Στέγαστρα ψηφιδωτών Πάφου: Στο μηδέν ξανά ο σχεδιασμός

Ξανά από την αρχή. Μετά από περίπου δύο δεκαετίες σχεδιασμών, μελετών, διεθνή διαγωνισμό και συνεργασία με το Getty Conservation Institute, τα πολυαναμενόμενα στέγαστρα για την προστασία των ψηφιδωτών της Κάτω Πάφου επιστρέφουν στην αφετηρία.

Αυτό ήταν το πλέον ηχηρό μήνυμα από τη σημερινή συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού, όπου οι εκπρόσωποι του Τμήματος Αρχαιοτήτων ανέφεραν ότι η λύση που προέκυψε από τη συνεργασία με το Getty δεν μπορεί, στην παρούσα μορφή της, να προχωρήσει και απαιτείται νέα διαδικασία.

Οι λόγοι είναι, όπως εξήγησε, νομικοί, οικονομικοί και τεχνικοί. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων εξετάζει αυτή τη στιγμή την απάντηση της Νομικής Υπηρεσίας σε σχέση με σχέδιο μνημονίου συνεργασίας με αμερικανική εταιρεία/φορέα και, με βάση τις επισημάνσεις που έχουν γίνει, η εκτίμηση είναι ότι θα χρειαστεί να ακολουθηθεί νέα διαδικασία.

«Θα αρχίσουμε από την αρχή», ήταν ουσιαστικά η απάντηση της αρχαιολογικής λειτουργού Χρυσάνθης Κούννου, η οποία δεσμεύτηκε ότι το Τμήμα θα ενημερώσει γραπτώς για τα επόμενα βήματα.

Για τον Χρύσανθο Σαββίδη, βουλευτή ΔΗΚΟ Πάφου και πρόεδρο της Επιτροπής, η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα απογοητευτική όσο και τραγελαφική. Όπως ανέφερε, από το 2006, όταν ο ίδιος ήταν δημοτικός σύμβουλος Πάφου, είχε τεθεί το ζήτημα της ανάγκης προστασίας των ψηφιδωτών με στέγαστρα. Από τότε, είπε, έγιναν μελέτες και παρεμβάσεις διαφόρων φορέων και δαπανήθηκαν σημαντικά ποσά.

Ο ίδιος έκανε λόγο για €200.000-€300.000 που, σύμφωνα με την ενημέρωση που έχει, έχουν δαπανηθεί σε μελέτες. «Ήρθαν το 2022 και μας έκαναν παρουσίαση ότι ξεκινούν», ανέφερε, για να προσθέσει ότι σήμερα πληροφορήθηκε πως οι προηγούμενοι σχεδιασμοί παρουσιάζουν προβλήματα και ότι θα χρειαστεί νέα διαδικασία.

Το 2019 το Τμήμα Αρχαιοτήτων και το Getty Conservation Institute προκήρυξαν διεθνή διαγωνισμό για τον σχεδιασμό προστατευτικών στεγάστρων στη Νέα Πάφο. Το 2022 ανακοινώθηκε ως νικητής το Hugh Broughton Architects, μεταξύ έξι διαγωνιζόμενων γραφείων.

Η πρόταση αφορούσε προστατευτικά στέγαστρα για την Οικία του Θησέα και την Οικία του Ορφέα, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ψηφιδωτών και τον περιορισμό των επεμβάσεων στα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Ο σχεδιασμός έπρεπε να αντιμετωπίσει, μεταξύ άλλων, σεισμικούς κινδύνους, ανεμοπίεση και περιβαλλοντικές συνθήκες, ενώ παράλληλα να επιτρέπει την ασφαλή επίσκεψη και θέαση του χώρου.

Δεν είναι μόνο θέμα στέγης

Η Νέα Πάφος αποτελεί μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και τα ψηφιδωτά της θεωρούνται από τα σημαντικότερα κατάλοιπα της αρχαίας Πάφου. Ο σχεδιασμός των στεγάστρων αντιμετωπίζει ένα ιδιαίτερα δύσκολο πρόβλημα: πρέπει να προστατεύονται τα ψηφιδωτά από τις περιβαλλοντικές συνθήκες χωρίς η ίδια η προστατευτική κατασκευή να δημιουργεί νέα προβλήματα για το αρχαιολογικό υλικό.

Ο ίδιος ο διεθνής διαγωνισμός του Getty είχε θέσει ως βασικές παραμέτρους την προστασία των ψηφιδωτών, τη διατήρηση της σχέσης με το αρχαιολογικό τοπίο, την ασφαλή κίνηση των επισκεπτών και τη δημιουργία κατάλληλων περιβαλλοντικών συνθηκών.

Ο Χρύσανθος Σαββίδης επέμεινε ακριβώς σε αυτό: ότι τα ψηφιδωτά παραμένουν εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες και ότι, παρά την παγκόσμια σημασία τους, η προστασία τους εξακολουθεί να αποτελεί εκκρεμότητα. «Είναι μοναδικής αξίας», τόνισε, υπενθυμίζοντας ότι ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται υπό την προστασία της UNESCO.

Από την πλευρά του Τμήματος Αρχαιοτήτων, πάντως, διευκρινίστηκε ότι η απουσία των νέων στεγάστρων δεν σημαίνει ότι τα ψηφιδωτά παραμένουν χωρίς προστασία και συντήρηση.

Η αρχαιολογική λειτουργός Χρυσάνθη Κούννου ανέφερε στην Επιτροπή ότι πραγματοποιούνται περιοδικές εργασίες συντήρησης και παρακολούθησης, με τα ψηφιδωτά να διατηρούνται, όπως είπε, σε ιδιαίτερα καλή κατάσταση.

Όπως εξήγησε, τα στέγαστρα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική προτεραιότητα για το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Ωστόσο, η ανάγκη για μόνιμη προστασία τους από τις καιρικές συνθήκες παραμένει άμεση προτεραιότητα. Μετά την αδυναμία προώθησης της προηγούμενης λύσης, το ζητούμενο είναι πλέον να εξευρεθεί, μέσα από τις νόμιμες κρατικές διαδικασίες, ένας νέος τρόπος υλοποίησης.