Από τις Μεσογειακές ακτές μέχρι τα βάθη της Ασίας

Δημήτρης Παμπόρης, «Στην άκρη του ορίζοντα», Εκδόσεις Τελεία, 2023.

Η μορφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του ένδοξου στρατηλάτη όχι μόνο του αρχαιοελληνικού κόσμου αλλά και όλων των εποχών, που εφορμώντας από τις Αιγές της Μακεδονίας έφτασε με τις νικηφόρες εκστρατείες των εκπολιτιστικών του κατακτήσεων έως τα τότε γνωστά πέρατα της οικουμένης, προσέλαβε μυθώδεις διαστάσεις στη διαχρονία της Ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Ήδη ο «Αλεξάνδρου βίος» του Ψευδοκαλλισθένη, περί τον 3ο μ.Χ. αιώνα, συνιστά πρωτογενή ιστορικομυθοποιητική παρακαταθήκη έμπνευσης μιας πλειάδας μεταγραφών και διασκευαστικών παραλλαγών σε ευφάνταστες μυθιστορίες του Ευρωπαϊκού Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, της αρχαΐζουσας, Βυζαντινής και δημώδους νεοελληνικής γραμματείας. Οι βιογραφικές, επί πλέον, καταγραφές των θρυλικών κατορθωμάτων του θαυμαστού ανά τους αιώνες κοσμοκράτορος εξακολουθούν να πυροδοτούν τις εν λόγω δημιουργικές μεταπλάσεις, εμπλουτίζοντας τη δημοφιλή βιβλιογραφία του ιστορικού μυθιστορήματος.

Ενδεικτικό αποτύπωμα το μυθιστορηματικό πόνημα του Δημήτρη Παμπόρη, ο οποίος, μετά το επιτυχές του εγχείρημα στο είδος, μια λογοτεχνική κατάθεση μνημειώδους  ηρωικής αντίστασης στην ενδεκάμηνη πολιορκία της Αμμοχώστου και την άλωσή της από τα Οθωμανικά στρατεύματα το 1571, μάς καθιστά συνοδοιπόρους στις πολύχρονες εκστρατευτικές αποστολές (334-323 π.Χ.) του μεγαλοφυούς πολέμαρχου και οραματιστή ενοποιού Ανατολής και Δύσεως, από τις Μεσογειακές ακτές μέχρι τα βάθη της Ασίας.

Συναρπαστική και εδώ η υποβλητική ρέουσα αφήγηση και ζωηροί οι διάλογοι της ευρηματικής πλοκής με εμφανές το στίγμα της Κυπρόθεμης καινοτομίας· καθότι στους πεζέταιρους της αήττητης Μακεδονικής φάλαγγας, στους έφιππους εταίρους, τους ερέτες, τους ναυπηγούς και στους ποικιλώνυμους μαχητές και ακόλουθους της πολυπληθούς στρατιάς συμπαρατάσσει και γενναίους Κύπριους θαλασσομάχους, που επάνδρωναν τα πληρώματα του στόλου του Μακεδόνος βασιλέως. Ως γνωστόν, στην αξιόμαχη  ενίσχυσή του συνέβαλαν καθοριστικά οι 120 τριήρεις και οι «ναυαρχίδες» πεντήρεις, που εφοδιάζονταν με καταπέλτες και μετατρέπονταν σε γέφυρες πολιορκητικών πύργων, των οποίων, πλην του φιλοπέρση Φοίνικα Πουμιάθωνα του Κιτίου,  ηγούντο οι βασιλείς των Κυπριακών Βασιλείων, όπως ο Πνυταγόρας της Σαλαμίνας, ο Ανδροκλής της Αμαθούντας, ο Πασικράτης του Κουρίου και ο έτερος ομώνυμός του των Σόλων, καθώς και ο Στασάνωρ ο Σολεύς, εταίρος του Αλεξάνδρου και μετέπειτα σατράπης της Αρίας, προκείμενου να απαλλαγούν από τον επαχθή Περσικό ζυγό.    

Αυτών και πολλών άλλων, εξόχως, διαφωτιστικών αναφορών βρίθουν οι 358 μυθιστορηματικές σελίδες, συνεπαγωγή επίπονης έρευνας και τεκμηριωμένης παράθεσης γεγονότων με την αντιβολή έργων των Αλεξανδρινών Χρόνων, όπως του Αρριανού, του Πλουτάρχου, του Διόδωρου του Σικελιώτη και του Κόιντου Κούρτιου Ρούφου, καθώς ο συγγραφέας στο επεξηγηματικό σημείωμα που επιτάσσεται του βιβλίου του μνημονεύει τις πηγές από τις οποίες αρύεται τα πραγματολογικά δεδομένα στη συνάρθρωση της μυθοπλαστικής ευθύγραμμης δομής και μιας εύληπτης πληροφοριακής εστίασης.

Η ιστορικότητα των συμφραζομένων εντείνεται με τη σκιαγράφηση των κατά τόπους ξενότροπων προς τους Έλληνες ηθών και εθίμων, την εικονογράφηση τοποθεσιών, κτηρίων και ζώων, από τα χιλιάδες άλογα του Μακεδονικού ιππικού, τις ιδιόμορφες ανθεκτικές καμήλες της ερήμου και τους γιγαντόσωμους Ινδικούς ελέφαντες μέχρι το τερατόμορφο κήτος μιας φάλαινας, τη διεισδυτική ψυχογράφηση ανθρώπινων συμπεριφορών, τους άρρηκτους δεσμούς της φιλίας και του έρωτα, αλλά και τις απρόβλεπτες ανατροπές υπό το κράτος των δραματικών συγκυριών και των αμείλικτων νόμων του πολέμου.

Χωρίς ψευδεπίγραφες ανακρίβειες αυθαίρετων αφηγημάτων μυθιστορηματική δήθεν αδεία και κοινότοπες εξάρσεις ανιαρών μελοδραματισμών σε έναν επίπλαστο διάκοσμο, η όποια θεμιτή μυθοπλασία μέθεξης προσώπων και δρώμενων, επεισοδιακών περιπετειών, περιγραφικών τοπίων και συναισθηματικών βιωμάτων λειτουργεί ως συνεκτικός άξονας σκηνικής οιονεί αναπαράστασης των καταγεγραμμένων και άγραφων συμβεβηκότων. Ζωντανεύει ταυτοχρόνως, κατά συνεκδοχήν, μέσω των ιστορικών είτε φανταστικών χαρακτήρων τις χιλιάδες των ανώνυμων ανθρώπων και τις πράξεις αγωνιστικής συνέργειας έως την κορύφωση της υπέρτατης πολεμικής τους ανδρείας.

Όλων εκείνων των γηγενών ομοπάτριων της Ελλάδας, της Κύπρου και της Μικράς Ασίας, των συμμάχων και των ξένων μισθοφόρων, που πιστοί των πατριδικών εκκλήσεων ακολούθησαν τον Αλέξανδρο στις ατελεύτητες πορείες των επελάσεων και των εκπορθήσεων, των ανακαλύψεων μακρινών πολιτειών και της ιδρύσεως, φερώνυμων του γενάρχη τους, νέων πόλεων. Συμπεριλαμβανομένου, όμως, και ενός απροσμέτρητου εναγώνιου πλήθους οικογενειών, που οι συμπλέοντες και συστρατιώτες του άφηναν πίσω τους φεύγοντας προς εκπλήρωση υπεσχημένων ενδόμυχων πόθων με τον νόστο του επαναπατρισμού, εάν επιβίωναν των δύσκαμπτων συνθηκών στις απέραντες άξενες εκτάσεις των διαδρομών τους είτε μιας ενδεχόμενης ηρωικής  πτώσης στα πολυαίμακτα πεδία των μαχών.

Προφανής εκ προοιμίου ο στόχος του εμβριθούς μυθιστοριογράφου να συνυφάνει το νήμα της εξιστόρησής του με τη γενέτειρά του Πάφο των Ελληνιστικών Χρόνων. Ο νεαρός Κλέαρχος, δεινός χειμερινός κολυμβητής, παρά τις αρχικές αντιρρήσεις της μεγαλύτερης αδελφής του και της μητέρας του, που πωλούσε στους προσκυνητές αγαλματίδια στον ναό της Αφροδίτης μετά την απώλεια του εμπόρου καραβοκύρη πατέρα του και εμποτισμένος με τις διηγήσεις του παππού του, συμπολεμιστή του Σαλαμίνιου βασιλέως Ευαγόρα κατά των Περσών, θα ενταχθεί στις ναυτικές δυνάμεις του Αλέξανδρου ως θαλαμίτης σε τριήρη.

Μετά την αμαχητί παράδοση της Σιδώνας με το ανθηρό εμπόριο, θα βρεθεί στη νησιωτική ανυπότακτη Τύρο, όπου σε ένα αλλοτινό ταξίδι με τον πατέρα του είχε γνωρίσει την Ελισσάρ, τον εφηβικό και παντοτινό έρωτα της ζωής του, όπως θα αποδειχθεί στην ανέλιξη και την κορύφωση της ιστορίας. Θεαματικές οι λεπτομέρειες και κινηματογραφικοί οι ρυθμοί στην περιγραφή της επτάμηνης πολιορκίας της Τύρου μέχρι την κατάληψή της, την επιεική μεταχείριση από τον Αλέξανδρο του βασιλέως της Αζέλμικου και την επιβολή της ειρήνης από τον στρατηγό Παρμενίωνα.

Είναι εκεί, όπου θα σκοτωθεί ο ομοπάτριος και συνθαλαμίτης του Ευάνθης και όπου θα συνδεθεί σε διά βίου φιλία με τους Μακεδόνες συμπολεμιστές Αλκαίο και Πολύδωρο. Με ανάλογη περιγραφική δύναμη εξιστορείται η βασανιστική πορεία του στρατού με την παράλληλη συνοδεία του στόλου προς τη Γάζα μέχρι το Πηλούσιο, τις πύλες της Αιγύπτου και έως τις εκβολές του Νείλου, για να ακολουθήσουν άλλα δαιδαλώδη οδοιπορικά αλλεπάλληλων κατακτήσεων, κατάγοντας περιφανείς νίκες από την αχανή Περσική αυτοκρατορία μέχρι την Ινδία.

Μια πληθωρική αποτύπωση των άθλων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που μυθοποιεί την Ιστορία, καταξιώνοντας τη μυθιστορηματική γραφή του Δημήτρη Παμπόρη.