Τσιάκι Καμικάουα: Με συναρπάζει το όριο ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία

Ο ιδιαίτερος κόσμος της γιαπωνέζας εικαστικού Τσιάκι Καμικάουα μοιάζει με κάψουλα, που σε μεταφέρει σ’ έναν τόπο, που δεν έχεις φανταστεί ποτέ.

Με αφετηρία της καλλιτεχνικής της έκφρασης τον φόβο να μη χάσει τη σύνδεση με την πατρίδα της και θέλοντας να αποδώσει τις ρίζες της με αυθεντικότητα χωρίς να καταφεύγει σε κλισέ, η  Τσιάκι Καμικάουα (Chiaki Kamikawa) έχει αναπτύξει τη δική της εικαστική γλώσσα, στην οποία η ιαπωνική λαογραφία συναντά την ελληνική μυθολογία και την κυπριακή ιστορία.

Στον κόσμο της, καθημερινά αντικείμενα αποκτούν πνεύμα, μυθικά πλάσματα εισβάλλουν σε οικεία τοπία και η πραγματικότητα συνομιλεί με τη φαντασία. Αντλώντας έμπνευση από διαφορετικές πολιτισμικές παραδόσεις και καλλιτεχνικά ρεύματα, η εικαστικός αναζητά την αρμονία μέσα από τη συνύπαρξη ετερόκλητων στοιχείων, παρουσιάζοντας τα νέα της έργα κάτω από τον τίτλο «Harmoni».  

-Για ποιο λόγο επέλεξες την αρμονία ως το κεντρικό θέμα στη δουλειά σου; Η αρμονία είναι μια κατάσταση που προσπαθώ να αποτυπώσω μέσα από τη δουλειά μου — ένας χώρος όπου διαφορετικές ιδέες και πολιτισμικά θραύσματα συνυπάρχουν χωρίς να επισκιάζουν ή να θέτουν σε κίνδυνο το ένα το άλλο. Για μένα, η αρμονία έχει να κάνει με  τη συνένωση διακριτών στοιχείων με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναδεικνύεται στο μέγιστο η μοναδικότητα του καθενός και την επέλεξα ως κεντρικό θέμα επειδή ζούμε σε έναν κόσμο που βρίσκεται αντιμέτωπος με βαθιές πολιτισμικές διαιρέσεις. Η αναζήτηση τρόπων για την επίτευξη αληθινής αρμονίας αποτελεί μια ζωτικής σημασίας, οικουμενική ανησυχία.

-Το έργο σου συνδυάζει την ιαπωνική λαογραφία, την ελληνική μυθολογία και τον κυπριακό πολιτισμό… Ναι, και προέκυψε από την προσπάθειά μου να διατηρήσω τις ιαπωνικές μου ρίζες και παράλληλα να αναδείξω τα νέα στοιχεία που με περιβάλλουν. Η ιαπωνική λαογραφία περιλαμβάνει εκατοντάδες παραδοσιακές ιστορίες που επικεντρώνονται σε υπερφυσικά φαινόμενα, πνεύματα, φαντάσματα και εμπειρίες πέρα από τον φυσικό κόσμο, όπως τα ταξίδια στον χρόνο. Αυτές οι δεισιδαιμονίες παραμένουν ολοζώντανες στη σύγχρονη ιαπωνική κοινωνία, αντανακλώντας συχνά τη σκοτεινή πλευρά της φύσης και την ανθρώπινη αδυναμία απέναντί της. Στην ηλιόλουστη Κύπρο, άρχισα να αναζητώ κοινά νήματα ανάμεσα στην ιαπωνική λαογραφία και την ελληνική μυθολογία, χρησιμοποιώντας τα για να δημιουργήσω νέες αφηγήσεις που εκτυλίσσονται στο μεσογειακό τοπίο.

-Τα πνεύματα και οι φανταστικοί χαρακτήρες τι αντιπροσωπεύουν για σένα; Χρησιμοποιώ συχνά την προσωποποίηση, προσδίδοντας στα αντικείμενα ανθρώπινα μάτια και μέρη του σώματος. Αυτές οι μορφές αντλούν έμπνευση από τα Tsukumogami — οικιακά αντικείμενα της ιαπωνικής λαογραφίας που αποκτούν πνεύμα μετά από 99 χρόνια ύπαρξης. Με συναρπάζει το όριο ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία, γι’ αυτό και συχνά εισάγω σκιές που θυμίζουν φαντάσματα στις συνθέσεις μου, υποδηλώνοντας ότι κάτι κρυμμένο παραμένει μέσα στο καθημερινό μας περιβάλλον. Θα παρατηρήσετε επίσης ιαπωνικά γράμματα να αιωρούνται στον αέρα· αυτά παραπέμπουν στο Kotodama, την πεποίθηση ότι οι λέξεις διαθέτουν πνευματική ουσία. Αποτελούν οπτικές αναπαραστάσεις του προφορικού λόγου — μια διακριτική υπενθύμιση να επιλέγουμε προσεκτικά τις λέξεις μας, αν πρόκειται να παραμείνουν να αιωρούνται στον χώρο.

–Οι συχνές αναφορές σου στον ιαπωνικό ανιμισμό, πώς εκφράζονται μέσα στην τέχνη σου; Ο ανιμισμός είναι βαθιά ενσωματωμένος στην ιαπωνική λαογραφία. Παρόλο που προέρχεται από αρχαία συστήματα πεποιθήσεων, θέλω να τον διατηρήσω ως βασικό στοιχείο της δουλειάς μου, προσφέροντας παράλληλα έναν εναλλακτικό τρόπο θεώρησης του σύγχρονου περιβάλλοντός μας. Θεωρώ ότι ο ανιμισμός μάς επιτρέπει να είμαστε πιο ευέλικτοι, δεκτικοί και επιεικείς απέναντι στα θαύματα του φυσικού κόσμου και στα ανεξήγητα φαινόμενα που μας περιβάλλουν.

–Η ελληνική μυθολογία, και ιδιαίτερα η Αφροδίτη, κατέχει ξεχωριστή θέση στη νέα σου δουλειά. Πώς την έχεις προσεγγίσει σε σχέση με την ιαπωνική παράδοση; Ζώντας στην Πάφο, ήθελα πάντα να απεικονίσω την Αφροδίτη, αν και είναι δύσκολο να προσεγγίσει κανείς μια εμβληματική μορφή που έχει εξερευνηθεί τόσο εκτενώς στην ιστορία της τέχνης. Ήθελα να αποφύγω τις προφανείς συμβάσεις. Αρχικά, συνδύασα την Αφροδίτη με την Amabie — ένα ιαπωνικό πνεύμα που έγινε δημοφιλές κατά τη διάρκεια της πανδημίας ως προστάτης απέναντι στις ασθένειες — δημιουργώντας μια ηρωική, χιουμοριστική μορφή που αναδύεται από τη θάλασσα. Πιο πρόσφατα, δημιούργησα τον Aphro-Bozu, ένα υβρίδιο της Αφροδίτης και του Umibozu, ενός θαλάσσιου πνεύματος που συμβολίζει την τρομακτική δύναμη του ωκεανού. Αυτός ο χαρακτήρας αντανακλά τη διττή δύναμη της φύσης: τη δημιουργία και την καταστροφή που συνυπάρχουν ταυτόχρονα.

–Και οι αναφορές στη νεκρή φύση της ολλανδικής ζωγραφικής του 17ου αιώνα και στον Ανρί Ματίς; Πώς συνδυάζεις αυτές τις διαφορετικές επιρροές; Αναφέρομαι συχνά στις νεκρές φύσεις της ολλανδικής ζωγραφικής του 17ου αιώνα, στις οποίες εμφανίζονται εισαγόμενα ιαπωνικά κεραμικά Koimari. Αυτά τα κεραμικά επανέρχονται στα έργα μου ως σύμβολο της ιστορικής γέφυρας ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Επανεξετάζω αυτές τις κλασικές συνθέσεις, δίνοντας ξανά ζωή στα ακίνητα αντικείμενα και προσθέτοντας στρώματα μυστηριωδών σκιών. Ταυτόχρονα, αντλώ έμπνευση από τον Ανρί Ματίς, ο οποίος επηρεάστηκε έντονα από τις ιαπωνικές ξυλογραφίες Ukiyo-e στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούσε την πεπλατυσμένη προοπτική, τα διακοσμητικά μοτίβα και το εκφραστικό χρώμα. Όπως και ο Ματίς, πιστεύω ότι η τέχνη πρέπει να προσφέρει ζεστασιά και χαρά, ενώ η διαισθητική προσέγγισή του στην αποτύπωση του εσωτερικού πνεύματος των αντικειμένων συντονίζεται βαθιά με τον ιαπωνικό ανιμισμό.

-Στο πλαίσιο της έκθεσης, διοργανώνεται ένα εργαστήριο ζωγραφικής για παιδιά. Τι θα θέλατε να ανακαλύψουν μέσα από αυτή τη δημιουργική εμπειρία; Έχοντας διδάξει παιδιά για πολλά χρόνια, αισθάνομαι ότι η υπερφόρτωση με ψηφιακές πληροφορίες στη σημερινή εποχή δεν τροφοδοτεί απαραίτητα την έμφυτη δημιουργικότητά τους. Αυτό το εργαστήριο τους προσφέρει μια βιωματική, φυσική εμπειρία, μέσα από την οποία μπορούν να έρθουν σε άμεση επαφή με ζωντανά, αφηγηματικά έργα τέχνης και πρωτότυπες ιστορίες. Ελπίζω αυτή η εμπειρία να λειτουργήσει ως σπίθα, ενθαρρύνοντάς τα να εξερευνήσουν και να εκφράσουν τις δικές τους ευφάνταστες ιστορίες μέσα από τις εικαστικές τέχνες.

• INFO: Η έκθεση παρουσιάζεται μέχρι τις 31 Οκτωβρίου στο Χάνι του Ιμπραήμ στην Πάφο. Ειδικές Εκδηλώσεις: Σάββατο, 31 Οκτωβρίου (Παιδικό Εργαστήριο 11π.μ. – 1μ.μ. & Ομιλία Καλλιτέχνη 5μ.μ.)  

Ελεύθερα, 25.10.2026