσκολο για την Κύπρο, όπου εξετάζεται και από οικονομική σκοπιά, το παρομοίασε με τους εξοπλισμούς. Η Ελλάδα, υπενθύμισε, έχει προμηθευτεί Rafale και φρεγάτες Belharra χωρίς να πιστεύει ότι θα αποσβέσει ποτέ την αξία τους: «Το κάνουμε διότι πρέπει, διότι έτσι περνάει το μήνυμα αποτροπής προς την Τουρκία». Από τα όπλα, σημείωσε, δεν κερδίζεις ποτέ οικονομικά· ακόμη κι αν τα πουλήσεις, παίρνεις πίσω ένα πολλοστημόριο όσων έδωσες. «Το κρίσιμο στοιχείο όμως είναι τι σου προσφέρουν στρατηγικά».

Το καλώδιο, παραδέχθηκε, ωφελεί τον Κύπριο καταναλωτή και συνδέει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό σύστημα, «αλλά δεν με ενδιαφέρει αυτό. Με ενδιαφέρει η στρατηγική σημασία του καλωδίου». Το μέλλον της ενέργειας, εξήγησε, βρίσκεται στα καλώδια που θα μεταφέρουν ρεύμα από περιοχές όπου παράγεται φθηνά, όπως η Αφρική, σε περιοχές που το χρειάζονται. Πλεονέκτημα έχουν η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα, λόγω εγγύτητας και εύκολης διασύνδεσης.

Αυτό ακριβώς θέλει να αποτρέψει η Άγκυρα: «Να μετατραπεί η Ελλάδα και η Κύπρος, όταν διασυνδεθούν με το Ισραήλ, σε κόμβο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας». Σήμερα, πρόσθεσε, γίνεται λόγος για διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και, στη συνέχεια, Ισραήλ. Με τον διάδρομο IMEC, από την Ινδία προς την Ευρώπη, θα κατασκευαστούν καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος και τηλεπικοινωνιών, και αργότερα κι άλλα καλώδια φθηνής ενέργειας από τη Μέση Ανατολή. «Αυτά προσπαθεί αυτή τη στιγμή να ακυρώσει η Τουρκία. Είναι στρατηγικό το ζήτημα».

Τρεις στόχοι και «λιοντάρια που βρυχώνται»

Στο ερώτημα αν το έργο θα ολοκληρωθεί, απάντησε κατηγορηματικά: «Θα ολοκληρωθεί». Το Ισραήλ, εκτίμησε, θα μπει στο παιχνίδι «όποτε θελήσει, στη δεύτερη φάση».

Την έρευνα βυθού και την πόντιση θα πραγματοποιήσει γαλλικό σκάφος, δίπλα στο οποίο θα βρίσκονται, αν χρειαστεί, πλοία του ελληνικού Λιμενικού ή του Πολεμικού Ναυτικού. «Το λέω επειδή ακούω τι θα κάνουν οι Γάλλοι, αν θα στείλουν πλοίο. Εμείς θα είμαστε εκεί».

Το στοίχημα για την ελληνική πλευρά, στην οποία ο ίδιος συμπεριλαμβάνει Ελλάδα και Κύπρο, έχει τρία σκέλη: πρώτον, να τοποθετηθεί το καλώδιο χωρίς να θιγούν τα κυριαρχικά δικαιώματα των δύο χωρών, δηλαδή χωρίς να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία· δεύτερον, να λειτουργήσει· και τρίτον, να μη σημειωθεί πολεμικό επεισόδιο. «Εάν πετύχουμε αυτά τα τρία, θα έχουμε απόλυτη επιτυχία. Απαιτεί λεπτούς διπλωματικούς χειρισμούς».

Για το σημερινό στάδιο χρησιμοποίησε μια εικόνα από τη φύση: «Είμαστε στο σημείο όπου τα λιοντάρια προσπαθούν να κατοχυρώσουν τον χώρο τους και βρυχώνται το ένα απέναντι στο άλλο. Με τους βρυχηθμούς περνάνε το μήνυμα: μην πλησιάζεις πολύ κοντά». Αν «το άλλο λιοντάρι» θα αποδεχθεί το μήνυμα, είπε, θα φανεί «στην πράξη σε δυο-τρεις μήνες», γιατί «αυτό είναι το πιο σοβαρό επεισόδιο που μπορεί να γίνει». Επιβεβαίωσε ότι υπάρχουν «όλες οι προϋποθέσεις» για επεισόδιο επί του πεδίου, προσθέτοντας ότι η ελληνική πλευρά είναι αποφασισμένη και ότι το ζητούμενο είναι να ποντιστεί το καλώδιο.

«Αφήστε την Ευρωπαϊκή Ένωση»

Αν και η ΕΕ χρηματοδοτεί το έργο, ο Α. Συρίγος δεν τρέφει προσδοκίες από την Ευρώπη. Θύμισε ότι, όταν το 2019 η Τουρκία έκανε έξι παράνομες γεωτρήσεις σε θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας, μία σε χωρικά ύδατα και τις υπόλοιπες σε οριοθετημένες περιοχές της ΑΟΖ, η ΕΕ «έγινε έξω φρενών» και ύστερα από οκτώ μήνες επέβαλε «βαρύτατες κυρώσεις σε κάτι μεσαία στελέχη της τουρκικής κρατικής εταιρείας πετρελαίου».

«Αφήστε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το κρίσιμο σημείο είναι τι κάνουμε εμείς», υπογράμμισε, φέρνοντας ως παράδειγμα την υβριδική επίθεση στον Έβρο το 2020. Η Ελλάδα άντεξε, παρότι ο Έβρος, όπως είπε, είναι σύνορο που, λόγω της διάταξής του, φυλάσσεται δύσκολα. Δύο ημέρες αργότερα, οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Κομισιόν, μαζί με όλους τους ανώτατους Ευρωπαίους ηγέτες, ήρθαν και «μας χτυπούσαν ενθουσιωδώς στην πλάτη και μας έλεγαν μπράβο». Αν όμως είχαν περάσει 40.000 με 50.000 άτομα, πέρα από τις πολιτικές συνέπειες, που θα έφταναν ως την πτώση της κυβέρνησης, στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο «θα μας χτυπούσαν πάλι στην πλάτη, αλλά παρηγορητικά: καημένοι, τι πάθατε». Το συμπέρασμά του: «Αν είμαστε εμείς εκεί, μπορεί να έρθουν κι άλλοι. Αλλά εμείς πρέπει να είμαστε εκεί».

Η κόκκινη γραμμή της Ελλάδας, τόνισε, είναι να ασκήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να ποντιστεί το καλώδιο που θα διασυνδέει ηλεκτρικά Κύπρο και Ελλάδα. Και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, σημείωσε, έχουν θαλάσσιες διαφορές, όπως η Ιταλία με τη Γαλλία και τη Μάλτα ή η Κροατία με τη Σλοβενία. Όταν κάποια από αυτές δραστηριοποιείται σε διεκδικούμενη υφαλοκρηπίδα, οι άλλες δεν βγάζουν πολεμικά πλοία· στέλνουν διπλωματική διακοίνωση, ώστε να μη φανεί ότι αποδέχονται σιωπηρά τη δραστηριότητα. «Η Τουρκία όμως δεν είναι ούτε Σλοβενία ούτε Κροατία ούτε Μάλτα ούτε Γαλλία ούτε Ιταλία». Αφού επιλέγει να κλιμακώσει την ένταση, ξεκαθάρισε, «θα είμαστε εκεί και θα υποστηρίξουμε το πλοίο που θα κάνει τις έρευνες βυθού».

Το λάθος των S-300

Για την υπόθεση των S-300 ήταν σαφής: «Ήταν ένα λάθος». Λάθος, όπως διευκρίνισε, της ελληνικής πλευράς, «και από τον Πρόεδρο Κληρίδη και από τον πρωθυπουργό Σημίτη». Το απέδωσε με μια παροιμία: «Θέλησε ο Θεός να σκοτώσει το μυρμήγκι και του έδωσε φτερά» – μόλις σηκωθεί, το ρίχνει κάτω ο πρώτος άνεμος. «Θελήσαμε να πάρουμε ένα όπλο εξαιρετικών δυνατοτήτων, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τι σήμαινε αυτό για τις ισορροπίες της περιοχής». Επρόκειτο, πρόσθεσε, για όπλο που έλεγχε ουσιαστικά ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ παρέπεμψε και στις συνέπειες που υπέστη η Τουρκία όταν απέκτησε τους διαδόχους τους, τους S-400.

Σήμερα, κατά τον ίδιο, η ενίσχυση της άμυνας της Κύπρου περνά από τη στενή συνεργασία με την Ελλάδα στα οπλικά συστήματα και από την αύξηση των αμυντικών δαπανών, «διότι είναι εξαιρετικά χαμηλές» και «εάν δεν προσέχεις, μπορεί να έχεις πρόβλημα».

Από το «εκ καθήκοντος» στις περιφερειακές συμμαχίες

Για τη στάση της Αθήνας απέναντι στη Λευκωσία, ο Α. Συρίγος σημείωσε ότι, μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, επικράτησε σε ορισμένους κύκλους η αντίληψη ότι η Ελλάδα είχε εκπληρώσει το καθήκον της. Υπάρχει, όπως είπε, «αυτό το τραύμα της εισβολής, για το οποίο δεν μιλάμε, και για το οποίο, κακά τα ψέματα, η Ελλάδα ευθύνεται. Εκείνη ξεκίνησε όλη αυτή την ιστορία». Την ένταξη, την οποία θεωρεί τη δεύτερη μεγαλύτερη επιτυχία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής μετά το 1974, ύστερα από την ένταξη της ίδιας της Ελλάδας, κάποιοι την εξέλαβαν ως εξόφληση της υποχρέωσης. Έτσι, από το 2004 έως το 2010 η Αθήνα ασχολούνταν με το Κυπριακό «εκ καθήκοντος».

Στη συνέχεια, όμως, φάνηκε η σημασία των περιφερειακών συμμαχιών: Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ, Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος, Ελλάδα–Κύπρος–Ιορδανία, IMEC. «Μέσω της Κύπρου είδαμε ότι είμαστε τμήμα μιας πολύ ευρύτερης περιοχής». Το Αιγαίο, εξήγησε, είναι εσωστρεφής θάλασσα, όπου απέναντι βλέπεις μόνο την Τουρκία, ενώ «κοιτώντας προς την Κύπρο, συνειδητοποιείς ότι υπάρχουν πάρα πολλά κράτη στην περιοχή». Έτσι, κατέληξε, η Ελλάδα εγκατέλειψε τη λογική του «εκ καθήκοντος» και υιοθέτησε τη λογική της παρουσίας σε όλη αυτή την ευρύτερη περιοχή.

Αποτροπή για τις ελεύθερες περιοχές

Στόχος της Κυπριακής Δημοκρατίας, κατά τον Α. Συρίγο, πρέπει να είναι να προστατεύσει τις ελεύθερες περιοχές με δύναμη αποτροπής, ώστε η Τουρκία να γνωρίζει ότι, αν τις αγγίξει, «θα πληρώσει πολύ ακριβότερο τίμημα από όποιο κέρδος θα έχει». «Η αποτροπή είναι το πιο βασικό απ’ όλα», υπογράμμισε. Στο ερώτημα αν η Άγκυρα το αντιλαμβάνεται αυτό, απάντησε: «Όχι σήμερα». Αυτή είναι όμως, είπε, η έννοια της αποτροπής: η Ελλάδα δεν αποκτά Rafale, Belharra, F-35 και την Ασπίδα του Αχιλλέα για να κάνει πόλεμο, αλλά για να στείλει στην Τουρκία το μήνυμα ότι «αν με αγγίξεις, το κόστος που θα πληρώσεις θα είναι πολλαπλάσιο».