Αΐντα Γκαριφούλινα: Η όπερα είναι η ίδια η ζωή αλλά εκατό φορές πιο φωτεινή

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Η λαμπερή ντίβα ανοίγει την καρδιά της στα «Ελεύθερα» και μοιράζεται την πεποίθηση ότι μεγάλοι καλλιτέχνες είναι εκείνοι που δεν παύουν ποτέ ν’ ακούν την εσωτερική τους φωνή.

Από τις πλέον περιζήτητες σοπράνο της εποχής μας, έχει τραγουδήσει στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου, έχει γνωρίσει τη δόξα και την καταξίωση, ενώ το 2018 τραγούδησε ζωντανά μπροστά σ’ ένα κοινό δισεκατομμυρίων στην τελετή έναρξης του Μουντιάλ -μαζί με τον Ρόμπι Γουίλιαμς- όσο και στην τελετή πριν τον τελικό. Η απαράμιλλη φωνή της ανήκει σ’ εκείνες που έχουν φτιαχτεί για να διασχίζουν τον χρόνο, καθώς με σπάνια καθαρότητα και εκφραστικό βάθος κινείται ανάμεσα στη δεξιοτεχνία και την ευαισθησία και μοιάζει να αιωρείται με λεπτότητα ενώ ταυτόχρονα γεμίζει τον χώρο. Για πρώτη φορά, η φωνή αυτή θα αντηχήσει στην Κύπρο και στο ειδυλλιακό Αρχαίο Θέατρο Κουρίου, με αγνάντι τη Μεσόγειο και κάτω από τον κατάστερο κυπριακό ουρανό. Μ’ αυτή τη θαυμάσια αφορμή, η Αΐντα Γκαριφούλινα μιλά για τη σκηνή ως χώρο σύνδεσης, την όπερα ως αφιλτράριστη αλήθεια των ανθρώπινων συναισθημάτων, μα κυρίως για μια τέχνη που δεν αναζητά την τελειότητα και την επιτυχία, αλλά την αλήθεια και την ανθρωπιά.

–Τι εξακολουθεί να σας κάνει να ανυπομονείτε πριν από μια νέα εμφάνιση; Η μουσική είναι σαν ποτάμι, ποτέ δεν κυλά με τον ίδιο τρόπο δύο φορές. Κάθε φορά που ανεβαίνω στη σκηνή, νιώθω σαν να μπαίνω σ’ έναν διάλογο μ’ έναν αθέατο συνομιλητή: με την ίδια μου την ψυχή, με το κοινό, ακόμη και με τον ίδιο τον χρόνο. Μερικές φορές είναι ένας ψίθυρος, άλλοτε μια κραυγή, κάποτε μια προσευχή… Είναι, όμως, πάντα κάτι ζωντανό, κάτι που γεννιέται ακριβώς εκείνη τη στιγμή. Είναι αυτή η απροβλεπτότητα, αυτό το σκίρτημα μπροστά στο άγνωστο, που κάνει την καρδιά μου να χτυπά πιο γρήγορα στα λεπτά πριν από την πρώτη νότα.

–Τι αναζητάτε πρώτα όταν γνωρίζετε έναν μαέστρο και μια ορχήστρα για πρώτη φορά, όπως θα συμβεί στην Κύπρο; Κοιτάζω τα μάτια τους. Όχι τα χέρια του μαέστρου, ούτε την παρτιτούρα, αλλά τα μάτια των μουσικών. Χρειάζομαι να νιώσω αν υπάρχει φωτιά μέσα τους, αν υπάρχει πάθος, αν είναι πρόθυμοι να ρισκάρουν. Αν καταλάβω ότι δεν περιορίζονται στο να παίζουν νότες, αλλά ζουν τη μουσική, τότε γινόμαστε ένα. Διότι η όπερα δεν είναι ένα σόλο ρεσιτάλ, είναι ένα ιερό τελετουργικό όπου κάθε φωνή έχει τη σημασία της.

–Θα τραγουδήσετε σ’ ένα αρχαίο θέατρο κάτω από τον ανοιχτό ουρανό. Πώς αλλάζει αυτό τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε μια συναυλία; Στέκεσαι ανάμεσα σε πέτρες δύο χιλιάδων ετών και ξαφνικά συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι απλώς μια ερμηνεύτρια, είσαι ένας κρίκος σε μια αλυσίδα. Η φωνή σου δεν μπορεί να ενισχυθεί από μικρόφωνα ούτε να κρυφτεί πίσω από σκηνικά. Πρέπει να φτάσει ως την τελευταία σειρά, να διαπεράσει τον άνεμο, να διασχίσει αιώνες. Γίνομαι μέρος αυτού του τόπου, της ανάσας του, της μνήμης του. Και τότε, η μουσική παύει να είναι απλώς ένα τραγούδι. Γίνεται μια προσευχή που υψώνεται προς τον ουρανό.

–Έχετε συνεργαστεί με κορυφαίους μαέστρους και σκηνοθέτες. Ποια χαρακτηριστικά κάνουν μια καλλιτεχνική συνεργασία πραγματικά δημιουργική; Όταν οι άνθρωποι δεν φοβούνται να σε προκαλέσουν. Όταν ένας σκηνοθέτης λέει: «Κι αν το δοκιμάζαμε έτσι;» και αντί να το απορρίψεις, αποφασίζετε να πάρετε το ρίσκο μαζί. Όταν ένας μαέστρος σ’ ακούει σαν να είσαι το μοναδικό του κοινό. Η δημιουργικότητα μοιάζει με τον χορό: αν ο ένας παρτενέρ οδηγεί υπερβολικά επιβλητικά, ο άλλος χάνει τον εαυτό του. Η πραγματική μαγεία συμβαίνει όταν και οι δύο ξέρουν πότε να υποχωρούν και πότε να παίρνουν πρωτοβουλία.

«Έχω δει τους πιο ταλαντούχους τραγουδιστές να λυγίζουν από την πίεση στα μισά της διαδρομής τους, ενώ εκείνοι που άντεξαν και επέμειναν έγιναν θρύλοι, όχι μόνο χάρη στη φωνή τους, αλλά επειδή αρνήθηκαν να τα παρατήσουν».

–Έχετε ερμηνεύσει μουσική από διαφορετικές εθνικές παραδόσεις. Πιστεύετε ότι κάθε γλώσσα ζητά από τη φωνή σας ν’ αποκαλύψει μια διαφορετική πλευρά της; Ναι… Σαν πόρτες που ανοίγουν στο ίδιο σπίτι. Τα ιταλικά είναι σαν το φως του ήλιου, ρέουν αβίαστα, σαν να τραγουδά η ίδια η ζωή. Τα ρωσικά είναι ένα βαθύ πηγάδι, όπου κάθε λέξη κουβαλά μέσα της ιστορία. Τα γαλλικά είναι μετάξι που γλιστρά ανάμεσα στα δάχτυλα. Και τα ταταρικά… κλείνουν μέσα τους τόσο πολύ ακατέργαστο πόνο και χαρά, που όταν τα τραγουδώ είναι σαν να αγγίζω τη μνήμη των προγόνων μου. Η γλώσσα αλλάζει το ηχόχρωμα της φωνής μου, το χρώμα της, ακόμη και τον τρόπο που αναπνέω. Είναι σαν να παίζω διαφορετικά όργανα, όπου κάθε νότα είναι μια νέα ζωή.

–Ποιο στοιχείο από τις ταταρικές σας ρίζες σάς συνοδεύει πάντα όταν ανεβαίνετε στη σκηνή; Η αίσθηση του qyzıq. Δεν είναι απλώς μια λέξη, αλλά μια κατάσταση της ψυχής. Η ταταρική μουσική κουβαλά μια ειλικρίνεια, μια σχεδόν παιδική ευαλωτότητα- σαν να τραγουδάς όχι για ένα κοινό, αλλά για έναν και μόνο ακροατή δίπλα στο τζάκι. Και είναι και ο ρυθμός. Ο παραδοσιακός μας χορός Kyzlar bäyräme μού έμαθε ότι η μουσική πρέπει να αναπνέει όπως ένας άνθρωπος: άλλοτε ακίνητη, άλλοτε να εκρήγνυται από ασυγκράτητο πάθος. Αυτό το κουβαλώ μαζί μου σε κάθε ρόλο, ακόμη κι όταν πρόκειται για Βέρντι ή Πουτσίνι.

–Το 2018 δισεκατομμύρια άνθρωποι σάς άκουσαν στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Πώς διαχειρίζεται ένας καλλιτέχνης μια τόσο πρωτοφανή έκθεση; Άλλαξε εκείνη η εμπειρία τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τη δημόσια παρουσία σας; Συνειδητοποίησα ότι η τέχνη δεν έχει να κάνει με τη φήμη, αλλά με τη σύνδεση. Τα δισεκατομμύρια των θεατών δεν με άκουγαν ως τραγουδίστρια της όπερας, άκουγαν έναν άνθρωπο να τραγουδά γι’ αυτούς. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα πως η δουλειά μου δεν είναι να είμαι τέλεια, αλλά αληθινή. Να αφήνω τη φωνή μου να ακούγεται σαν να τραγουδώ απευθείας στον καθένα ξεχωριστά μέσα στο πλήθος. Από τότε, έχω πάψει να φοβάμαι να είμαι ο εαυτός μου, ακόμη κι όταν ο κόσμος με παρακολουθεί μέσα από εκατομμύρια οθόνες.

–Ακόμη και στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου τα πάντα καταγράφονται και κυκλοφορούν αμέσως στα κοινωνικά δίκτυα. Πιστεύετε ότι αυτό έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται μια ζωντανή ερμηνεία; Κάποτε η ζωντανή μουσική έμοιαζε μ’ ένα εφήμερο μυστικό, κάτι που πέθαινε την ίδια νύχτα που γεννιόταν. Τώρα μπορεί να ζήσει για πάντα. Ωστόσο, ορισμένες φορές αυτή η αιωνιότητα πνίγει τη σπίθα της στιγμής. Θυμάμαι μια φορά που τραγούδησα μια άρια και μέσα σε μία ώρα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχαν κατακλυστεί από κριτικές: «Εδώ ήταν φάλτσα!» Και σκέφτηκα: ήρθαν οι άνθρωποι στο θέατρο για να αναλύσουν τα λάθη ή για να νιώσουν κάτι που τους άγγιξε; Πάντως, έχω μάθει να αντιστέκομαι σ’ αυτή την πίεση. Μια ζωντανή ερμηνεία δεν αφορά μια άψογη ηχογράφηση. Αφορά το σκίρτημα που δεν μπορεί να αποθηκευτεί σε κανένα αρχείο.

«Ονειρεύομαι τη μέρα που τα θέατρα δεν θα είναι γεμάτα μόνο από τους συνήθεις θεατές με τις βραδινές τουαλέτες και κοστούμια, αλλά κι από εφήβους με αθλητικά παπούτσια, που θα έρχονται απλώς επειδή ήθελαν να νιώσουν κάτι».

–Αν μπορούσατε να αλλάξετε μία επίμονη αντίληψη που εξακολουθεί να έχει ο κόσμος για την όπερα, ποια θα ήταν αυτή; Ότι είναι βαρετή. Ή ότι απευθύνεται μόνο στην ελίτ. Η όπερα είναι η ωμή, αφιλτράριστη αλήθεια των ανθρώπινων συναισθημάτων -πάθος, απόγνωση, εκστατική χαρά- μεγεθυμένα στο εκατονταπλάσιο. Είναι η ίδια η ζωή, αλλά εκατό φορές πιο φωτεινή. Ονειρεύομαι τη μέρα που τα θέατρα δεν θα είναι γεμάτα μόνο από τους συνήθεις θεατές με τις βραδινές τουαλέτες και κοστούμια, αλλά κι από εφήβους με αθλητικά παπούτσια, που θα έρχονται απλώς επειδή θέλουν να νιώσουν κάτι. Διότι η όπερα δεν είναι μουσείο. Είναι μια αίθουσα συναυλιών όπου εκατομμύρια καρδιές χτυπούν στον ίδιο ρυθμό.

–Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η πιο υποτιμημένη προϋπόθεση για μια μεγάλη καριέρα στην όπερα; Η ικανότητα να ακούς. Και δεν εννοώ μόνο τη μουσική, αλλά και τον εαυτό σου. Στην όπερα είναι εύκολο να χαθείς μέσα στη φιλοδοξία, στη φούρια των παραστάσεων, στον θόρυβο του χώρου. Μεγάλοι καλλιτέχνες, όμως, είναι εκείνοι που δεν παύουν ποτέ ν’ ακούν την εσωτερική τους φωνή. Που θυμούνται γιατί ξεκίνησαν να τραγουδούν. Που δεν φοβούνται να μείνουν μόνοι με τις σκέψεις τους μετά το διάλειμμα. Γιατί, τελικά, το κοινό δεν έρχεται για τη δεξιοτεχνία. Έρχεται για το συναίσθημα.

«Μην κυνηγάτε την επιτυχία· κυνηγήστε την αλήθεια».

–Τι θα λέγατε σ’ ένα νέο άνθρωπο σήμερα που ονειρεύεται μια πορεία σαν τη δική σας, σε μια εποχή τόσο διαφορετική από αυτή που σας διαμόρφωσε; Μην κυνηγάτε την επιτυχία· κυνηγήστε την αλήθεια. Σ’ έναν κόσμο όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαμορφώνουν τα πρότυπα του ταλέντου, μη φοβάστε να είστε ο εαυτός σας. Αν τραγουδάτε από καρδιάς, οι άνθρωποι θα σας ακούσουν. Αν όμως προσπαθείτε να ευχαριστήσετε τους πάντες, θα χάσετε το σημαντικότερο πράγμα: τη μοναδική σας φωνή. Να μελετάτε καθημερινά, αλλά να μην πάψετε ποτέ να παίζετε. Αναζητήστε δασκάλους που δεν διδάσκουν μόνο τεχνική, αλλά εμπνέουν. Γιατί, εν τέλει, αυτή η έμπνευση είναι που κάνει έναν καλλιτέχνη αθάνατο.

–Στις μεγάλες σταδιοδρομίες, τι είναι εκείνο που τελικά κάνει τη διαφορά πέρα από το προφανές ταλέντο- χάρισμα; Η υπομονή. Και η ικανότητα να σηκώνεσαι ξανά κάθε φορά που πέφτεις. Έχω δει τους πιο ταλαντούχους τραγουδιστές να λυγίζουν από την πίεση στα μισά της διαδρομής τους, ενώ εκείνοι που άντεξαν και επέμειναν έγιναν θρύλοι, όχι μόνο χάρη στη φωνή τους, αλλά επειδή αρνήθηκαν να τα παρατήσουν. Η καριέρα στην όπερα είναι μαραθώνιος, όχι σπριντ. Και μερικές φορές, η νίκη έρχεται όταν δεν την περιμένεις.

–Πέρα από την τεχνική και το ηχόχρωμα, τι κάνει μια φωνή πραγματικά όμορφη; Όταν κουβαλά έναν άνθρωπο μέσα της. Όταν τρέμει από συγκίνηση, όταν πονά, όταν γελά μαζί σου. Η τεχνική είναι το εργαλείο, αλλά η ψυχή είναι το παν. Έχω ακούσει φωνές τέλειας καθαρότητας που δεν μου προκάλεσαν κανένα συναίσθημα. Κι όμως, κάποτε άκουσα τη σοπράνο φωνή μιας ηλικιωμένης γυναίκας να τρέμει από τα δάκρυα… και τότε κατάλαβα: αυτό είναι η ομορφιά. Η τέχνη δεν έχει να κάνει με την τελειότητα, αλλά με τη ζωή.

–Υπάρχει κάποιο ψεγάδι στη φωνή ή στην ερμηνεία σας που έχετε αποφασίσει να μη διορθώσετε, γιατί αποτελεί μέρος της καλλιτεχνικής σας ταυτότητας; Ναι. Ένα μικρό «σπάσιμο» στις ψηλές νότες της φωνής μου. Δεν είναι ακριβώς ψεγάδι, περισσότερο μια ουλή που άφησε ο χρόνος. Θα μπορούσα να το «διορθώσω», αλλά τότε η φωνή θα έχανε ένα κομμάτι της ιστορίας της. Αυτό το σπάσιμο είναι σαν ρυτίδα στο πρόσωπο: μια υπενθύμιση ότι δεν είμαι τέλεια, ότι έχω γνωρίσει και τον πόνο και τη χαρά. Και μερικές φορές, αυτό ακριβώς είναι που κάνει μια νότα διαπεραστική, σαν να κρύβεται μέσα της ένα ανθρώπινο δάκρυ.

–Δεν είναι ζητούμενο για σας η άψογη ερμηνεία; Το αψεγάδιαστο είναι σαν ένα πορσελάνινο ειδώλιο: όμορφο, αλλά ψυχρό. Εγώ θέλω μουσική που καίει. Κάποιες φορές μπορεί να τραγουδήσω μ’ ένα λάθος, αλλά το τραγουδώ με ειλικρίνεια. Και τότε το κοινό ξεσπά όχι για την τεχνική, αλλά επειδή αισθάνεται αυτό που πραγματικά ήθελα να εκφράσω. Ένα ανεπαίσθητο τρέμουλο στη φωνή, μια απρόσμενη παύση, ακόμη και μια μικρή απόκλιση στο τονικό ύψος, όλα αυτά μπορεί να γίνουν ο μαγνήτης που έλκει τον ακροατή προς τη σκηνή. Γιατί η όπερα δεν είναι μαθηματικά, είναι ανθρωπιά.