Αίμα για μελάνι, το αληθινό southern goth

Δυσκολεύομαι πολύ να γράψω για την Φλάνερι Ο’ Κόνορ (Flannery O’Connor 1925-1964). Φοβάμαι ότι η κάθε μου γραμμή θα την αδικήσει, θα τη μειώσει. Πώς γίνεται να σταθώ στο ύψος της όταν σήμερα η πίστη μου στη λογοτεχνία είναι εξημερωμένη σε επίπεδο εσωτερικού κατοικίδιου, ενώ εκείνης ήταν άγρια και απόλυτη, σε σημείο να έχει θέσει ως συγγραφικό στόχο να προκαλέσει τη συνάντηση των αναγνωστών της με τον (προσωπικό της) Χριστό;

Έχω την αίσθηση ότι η Ο’ Κόνορ δεν είναι ιδιαίτερα συμπαθής στην Ελλάδα. (Για την Κύπρο δεν μπορώ να ξέρω, εδώ οι συζητήσεις αφορούν συνήθως επαίνους για το έργο άλλων Κύπριων συγγραφέων). Για τη βαρύτητα του ονόματός της στη διεθνή συζήτηση, έχουν γίνει ελάχιστες εκδόσεις (κι ένα τεράστιο μπράβο στους Αντίποδες που σιγά- σιγά κυκλοφορούν τα άπαντά της). Εγώ πάντως, παρότι κυκλοφορούσαν ήδη από τη δεκαετία του ’90 δυο βιβλία της στα ελληνικά και είχα δει και το «Wise Blood» του Τζον Χιούστον, ενδιαφέρθηκα για το έργο της από τις αναφορές του Νικ Κέιβ στο βιβλίο του  «Πίστη, Ελπίδα και Πόνος». Αργότερα έμαθα ότι έχει επηρεάσει ευθέως και τον Σπρίνγκστιν στο «Nebraska» (κλείσαμε με τα μουσικά για σήμερα).

Πώς είναι δυνατόν να μην έχουν γίνει δεκάδες εκδόσεις των βιβλίων της, ειδικά των δύο συλλογών της με διηγήματα; Υπάρχουν ελάσσονες συγγραφείς, και Αμερικάνοι, που στα ελληνικά είδαμε να κυκλοφορούν ακόμα και τα αποφάγια τους, τα οποία, βέβαια, μιας και είχαμε όλα τα χρήματα και τον χρόνο του κόσμου (not) αγοράσαμε και διαβάσαμε.

Θέλω να πω, ότι από τη στιγμή που διαβάσει κανείς π.χ. το «Σπάνιο να σου τύχει καλός άνθρωπος», ή, για να είμαι ακριβής, οποιαδήποτε άλλη από τις ιστορίες της, έχει αλλάξει για πάντα ως αναγνώστης, όπως κάποιος που έκανε για πρώτη φορά σεξ, ή πήγε στον πόλεμο, ή σκότωσε άνθρωπο. Ή βρήκε τον Θεό.

Όποιος διαβάσει Φλάνερι Ο’ Κόνορ δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει το μεγαλείο της. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτονόητα ότι θα δώσει χώρο στον λόγο της να αναπνεύσει μέσα του, ότι θα ανοίξει την καρδιά του. Ειδικά άμα ο αναγνώστης είναι λογοτεχνίζων. Η συγγραφέας αυτή ήταν εκτός μόδας και στην εποχή της και τώρα. Είχε διαβάσει τους κλασικούς και τους μοντερνιστές. Τους μεγάλους δασκάλους της εποχής της, τον Φώκνερ και τον Τζόις. Τους καταλάβαινε και τους αγαπούσε, αλλά διαμόρφωσε το δικό της ύφος για να εξυπηρετήσει το δικό της όραμα.

Οι ιστορίες της δεν απευθύνονταν στη μορφωμένη ελίτ. Θα μπορούσαν να ήταν παραβολές του Χριστού σε κάποιο νεότερο απόκρυφο Ευαγγέλιο. Έχουν ευκρινή δομή, δυνατές μεταφορές, συναρπαστικούς διαλόγους, ολοκληρωμένους χαρακτήρες, κορύφωση της αγωνίας, συνταρακτικό τέλος. Απαράδεκτα πράγματα για τον μεταμοντερνισμό, πουθενά αμφισημία, πουθενά αυτοαναφορικό χιούμορ.

Η βία κάτω από το αδυσώπητο φως του ήλιου, οι γκροτέσκες λεπτομέρειες, ο ρεαλισμός μέχρι θανάτου δεν έρχονται για να διδάξουν, αλλά είναι εκεί, σαν στοιχεία ενός εγκλήματος τα οποία πρέπει εμείς να συνθέσουμε και να βγάλουμε νόημα. Αν ο ένοχος είμαστε εμείς οι ίδιοι, δεν πειράζει, καμιά φορά οι εφιάλτες περιγράφουν την πραγματικότητα που παρακαλάμε να μη δούμε, αλλά είναι εκεί, αν ανοίξουμε τα μάτια.

Θα μπορούσαμε να καταλάβουμε το έργο της Ο’ Κόνορ ξέχωρα από την τραγική ζωή της; Ξέχωρα από τα όνειρά της (για έρωτα, καταξίωση, ταξίδια, ελευθερία από το παρελθόν) που πήγανε στράφι εξαιτίας της καταραμένης σωματικής αρρώστιας που της κληρονόμησε ο πατέρας της; Από τον εγκλεισμό της για πολλά χρόνια στη μητρική εστία, από την καθολική της πίστη;

Ο Ίθαν Χοκ, λατρεμένος ηθοποιός και υποτιμημένος σκηνοθέτης, στην ταινία του «Wildcat» (2023) επιχείρησε να ενώσει τη βιογραφία της Ο’ Κόνορ με το έργο της, βάζοντας την κόρη του (και της Ούμα Θέρμαν), Μάγια Χοκ (γνωστής μας από το «Stranger things», είναι μικρός ο κόσμος — τουλάχιστον αυτός του Χόλιγουντ), να υποδυθεί τόσο τη συγγραφέα όσο και τις alter-ego ηρωίδες της από τα διηγήματα.

Το πείραμα του Χοκ είναι επιτυχημένο μόνο για όσους είναι εξοικειωμένοι με τη γραφή της Φλάνερι Ο’ Κόνορ κι έτσι έχουν τη χαρά να δουν τους χαρακτήρες της στην οθόνη. Οι υπόλοιποι θα χρειαστεί πρώτα να περάσουν την (ηδονική) βάσανο της ανάγνωσης, και συμπληρωματικά να παρακολουθήσουν ένα βιογραφικό ντοκιμαντέρ. Έτσι θα έχουν το δικό τους αντίβαρο για να μη τους τραβήξει η μυθολογία της στο χάσκον κενό.   

Ελεύθερα, 6.9.2026