Ακρίβεια και εγκληματικότητα στην Ελλάδα και την Κύπρο

Δύο μεγάλα θέματα ταλανίζουν Ελλάδα και Κύπρο τον τελευταίο καιρό. Το πρώτο είναι η ακρίβεια και το δεύτερο είναι η ανασφάλεια των πολιτών λόγω της εγκληματικότητας. Οι διάφορες έρευνες δείχνουν ότι αυτά τα θέματα κατέχουν την πρώτη θέση στις ανησυχίες των πολιτών. Έβαλαν σε τρίτη θέση ακόμη και τα Ελληνοτουρκικά που σε περιόδους κρίσης είναι το πρώτο θέμα που απασχολεί τους πολίτες.

Στην Ελλάδα όλες οι έρευνες και δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ακρίβεια είναι το κύριο θέμα που ανησυχεί και απασχολεί τους πολίτες. Σύμφωνα με τους διάφορους δείκτες η Ελλάδα είναι μια από τις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης, αν όχι η ακριβότερη. Ακόμη και η ίδια η κυβέρνηση Μητσοτάκη αναγνωρίζει αυτό το γεγονός αλλά τα μέτρα που παίρνει είναι εντελώς αναποτελεσματικά. Είναι πρωτα οι τιμές των καυσίμων  που πραγματικά καίνε. Αλλά και οι τιμές  των τροφίμων αυξήθηκαν πολύ περισσότερο από την υπόλοιπη Ευρώπη. Ο δε κατώτατος μισθός στη χώρα, 920€ μικτά τον μήνα, είναι ένας από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη.

Εκρηκτική είναι η κατάσταση στο σττεγαστικό τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο. Η συσσωρευμένη ακρίβεια σε βασικά αγαθά, ενέργεια και στέγαση επηρεάζει δυσανάλογα τα φτωχότερα στρώματα, περιορίζοντας το διαθέσιμο εισόδημα και τις δαπάνες τους. Αυτός ο χειμώνας προβλέπεται πολύ δύσκολος για τα στρώματα αυτά.

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα κινείται στο 3,8% (σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Αύγουστο του 2026), συνεχίζοντας να πιέζει τα νοικοκυριά, και ιδιαίτερα τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο έκδηλη όταν συγκριθεί με την πορεία χωρών της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Χώρες όπως η Τσεχία, η Πολωνία και η Ρουμανία, οι οποίες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση πολύ αργότερα από την Ελλάδα (το 2004 και το 2007 αντίστοιχα), έχουν επιτύχει εντυπωσιακό οικονομικό μετασχηματισμό:

1.      Τσεχία: Έχει ξεπεράσει προ πολλού την Ελλάδα σε ΑΕΠ ανά κάτοικο σε όρους αγοραστικής δύναμης, πλησιάζοντας ή και ξεπερνώντας τον μέσο όρο της Νότιας Ευρώπης.

2.      Πολωνία: Χάρη στη σταθερή βιομηχανική της βάση και την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, παρουσιάζει ραγδαία αύξηση του πραγματικού μισθού και της αγοραστικής δύναμης των πολιτών της, ξεπερνώντας την Ελλάδα στους δείκτες ευημερίας.

3.      Ρουμανία: Μια χώρα που παλαιότερα θεωρείτο από τις πλέον φτωχές της ηπείρου, κατάφερε τα τελευταία χρόνια να προσπεράσει την Ελλάδα στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης, επιδεικνύοντας ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Στο θέμα της ακρίβειας η Κύπρος διανύει επίσης μια πολύ δύσκολη περίοδο. Οι τιμές πολλών προϊόντων και υπηρεσιών είναι από τις ψηλότερες στην Ευρώπη. Συγκριτικά με την Ελλάδα η κατάσταση στην Κύπρο είναι κάπως καλύτερη επειδή η αγοραστική δύναμη των πολιτών είναι λίγο καλύτερη από αυτή της Ελλάδας. Στην Κύπρο ο κατώτατος μισθός είναι €1.088 ακαθάριστα (μικτά) τον μήνα, επίσης πολύ χαμηλός σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό που διαφοροποιεί την Κύπρο από την Ελλάδα είναι κυρίως οι σχετικά υψηλοί μισθοί και οι συντάξεις στον δημόσιο τομέα. Αυτό το ποσοστό των πολιτών κρατά την κυπριακή αγορά.

Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Κύπρο ανήλθε στο 5,2% τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με την Eurostat. Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 5,1% τον Σεπτέμβριο του 2026, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat.

Αν και ο Κύπριος που επισκέπτεται την Ελλάδα έχει πολλές φορές την εντύπωση ότι οι τιμές των διαφόρων προϊόντων είναι πιο χαμηλές από αυτές της Κύπρου, δεν λαμβάνει υπόψη του ότι η αγοραστική δύναμη του Έλληνα πολίτη είναι κατά 21,6% χαμηλότερη από την αντίστοιχη στην Κύπρο. Οι δε τιμές του καταναλωτή στην Ελλάδα είναι μόνο κατά 10,4% χαμηλότερες από την Κύπρο.

Βεβαίως τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο εφαρμόζεται μια νεοφιλελεύθερη πολιτική στην οικονομία η οποία οδηγεί σε μεγάλες ανισότητες και στη φτωχοποίηση μεγάλων στρωμάτων του πληθυσμού. Πρόκειται για μια αδιέξοδη πολιτική η οποία με το πέρασμα του χρόνου θα αυξάνει ακόμα περισσότερο το χάσμα ανάμεσα στους έχοντες και κατέχοντες και τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα με χαμηλά εισοδήματα.

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ στν Ελλάδα δείχνουν ότι οι τιμές εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό παράγοντα πίεσης. Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή καταγράφει τις μεταβολές στις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών και αποτελεί βασικό δείκτη για την πορεία του κόστους ζωής.  Το ίδιο συμβαίνει και στην Κύπρο σύμφωνα με ευρωπαϊκά στατιστικά στοιχεία.

Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο ο μηνιαίος πληθωρισμός. Ακόμη και όταν ο ρυθμός αύξησης των τιμών μειώνεται, οι ήδη αυξημένες τιμές δεν επιστρέφουν αυτόματα στα προηγούμενα επίπεδα. Έτσι, ένας εργαζόμενος μπορεί να βλέπει το εισόδημά του να αυξάνεται ονομαστικά, αλλά στην πράξη να έχει περιορισμένη αγοραστική δύναμη.

Το δεύτερο μεγάλο θέμα που απασχολεί τους πολίτες σε Ελλάδα και Κύπρο είναι αυτό της ανασφάλειας που επικρατεί λόγω της εγκληματικότητας. Έχει κανείς την εντύπωση ότι, κατά την κοινή λαϊκή έκφραση, μετατραπήκαμε σε Σικάγο. Ο υπόκοσμος έχει αποκτήσει μια τεράστια δύναμη και υπάρχουν έντονες υποψίες ότι διατηρεί διασυνδέσεις με διάφορα κέντρα εξουσίας. Δίπλα σε αυτή την οργανωμένη εγκληματικότητα του υπόκοσμου υπάρχει και στις δύο χώρες και ανθεί η λεγόμενη οπαδική βία η οποία σε κάποιες περιπτώσεις πιθανόν να συνδέεται και αυτή με διάφορες εγκληματικές δραστηριότητες του υποκόσμου.

Έτσι παράλληλα με την οικονομική πίεση, σημαντικό μέρος της κοινωνίας ανησυχεί για την εγκληματικότητα. Κλοπές, διαρρήξεις, ληστείες, απάτες και περιστατικά βίας επηρεάζουν την αίσθηση ασφάλειας των πολιτών, ακόμη και όταν δεν είναι όλοι προσωπικά θύματα εγκληματικών πράξεων.

Οι κυβερνητικοί ανασχηματισμοί που έγιναν κατά καιρούς  τόσο στην Αθήνα όσο και στην Λευκωσία στόχευαν ως ένα σημείο και στην αντιμετώπιση του θέματος αυτού της εγκληματικότητας. Δεν είναι όμως βέβαιο ότι έφεραν  αποτελέσματα από τη στιγμή που έγιναν με φθαρμένα υλικά και από το γεγονός ότι φαίνεται να λείπει η σταθερή πολιτική θέληση για την αντιμετώπιση αυτών των εγκληματικών φαινομένων. Από την άλλη το οργανωμένο έγκλημα διακινεί τεράστια ποσά πολλών εκατομμυρίων και διασυνδέεται εκτός των άλλων με την άλλη πληγή της σημερινής κοινωνίας, αυτή, των ναρκωτικών. Είναι γνωστόν ότι το εμπόριο ναρκωτικών που απλώθηκε επικίνδυνα σε Ελλάδα και Κύπρο, είναι μια από τις πιο σημαντικές δραστηριότητες του οργανωμένου εγκλήματος.

Να σημειώσουμε πάντως ότι το πρόβλημα της εγκληματικότητας είναι και θέμα κοινωνίας, θέμα παιδείας και θέμα κουλτούρας. Στις μέρες μας η βία και η εγκληματικότητα έχουν παρουσία ακόμη και στο σχολείο. Επομένως το θέμα είναι πολυεπίπεδο  και πολυεπίπεδη πρέπει να είναι και η αντιμετώπισή του. Δεν αντιμετωπίζεται μόνο με την αστυνόμευση που και αυτή δεν είναι αποτελεσματική καθώς δεν γίνεται στη σωστή βάση.

Συμπερασματικά αν και η οικονομική δυσκολία δεν οδηγεί αυτόματα στην εγκληματικότητα. Θα ήταν λάθος να υποστηρίξουμε ότι ένας άνθρωπος γίνεται εγκληματίας επειδή δυσκολεύεται οικονομικά. Ωστόσο, η φτώχεια, η ανεργία, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η έλλειψη προοπτικών μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να αυξήσουν τους κοινωνικούς κινδύνους.

Η ακρίβεια μπορεί επίσης να δημιουργήσει ένα διαφορετικό είδος ανασφάλειας: τον φόβο ότι ένα απρόβλεπτο έξοδο μπορεί να οδηγήσει μια οικογένεια σε οικονομικό αδιέξοδο. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι εργάζονται περισσότερο αλλά δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες, ενισχύεται η δυσαρέσκεια και η απαισιοδοξία.

Από την άλλη πλευρά, η εγκληματικότητα δημιουργεί πρόσθετο οικονομικό κόστος. Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις επενδύουν χρήματα σε συστήματα ασφαλείας, ασφάλειες, κάμερες και άλλες μορφές προστασίας. Έτσι, η αίσθηση ανασφάλειας έχει και οικονομική διάσταση.

Χωρίς την εδραίωση ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου για το σύνολο της κοινωνίας, η καταπολέμηση της ανασφάλειας στην Ελλάδα και την Κύπρο θα παραμένει μια ημιτελής προσπάθεια.

Μια κοινωνία αισθάνεται πραγματικά ασφαλής όταν οι πολίτες της μπορούν όχι μόνο να κυκλοφορούν χωρίς φόβο, αλλά και να μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια από το εισόδημά τους

*Πανεπιστημιακός, συγγραφέας Email  stephanos.constantinides@gmail.com