Εμπνευσμένο μυθοποιητικό ιστόρημα

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Ολυμπία Στυλιανού Σελίμ, εκδόσεις Αρχύτας, Αθήνα 2023

Η Ολυμπία Στυλιανού, παρά το πρώτο εκδοτικό της εγχείρημα λογοτεχνικής γραφής, δεν δίδει απλώς την εντύπωση αλλά αφήνει έντονο το αποτύπωμα μιας ώριμης και κατασταλαγμένης αφηγηματικής δεξιότητας ως προς τη διαχείριση της συγκροτημένης μυθιστορηματικής πλοκής και τον πειστικό ρεαλισμό της αναγνωστικής πρόσληψης. Στην έκταση των 108 σελίδων η νουβέλα, όπως προσδιορίζεται στη σελίδα τίτλου του βιβλίου, για να συνάδει με τις συμβατικές προδιαγραφές του εν λόγω είδους της πεζογραφίας μας, θα μπορούσε κάλλιστα να καταταγεί στη χορεία των πολυπρόσωπων ιστορικοφανών μυθιστορημάτων επεισοδιακής δράσης και πολυσχιδούς ψυχογραφικής έως και ψυχαναλυτικής εξιστόρησης.

Η συγγραφέας, όμως, οικονομολόγος στις σπουδές ούσα, επιλέγει ενσυνειδήτως τον κατ’ οικονομίαν εύληπτο λόγο μιας ρέουσας γλώσσας και μιας συναρπαστικής δραστικής αφήγησης με την αγωνιώδη περιέργεια τού σασπένς σε κινηματογραφικούς ρυθμούς να αιωρείται μέχρι την κορύφωση της ανελικτικής πορείας των δρώμενων. Εμφανής η επικέντρωση στους θεματικούς πυρήνες και τους δομικούς άξονες της περιεκτικής συνοχής της ιστορίας και των επί μέρους συμπληρωματικών αναδιηγήσεων. Εστιάζοντας έτσι στο νοηματικό βάθος των συμφραζομένων και στη διεισδυτική ανατομία ζωντανών και όχι επίπλαστων χαρακτήρων, αποφεύγει τις σχοινοτενείς παράλληλες ή παρενθετικές δαιδαλώδεις ιστορίες και τις παρέμβλητες ανιαρές περιγραφές τοποθεσιών, χώρων, προσώπων και υλικών αντικειμένων είτε ανούσιων συναισθηματικών καταστάσεων, πυροδοτώντας μόνο λειτουργικά εναύσματα και επινοώντας συνειρμικούς σπινθήρες εσωτερικών ψυχικών τοπίων, που εκδιπλώνουν τον μίτο της αριστοτεχνικής συνύφανσης και επιτυγχάνουν την απαρέγκλιτη προώθηση του μύθου.

Ωστόσο, δεν πρόκειται για μιαν αμιγώς μυθοπλαστική σύνθεση πολυεπίπεδων ερμηνευτικών προεκτάσεων, αλλά για ένα εμπνευσμένο μυθοποιητικό ιστόρημα ή την απομυθοποίηση της ιστόρησης που αποδίδεται με την τεκμηρίωση λογικών επιχειρημάτων μέσα από το κατά συνεκδοχήν γεγονός της τραγικότερης πτυχής της Τουρκικής Εισβολής του 1974 στις δραματικές διαστάσεις της α-λήθειάς της· υπό την έννοια της απέκδυσης της λήθης και της εδραίωσης της μνήμης ως κρηπίδα και κορωνίδα της Ιστορίας. Της ατομικής τουτέστιν και συλλογικής Ιστορίας, που δεν επιδέχεται κρυπτικές συγκαλύψεις και παραμορφωτικές στρεψόδικες αγκυλώσεις, παρά μόνο φωτίζει γεγονότα αποκαλύπτοντας συγχρόνως τα αίτια και τα αιτιατά της νομοτελειακής τους ενυπόστατης οντότητας. Καμιά, βεβαίως, ρητορική είτε λογοτεχνική αφήγηση, όσο και αν είναι οιονεί πειθούς δημιουργός, δεν δύναται να υποκαταστήσει την ακραιφνή ιστορικότητα των συμβεβηκότων. Εντούτοις, η μυθιστορηματική νουβέλα της Στυλιανού δεν απέχει από τα αληθινά δραματικά γεγονότα της νεώτερης Κυπριακής τραγωδίας, καθώς εδράζεται όχι σε μυθώδη παραπλανητικά αφηγήματα, αλλά σε ζωντανές μαρτυρίες και αυθεντικές καταθέσεις πρωτογενών προσωπικών πηγών. Εύγλωττο παράδειγμα η ιστορία του πεντάχρονου μικρότερου αγνοούμενου Χριστάκη Γεωργίου από το Παλαίκυθρο, του οποίου η μητέρα, Μυροφόρα Λοΐζου, μεταξύ των επώδυνων πληροφοριακών αναφορών της έχει δηλώσει σε τηλεοπτικό σταθμό με ακλόνητη πίστη από τα συμπαρομαρτούντα ότι ο γιος της ζει, υιοθετήθηκε από άτεκνο Τούρκο, σπούδασε Ιατρική στην Αμερική και διαμένει με την οικογένεια του στην Άγκυρα. Ακόμη και αν οι ελπίδες της διαψεύδονταν, όπως εκ των υστέρων διέψευσε τότε ο Ντενκτάς τη μαρτυρία έρευνας στον Κληρίδη, πόσες, άραγε, άλλες ιστορίες αγνοουμένων θα κρύβει στο σκοτάδι της πλεκτάνης της η Τουρκία μέχρι σήμερα; Και πόσο ψευδεπίγραφα ευφάνταστο μπορεί να είναι το παρόν δραματουργικό αφήγημα, τα σκηνικά υποβλητικά στιγμιότυπα του οποίου μας καθηλώνουν μέσα από τις μαυρόασπρες φωτογραφίες των αγνοουμένων στα προτεταμένα χέρια των μανάδων, των αδελφών και των συζύγων τους, αντικατοπτρισμοί της οδύνης και του σπαραγμού των ψυχών τους;

Δεν είναι, θεωρώ, τυχαία η ονομασία Σελίμ του κεντρικού ήρωα, που Αραβικής ετυμολογικής προέλευσης σημαίνει στα Τουρκικά υγιής ή ειρηνικός. Είναι το αγοράκι της Χαζάλ, μιας μορφωμένης πλουσιοκόρης με καλλιτεχνική φύση και του Μουσταφά, ενός άκαμπτου αξιωματικού του Τουρκικού στρατού, που παρά την καταγωγή του από φτωχική πολύτεκνη οικογένεια κατόρθωσε να γίνει καθηγητής στη στρατιωτική ακαδημία. Η μετάθεσή του από την Ισταμπούλ στα σύνορα με την Αρμενία θα καταστεί μοιραία, εφόσον, παρά την ένστασή του θα τον ακολουθήσει η γυναίκα του με τη βοηθό τους Χαλιμέ και το μωρό, που θ’ αρρωστήσει από μηνιγγίτιδα και θα πεθάνει στο νοσοκομείο της περιοχής, με αποτέλεσμα η Χαζάλ να περιέλθει σε απάθεια καταθλιπτικού μαρασμού. Με την αμεσότητα της πρωτοπρόσωπης αφήγησης η αδελφή της Εμινέ θα ξετυλίξει την υπόλοιπη συγκλονιστική ιστορία, συμπληρωμένη από την επίσης σε πρώτο πρόσωπο άλλη εγκιβωτισμένη διήγηση της Κερυνειώτισσας Μαρίας σε συνέντευξή της σε Άγγλο δημοσιογράφο του B.B.C., που ανακαλύπτει ο Σελίμ σε ιστοσελίδα για τους αγνοούμενους. Ο Μουσταφά, λαμβάνοντας μέρος στην Εισβολή και μετά την απόβαση στο «Πέντε Μίλι», θα αρπάξει το δίχρονο παιδί της Μαρίας και του μετέπειτα αγνοούμενου Αντρέα και θα το προσκομίσει λάφυρο παρηγοριάς και αποθεραπείας στη Χαζάλ, δημιουργώντας στον εαυτό της και στους γύρω της την ψευδαίσθηση ότι είναι ο πραγματικός της ομώνυμος γιος, ο υγιής και ασφαλής από κάθε ασθένεια, που θα της έφερνε ειρήνη στην ταραγμένη από την απώλεια ψυχή της. Δεν παραλείπει, ωστόσο, να φυλάξει τα τεκμήρια της χριστιανικής βάφτισης του Κυπριόπουλου, που ο δικηγόρος Σελίμ εντοπίζει στο πολυτελές διαμέρισμα της θετής του μητέρας μετά τον θάνατό της. Η αντιπαραβολή φωτογραφιών όπως και η διασταύρωση του DNA του Μουσταφά με το δικό του, αφού πήρε το ποτήρι της λεμονάδας του σε μια επίσκεψη στον οίκο ευγηρίας, όπου είχε εισαχθεί μετά τον θάνατο της γυναίκας του σε κατάσταση κατατονίας. Έπρεπε, λοιπόν, προτού αποκαλύψει το παραμικρό στη γυναίκα του Αϊσιέ, να αναζητήσει και διά ζώσης τις καταβολές της αληθινής του ταυτότητας. Μεταβαίνοντας στην Κύπρο, συναντάται με τη βιολογική του μητέρα, η οποία, χωρίς ο ίδιος να της το πει, διαισθάνεται ότι είναι ο χαμένος της γιος Κυριάκος. Μετά την εκμυστήρευση, θα ήταν τραγικότερος ένας δεύτερος αποχωρισμός.

Επισημαίνουμε τους πηγαίους ψυχογραφικούς παλμούς της γραφίδας της Ολυμπίας Στυλιανού στην κυκλική αρχιτεκτονική της μυθιστορηματικής της δομής. Στο πρώτο κεφάλαιο κομβικό το εφιαλτικό όνειρο του Σελήμ με ένα σμήνος πουλιά να επαναφέρουν το παιδικό τραύμα των Τουρκικών αεροπλάνων, ενώ στο ακροτελεύτιο κεφάλαιο μέσα από την ονειρική σκηνοθεσία και υπόβαθρο το σχέδιο στο εξώφυλλο του Νέαρχου Κληρίδη συνενώνει σε ενοποιητική μέθεξη τους ιστούς των δύο οικογενειών του.