Ντιν Άτα: Αγαπώ την αγάπη κι αγαπώ να γράφω γι’ αυτήν

Ο βραβευμένος με BAFTA κυπριακής και τζαμαϊκανής καταγωγής ποιητής και συγγραφέας άφησε πίσω την οργή των πρώτων του έργων και έστρεψε το βλέμμα σε εικόνες φωτεινότερες: στην queer αγάπη, τη χαρά και τις ιστορίες των μαύρων queer ανθρώπων. Με αφορμή την παρουσία του στο φετινό Queer Wave Cyprus, μιλά στον «Φ» για τη στιγμή που ανέβηκε στη σκηνή του Royal Festival Hall, μιλώντας για τους ανθρώπους, τις κοινότητες και τις φωνές που εξακολουθούν να μένουν εκτός κάδρου.  

–Το «Two Black Boys in Paradise» φαντάζεται έναν χώρο όπου δύο μαύρα αγόρια μπορούν να αγαπηθούν με ασφάλεια. Γιατί ένιωσες την ανάγκη να αφηγηθείς αυτή την ιστορία; Οι περισσότερες queer ταινίες και τηλεοπτικές σειρές προβάλλουν μια οδυνηρή πραγματικότητα, κάτι που αντικατοπτρίζει ένα μέρος της queer εμπειρίας, αλλά δεν αποτυπώνει την πλήρη εικόνα. Εγώ ήθελα να δείξω την queer αγάπη και την queer χαρά και, ιδιαίτερα, τη μαύρη queer αγάπη και χαρά. Δεν είχα δει πολλές ιστορίες σαν αυτή στη mainstream παραγωγή, και σίγουρα όχι από βρετανική σκοπιά.

–Θα μπορούσες ποτέ να φανταστείς ότι αυτή η ιστορία, που ξεκίνησε από ένα ποίημα, θα κέρδιζε μια μέρα το BAFTA Καλύτερου Βρετανικού Animation Μικρού Μήκους; Στην αρχή προχωρούσαμε βήμα-βήμα. Η απόφαση να συνεργαστούμε ήταν εύκολη για τον Ben Jackson και τον Baz Sells του One6th Animation Studio, επειδή ήταν τόσο παθιασμένοι με το ποίημά μου, το οποίο διασκευάσαμε για την ταινία. Ήταν αρκετά δύσκολο για εκείνους να εξασφαλίσουν τη χρηματοδότηση, αλλά μόλις αυτή εξασφαλίστηκε, ξεκίνησε μια επίπονη διαδικασία για να δημιουργηθεί η ταινία. Επειδή είναι stop-motion animation, χρειάστηκε πολύς χρόνος. Όταν όμως ολοκληρώθηκε, ήξερα ότι ήταν φανταστική, όμορφη, σημαντική και ότι θα είχε μεγάλο αντίκτυπο σε όποιον την έβλεπε. Το επόμενο βήμα ήταν να τη δει ο κόσμος, να μπει σε φεστιβάλ. Υποβάλαμε την ταινία σε περισσότερα από 200 φεστιβάλ και επιλέχθηκε σε περισσότερα από 70, ενώ έχει κερδίσει πάνω από 30 βραβεία. Όταν ήρθε η στιγμή των BAFTA, είχαμε ήδη διανύσει μεγάλο μέρος της διαδρομής και ήξερα πόσο αγαπούσε ο κόσμος την ταινία. Τόλμησα, λοιπόν, να πιστέψω ότι θα κερδίζαμε, γιατί όλα τα σημάδια έδειχναν προς αυτή την κατεύθυνση.

–Πώς αντέδρασες όταν ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα; Στεκόμουν δίπλα από τον σύντροφό μου και τον ρώτησα αν έπρεπε να τον αγκαλιάσω ή να τον φιλήσω, επειδή ήξερα ότι αυτό θα μεταδιδόταν στην τηλεόραση και ήθελα να νιώθει άνετα. Μου είπε να τον αγκαλιάσω, οπότε αυτό έκανα. Στη συνέχεια πήγα στη σκηνή για να εκφωνήσω την ευχαριστήρια ομιλία, την οποία είχα γράψει το προηγούμενο βράδυ, και προσπάθησα να αρθρώσω τις λέξεις – η καρδιά μου χτυπούσε τόσο δυνατά! Ήταν μια συγκλονιστική στιγμή και μια μεγάλη τιμή. Ήθελα να μιλήσω εκ μέρους του σκηνοθέτη και του παραγωγού μας, ο οποίος στεκόταν δίπλα μου, αλλά και της ομάδας των περισσότερων από 100 ανθρώπων που εργάστηκαν στην ταινία, 25 από τους οποίους βρίσκονταν στην αίθουσα των BAFTA και μας επευφημούσαν.

–Ένιωσες ότι εκείνη η στιγμή είχε μια σημασία μεγαλύτερη από την προσωπική σου διάκριση ως δημιουργού; Με έκανε να θυμηθώ το Moonlight που είχε κερδίσει πριν από 10 χρόνια το Όσκαρ, ως μια από τις ελάχιστες μαύρες queer ταινίες που έλαβαν mainstream αναγνώριση και επιτυχία. Ένιωσα επίσης ότι ήταν η μεγάλη ανταμοιβή για τα πέντε χρόνια δουλειάς που αφιέρωσαν ο Baz, ο Ben και όλη η υπόλοιπη ομάδα στην ταινία. Ήξερα πόσο σημαντικό θα ήταν για εκείνους ως κινηματογραφιστές και ποιες ευκαιρίες θα δημιουργούσε για όλους όσοι εργάστηκαν στην ταινία.

–Παραλαμβάνοντας το βραβείο, μίλησες για την έλλειψη εκπροσώπησης των μαύρων γκέι ανδρών στην οθόνη. Τι είναι αυτό που κρατά αυτές τις ιστορίες στο περιθώριο; Βλέπουμε μια πολύ καλή εκπροσώπηση στη λογοτεχνία και το θέατρο, αλλά ο κινηματογράφος και η τηλεόραση κοστίζουν περισσότερο, επομένως δεν παίρνονται τόσα «ρίσκα» με έργα που μπορεί να μην αποφέρουν οικονομικά οφέλη στους επενδυτές. Δεν μου αρέσει να μιλώ για τις μαύρες queer ιστορίες ως ρίσκο, αλλά δυστυχώς αυτή είναι η γλώσσα που χρησιμοποιείται όταν μιλώ με ανθρώπους της βιομηχανίας. Οτιδήποτε δεν είναι ετερόφυλο, λευκό και mainstream θεωρείται niche και ριψοκίνδυνο σε ό,τι αφορά την εύρεση κοινού και την επιστροφή των χρημάτων που δαπανήθηκαν. Ελπίζω ότι στο μέλλον θα υπάρξουν περισσότερες ταινίες και τηλεοπτικές σειρές που θα προσφέρουν αυτή την ουσιαστική εκπροσώπηση, η οποία είναι τόσο αναγκαία.

–Η Κύπρος και η Τζαμάικα έχουν διαφέρουν τόσο γεωγραφικά, όσο και ιστορικά και πολιτισμικά. Τι έχεις κληρονομήσει από την καθεμία; Και οι δύο χώρες υπήρξαν αποικίες του βρετανικού Στέμματος, οπότε υπάρχει μια κοινή ιστορία που συνδέει, κατά κάποιον τρόπο, τις δύο πλευρές της καταγωγής μου. Υπάρχει επίσης μια κοινή οικογενειακή διαδρομή: οι παππούδες μου και από τις δύο πλευρές ήρθαν στο Ηνωμένο Βασίλειο ως Βρετανοί πολίτες. Πιστεύω ότι αυτό που ήθελαν περισσότερο για τα παιδιά και τα εγγόνια τους ήταν να αποκτήσουν καλή μόρφωση, να προοδεύσουν στη βρετανική κοινωνία και να ζήσουν την «καλή ζωή» που οι ίδιοι ονειρεύονταν. Η κληρονομιά μου ήταν παρούσα στο σπίτι των παππούδων μου, αλλά και στις κοινότητες γύρω μου: στην κυπριακή κουζίνα, την ελληνική γλώσσα που μιλούσαν στο σπίτι, στους Τζαμαϊκανούς φίλους που είχα στο σχολείο και στους Κύπριους φίλους που έκανα στο πανεπιστήμιο και αργότερα στην ενήλικη ζωή μου. Μεγαλώνοντας στο Λονδίνο και έχοντας αυτή τη μικτή καταγωγή, ένιωθα πάντα ότι ανήκω σε περισσότερους από έναν πολιτισμούς – στον βρετανικό, τον κυπριακό και τον τζαμαϊκανό. Όσο μεγαλώνω, αναγνωρίζω επίσης ότι και η queer κουλτούρα αποτελεί μέρος της πολιτισμικής μου ταυτότητας. Όλες αυτές οι διαφορετικές πλευρές συνυπάρχουν μέσα μου και έχουν διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τον εαυτό μου και τον κόσμο.

–Πώς συναντώνται αυτοί οι δύο κόσμοι στη γραφή σου; Έχω χρησιμοποιήσει ελληνικά και τζαμαϊκανή πατουά στη γραφή μου, στην ποίηση, τη μυθοπλασία και τη μη μυθοπλασία. Έχω γράψει μυθοπλαστικούς χαρακτήρες με την ίδια καταγωγή με εμένα, ποιήματα για την οικογένειά μου και από τις δύο πλευρές, καθώς και για τη μικτή ταυτότητά μου. Η Κύπρος, όμως, εμφανίζεται λίγο περισσότερο από την Τζαμάικα, επειδή έχω έρθει στην Κύπρο περισσότερες φορές.

–Τι σήμαινε για εσένα η παρουσίαση της δουλειάς σου στο Queer Wave Cyprus; Παρακολουθώ το φεστιβάλ από μακριά και δεν είχα μέχρι σήμερα την ευκαιρία να επισκεφθώ την Κύπρο όταν πραγματοποιείται. Χαίρομαι, λοιπόν, ιδιαίτερα και ήταν τιμή μου που η πρώτη μου φορά στο Queer Wave ήταν για να προβάλω μια ταινία και να πραγματοποιήσω ένα εργαστήριο. Νιώθω ότι συνεισφέρω στην κοινότητα και ταυτόχρονα αποκομίζω κι εγώ πράγματα από αυτήν. Η queer κοινότητα στην Κύπρο φαίνεται να ενισχύεται διαρκώς, με διάφορες queer οργανώσεις και αυξανόμενη υποστήριξη από την ευρύτερη κοινωνία.

–Είναι αλήθεια πως το βραβευμένο σου μυθιστόρημα «The Black Flamingo» είχε ως αφετηρία μια εικόνα που αντίκρισες στο νησί; Ήταν η στιγμή που αντίκρισα ένα μαύρο φλαμίνγκο στη λίμνη Ακρωτηρίου στη Λεμεσό, τον Απρίλιο του 2015. Η εικόνα αυτή λειτούργησε για μένα ως μια εξαιρετικά δυνατή μεταφορά και έφερε στην επιφάνεια πολλά από τα συναισθήματά μου γύρω από το ότι είμαι κατά το ήμισυ Κύπριος, αλλά στα μάτια των άλλων η ταυτότητά μου καθοριζόταν πρωτίστως από το ότι είμαι μαύρος.

–Πότε συνειδητοποίησες ότι η διαφορετικότητα που κάποτε σε έκανε να νιώθεις outsider θα μπορούσε να γίνει πηγή δύναμης και δημιουργικότητας; Όταν έκανα drag performances ως The Black Flamingo, ντυμένος με μαύρα φτερά και ψηλοτάκουνα, με μακιγιάζ, εξερευνώντας την καταγωγή και την ταυτότητά μου και γιορτάζοντάς τες μέσα από την ποίηση, το lip sync και το burlesque. Τότε συνειδητοποίησα πόσα πράγματα είχα να αντλήσω από το πολιτισμικό μου υπόβαθρο και τη δημιουργικότητά μου. Εκείνες οι πρώτες drag performances ήταν πολύ απελευθερωτικές για μένα. Αργότερα, έγραψα το «The Black Flamingo», μεταφέροντας μεγάλο μέρος αυτής της εμπειρίας στον χαρακτήρα του Michael. Η ιστορία του κατάφερε να αγγίξει πολύ κόσμο. Το γεγονός ότι ένας χαρακτήρας τόσο κοντά σε εμένα αγαπήθηκε από τόσους ανθρώπους με έκανε, κατά κάποιον τρόπο, να νιώσω ότι αποδέχονταν και αγαπούσαν και ένα κομμάτι του ίδιου μου του εαυτού.

–Έχεις πει ότι δεν θέλεις να γράφεις σαν να εκπροσωπείς ολόκληρη τη μαύρη queer κοινότητα, αλλά τη δική σου εμπειρία. Μπορεί, παρόλα αυτά, μια προσωπική ιστορία να αποκτήσει συλλογική σημασία; Βεβαίως. Μου έρχεται ξανά στο μυαλό το «Moonlight», που φέτος συμπληρώνει 10 χρόνια από την κυκλοφορία του. Δεν μπορούσα ακριβώς να προσδιορίσω σε τι μοιάζουν οι χαρακτήρες του με εμένα, πέρα από το γεγονός ότι είναι μαύροι και queer. Ωστόσο, και μόνο το ότι εμφανίζονταν στην οθόνη, ότι η ταινία κέρδισε Όσκαρ και ότι την είδαν στρέιτ και λευκοί άνθρωποι, με έκανε να αισθανθώ ότι ίσως μπορούσαν να αντιληφθούν καλύτερα την ανθρώπινη υπόστασή μου, ακριβώς επειδή παρακολούθησαν μια ταινία με μαύρους queer χαρακτήρες. Αντίστοιχα, στη σειρά «Pose» υπάρχουν ορισμένα στοιχεία από τη σκηνή των κλαμπ που θυμίζουν τη δική μου ενηλικίωση. Παρόλα αυτά, δεν βρέθηκα αντιμέτωπος με τις ίδιες συγκεκριμένες καταστάσεις ούτε βίωσα τόσο μεγάλες δυσκολίες όσο οι χαρακτήρες της σειράς. Θεωρώ σημαντικό να προβάλλονται αυτές οι δυσκολίες, ώστε ο κόσμος να αντιλαμβάνεται τι έχει περάσει συλλογικά η κοινότητά μας και πως αυτό μας επηρέασε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

–Οι καλλιτέχνες έχουν ευθύνη να παίρνουν θέση; Νομίζω ότι η ίδια η δημιουργία τέχνης αποτελεί από μόνη της μια μορφή τοποθέτησης. Όταν επιλέγεις να αφιερώσεις χρόνο και ενέργεια σε ένα έργο και να το παρουσιάσεις δημόσια, ουσιαστικά λες ότι η τέχνη έχει αξία και θέση στην κοινωνία. Είτε πρόκειται για μια ταινία σε φεστιβάλ, για ποίηση σε μια σκηνή ή για έργο που δημοσιεύεται στο διαδίκτυο, η απόφαση να το μοιραστείς με τον κόσμο εμπεριέχει μια στάση. Στη δική μου περίπτωση, το έργο μου υπερασπίζεται κυρίως τα δικαιώματα, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αγάπη μαύρων και queer ανθρώπων. Αυτό έχει να κάνει με το ποιος είμαι. Αν ήμουν διαφορετικός άνθρωπος, πιθανότατα η τέχνη μου θα εστίαζε σε διαφορετικά ζητήματα. Θεωρώ επίσης σημαντικό, όταν έχεις τη δυνατότητα, να ενισχύεις τις φωνές κοινοτήτων που δεν εκπροσωπούνται επαρκώς και να τους δίνεις χώρο. Όχι να μιλάς εκ μέρους ανθρώπων που μπορούν να μιλήσουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους, αλλά να συμβάλεις ώστε η φωνή τους φτάνει σε περισσότερο κόσμο. Γι’ αυτό θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό να προβάλλεται το έργο ανθρώπων που γίνονται στόχος μίσους ή καταπίεσης. Και εκτιμώ το ότι το Queer Wave δίνει χώρο σε τρανς και Παλαιστίνιους δημιουργούς, εδώ και πολλά χρόνια.

–Κοιτάζοντας πίσω, ποια είναι η κοινή ιστορία που βλέπεις να διατρέχει τη δουλειά σου; Νομίζω ότι η ταυτότητα και η αίσθηση του ανήκειν είναι οι βασικοί συνεκτικοί άξονες, όπως επίσης και η αγάπη, είτε πρόκειται για την αγάπη προς τον εαυτό μας, την οικογενειακή αγάπη, την αγάπη μέσα στη φιλία ή τον έρωτα. Αγαπώ την αγάπη και αγαπώ να γράφω γι’ αυτήν. Νομίζω ότι, όταν ήμουν νεότερος, η γραφή μου είχε αναπόφευκτα περισσότερο θυμό. Καθώς όμως μεγαλώνω και η δουλειά μου έχει αποκτήσει μεγαλύτερη απήχηση, συνειδητοποιώ ότι δεν χρειάζεται να φωνάζω για να ακουστώ. Έτσι, μπορώ να είμαι πιο ήπιος στον τρόπο με τον οποίο εκφράζομαι και να αποδίδω με περισσότερες αποχρώσεις τις ιδέες που θέλω να μεταφέρω. Μπορώ επίσης να παίρνω μια απόσταση και χρόνο, να αλλάζω γνώμη για πράγματα, να οδηγώ τον εαυτό μου και το έργο μου προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Βλέπω το σύνολο της δουλειάς μου μέσα από το πρίσμα της δικής μου εξέλιξης και της παρακαταθήκης που αφήνω και προσπαθώ να διατηρώ τη δημιουργικότητά μου ζωντανή δοκιμάζοντας συνεχώς καινούργια πράγματα. Είτε γράφοντας για διαφορετικές ηλικιακές ομάδες είτε δημιουργώντας βιβλία, έργα για την οθόνη ή το θέατρο, είτε συνεργαζόμενος με μουσικούς και δημιουργώντας έργα που συνδυάζουν τον λόγο με τη μουσική, θέλω τα λόγια μου να φτάνουν σε διαφορετικά ακροατήρια.

–Τι είναι αυτό που εξακολουθείς να αναζητάς μέσα από τη γραφή; Αναζητώ μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στη φωνή μου. Αναζητώ όμορφες προτάσεις, εικόνες που μένουν, στιγμές που μπορούν να αλλάξουν κάτι μέσα μας και έργα στα οποία οι άνθρωποι θα θέλουν να επιστρέφουν, είτε για να τα ξαναδιαβάσουν είτε για να τα ξαναδούν, και κάθε φορά να ανακαλύπτουν κάτι καινούργιο. Θα ήθελα η δουλειά μου να έχει αντίκτυπο από την πρώτη ανάγνωση ή θέαση. Να λειτουργεί σε ένα πρώτο, άμεσο επίπεδο, αλλά ταυτόχρονα και σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μέσα από τα νοήματα που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια, και τελικά να αφήνει ένα αποτύπωμα που παραμένει στο υποσυνείδητο.

Ελεύθερα, 04.10.2026