Με αφορμή τον «Καζαντζάκη» του Γιάννη Σμαραγδή ανατρέχουμε στις ελάχιστες (και όχι πάντα πετυχημένες) βιογραφικές ταινίες του ελληνικού σινεμά.
ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (1971) & ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ (1971): Δύο χαρακτηριστικές «βιογραφίες» οπλαρχηγών του 1821 που βγήκαν την ίδια χρονιά μεσούσης της χούντας που τότε έριχνε άφθονο χρήμα σε στούντιο και ομάδες για να κρατάει τον κόσμο μαντρωμένο σε αίθουσες και γήπεδα. Ο πρώτος είναι παραγωγή του διαβόητου Τζέιμς Πάρις για τη Φίνος Φιλμς και τερμάτισε πρώτη τη σεζόν εκείνη με κοντά 300.000 εισιτήρια ενώ η δεύτερη (της Καραγιάννης – Καρατζόπουλος) είναι κάπως πιο υποφερτή, κυρίως χάρη στην παρουσία της Τζένης Καρέζη (και έκοψε 201.000 εισιτήρια). Αμφότερες πάντως είναι στο γνωστό πομπώδες, υπερπατριωτικό ύφος που πρόσταζαν οι συνταγματάρχες.
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ 1910 – 1927 (1980): Το τρίωρο έπος του Παντελή Βούλγαρη για την πιο «παραγωγική» περίοδο ενός από τους σπουδαιότερους έλληνες πολιτικούς στην ιστορία, αποτελεί ό,τι πιο κοντινό σε μια καλή βιογραφία έφτασε ποτέ το ελληνικό σινεμά. Ο Μηνάς Χρηστίδης είναι ανατριχιαστικά καλός στον επώνυμο ρόλο (βοηθάει και η αλλόκοτη ομοιότητα), όμως μετά από αυτό ούτε που ξανακούστηκε.
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΟ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟ (1980): Στην Ελλάδα στα πρόθυρα της «Αλλαγής» και με τους αριστερούς να μπορούν πλέον να αναπνέουν ελεύθερα, ήταν φυσικό και επόμενο να «θεοποιηθεί» αυτό το μονόπλευρο (και μεταξύ μας ψιλομέτριο) φιλμ γύρω από τη ζωή του αντιστασιακού και μέλους του (παράνομου τότε) ΚΚΕ Νίκου Μπελογιάννη που εκτελέστηκε το 1952 με την κατηγορία του «κατασκόπου της ΕΣΣΔ». Για τον κεντρικό ρόλο ο Νίκος Τζήμας είχε εξασφαλίσει τον Gian Maria Volonté, όμως όταν ο διάσημος ηθοποιός παρουσίασε όγκο στον εγκέφαλο αντικαταστήθηκε από τον… διερμηνέα του, τον καθηγητή ιταλικής λογοτεχνίας Φοίβο Γκικόπουλο, μοιάζει αρκετά στον Μπελογιάννη, όμως ήταν επώδυνα ατάλαντος. Στο φιλμ συμμετείχαν αφιλοκερδώς πολλοί αριστεροί ηθοποιοί (Αλέκος Αλεξανδράκης, Μάνος Κατράκης, Κώστας Καζάκος κ.ά.) και έκοψε πάνω από 618.000 εισιτήρια- αριθμός ρεκόρ για την εποχή.
17 ΣΦΑΙΡΕΣ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΑΓΓΕΛΟ (1981): Το ΚΚΕ ποτέ δεν χώνεψε το ότι η μοναδική ταινία για την 17χρονη αντιστασιακή ΕΠΟΝίτισσα Ηρώ Κωνσταντοπούλου που εκτελέστηκε από τους Γερμανούς το 1944 στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, έτυχε της… φωσκολικής μεταχείρισης (έγραψε το σενάριο), αλλά δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα σ’ αυτή τη ζωή, σωστά; Η Μαίρη Βιδάλη στον επώνυμο ρόλο είναι κούκλα, όμως δείχνει πολύ μεγάλη για σχολική ποδιά.
ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ (1983): Επίσης μία από τις καλύτερες ελληνικές βιογραφίες, η ταινία του Κώστα Φέρρη αφηγείται την ιστορία της μεγάλης ρεμπέτισσας Μαρίκας Νίνου (1918 – 1957) την οποία υποδύεται η Σωτηρία Λεονάρδου. Οι περιπλανήσεις, οι έρωτες, οι επιτυχίες και οι προσωπικές τραγωδίες της ηρωίδας αλλά και μια ματιά στα γεγονότα της Ελλάδας στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, συνοδεύονται από την υπέροχη μουσική και τα τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου. Αργυρή Άρκτος στο Βερολίνο και τέσσερα βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
ΘΕΟΦΙΛΟΣ (1987): Πριν γίνει «Καβάφης», ο Δημήτρης Καταλειφός φόρεσε τη φουστανέλα για να υποδυθεί τον μεγάλο λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ, σ’ αυτό το συμπαθητικό αλλά άνισο βιογραφικό δράμα του Λάκη Παπαστάθη, που πάσχει από τις συνήθεις «ασθένειες» του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου των late 80s.
ΜΠΑΪΡΟΝ: Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΕΝΟΣ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΥ (1992): Ο Νίκος Κούνδουρος καταγράφει τον αγώνα του Λόρδου Βύρωνα στο πλευρό των επαναστατημένων Ελλήνων σε μια πανέμορφη τεχνικά και αισθητικά δημιουργία που κάποιοι ίσως βρουν υπερβολικά λυρική για τα γούστα τους. Γίγαντας ο Μάνος Βακούσης ως Βύρωνας, υπέροχη η διαρκώς συννεφιασμένη φωτογραφία του Νίκου Καβουκίδη. Φορτώθηκε με βραβεία και διακρίσεις, όμως απέτυχε εισπρακτικά.
ΚΑΒΑΦΗΣ (1996): Στην πρώτη (και για πολλούς καλύτερη) από μια σειρά από φιλόδοξες και με διεθνή προσανατολισμό βιογραφικές ταινίες, ο Γιάννης Σμαραγδής καταπιάνεται με τη ζωή και το έργο του Κωνσταντίνου Καφάβη (έξοχοι ο Δημήτρης Καταλειφός και ο Βασίλης Διαμαντόπουλος που τον υποδύεται σε μεγαλύτερη ηλικία), συνδυάζοντας ιστορία και φαντασία, αλλά παραμένοντας πιστός στο ύφος και το πνεύμα του αλεξανδρινού ποιητή.
EL GRECO (2007): Η υπερφιλόδοξη (και για κάποιους υπερεκτιμημένη) βιογραφία του θρυλικού αναγεννησιακού ζωγράφου από τον Γιάννη Σμαραγδή, σημειώνει πόντους σε ατμόσφαιρα, αναπαράσταση της εποχής και μερικές καλές ερμηνείες, αλλά ξαπλαρώνεται φαρδιά – πλατιά από το φλύαρο σενάριο, το πομπώδες ύφος και τις ελεεινές προφορές. Θα τη θυμόμαστε ως το κύκνειο άσμα του μεγάλου Σωτήρη Μουστάκα.
Ο ΘΕΟΣ ΑΓΑΠΑΕΙ ΤΟ ΧΑΒΙΑΡΙ (2012): Ο Sebastian Koch (The Lives of Others) υποδύεται τον Ιωάννη Βαρβάκη, τον εθνικό ευεργέτη που ξεκίνησε ως πειρατής, μπήκε στην αυλή της Αικατερίνης της Μεγάλης, έγινε ζάμπλουτος από το χαβιάρι, βοήθησε στον αγώνα για ανεξαρτησία και για «ευχαριστώ» κλείστηκε σε σανατόριο. Και σαν να μην έφτανε αυτό κατέληξε ως μια ακόμα «διεθνών προδιαγραφών» βιογραφία του Γιάννη Σμαραγδή επιπέδου… Τζέιμς Πάρις με χύμα σενάριο, κακές (στην πλειοψηφία τους) ερμηνείες και -σωστά μαντέψατε- φρικαλέες προφορές. Nice!
ΣΤΙΣ ΑΙΘΟΥΣΕΣ: ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ
Η τέταρτη βιογραφική ταινία του Γιάννη Σμαραγδή στη σειρά, βασίζεται στην αυτοβιογραφία του μεγάλου Έλληνα και οικουμενικού συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη, «Αναφορά στον Γκρέκο». Είναι μια πολυκύμαντη αναζήτηση του συγγραφέα, μέσα από όνειρα και ταξίδια σε τόπους που αγάπησε, διεκδικώντας να κατανοήσει βιωματικά τον Χριστό, τον Βούδα, τον Λένιν, για να καταλήξει, μέσω του Οδυσσέα του, στην «Κρητική Ματιά», η οποία τον οδήγησε στην κατάργηση του φόβου του θανάτου και στην κατάκτηση μιας ανώτερης ελευθερίας. Με τους Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο, Μαρίνα Καλογήρου, Θοδωρή Αθερίδη, Ζέτα Δούκα και ο Στάθης Ψάλτης στο κύκνειο άσμα του.
