Από την αυτοβιογραφία του κόκκινου της Anne Carson στο κόκκινο του Mark Rothko

Αν και οι σημασίες του κόκκινου δεν είναι καθολικές ούτε αμετάβλητες, καθώς διαμορφώνονται κυρίως από τη θρησκεία, την πολιτική, την κοινωνική τάξη, την ιστορική συγκυρία ή τις εικαστικές συμβάσεις, το κόκκινο παραμένει χρώμα του αίματος και της φωτιάς, του έρωτα και του πολέμου, της θυσίας και της επανάστασης, της ιερότητας και του κινδύνου, της εξουσίας και της εξέγερσης εναντίον της, των έντονων συναισθημάτων ατομικής και συλλογικής μνήμης.

«Η αυτοβιογραφία του κόκκινου» της Anne Carson (βραβευμένης με το Νόμπελ λογοτεχνίας 2026) είναι ένα υβριδικό έργο ποίησης, μυθοπλασίας και κριτικού στοχασμού, όπου η συγγραφέας επεξεργάζεται με έναν καθαρά προσωπικό τρόπο τον μύθο του Γηρυόνη*, που συνδέεται με τον δέκατο άθλο του Ηρακλή.

Στη δική της εκδοχή πραγματοποιεί μια ριζοσπαστική μετάβαση, μετατρέποντας το αιμοσταγές τέρας του μύθου σ’ έναν ευαίσθητο περιθωριοποιημένο έφηβο** που ερωτεύεται τον Ηρακλή.

Ο Γηρυόνης της Carson βηματίζοντας προς την ενηλικίωση, σε μια περιπετειώδη πορεία αυτογνωσίας, προσπαθεί να συγκροτήσει μια ταυτότητα, διαχειριζόμενος την ευαλωτότητα και την επιθυμία του.

Αν μεταφερθούμε από τον γλωσσικό χώρο της Κάρσον στην περίπτωση του Mark Rothko, ενός μοναδικού εικαστικού δημιουργού της ζωγραφικής των χρωματικών πεδίων (Color Field Painting) διαπιστώνουμε μια διαφορετικού τύπου υπαρξιακή διάσταση του κόκκινου.

Για τον Ρόθκο, το κόκκινο συμπυκνώνει το σύνολο της ανθρώπινης εμπειρίας. Συνδεδεμένο κυριολεκτικά με το χρώμα του αίματος και μεταφορικά με το χρώμα της θυσίας ολοκληρώνει την αντίληψη μιας τριλογίας για την ανθρώπινη κατάσταση που περιλαμβάνει το τραγικό στοιχείο, την έκσταση και τη μοίρα.

Είναι χώρος πνευματικός και συναισθηματικός ταυτόχρονα. Δεν περιγράφει κάποιο αντικείμενο, ούτε μεταφέρει την αύρα του.

Είναι το ίδιο το έργο. Καθώς απλώνεται σε μεγάλες επιφάνειες δημιουργεί μια δυναμική ατμόσφαιρα στην οποία ο θεατής καλείται να βυθιστεί. Γίνεται αρχέτυπο, ένα εδώ και τώρα επέκεινα, εκφράζοντας τη ζωή και το θάνατο μαζί.

Στο μυθιστόρημα της Κάρσον το κόκκινο είναι η βιολογική και ψυχολογική ταυτότητα του ήρωα. Ταυτίζεται με τη διαφορετικότητα, το τραύμα της απόρριψης, την ευάλωτη φύση, την ντροπή, αλλά και τη δημιουργική/ καλλιτεχνική ματιά του. Είναι η πληγή του Γηρυόνη (ο φόνος του από τον Ηρακλή στον μύθο), αλλά ταυτόχρονα και η λύτρωσή του.

Στο μυθιστόρημα αυτή η πληγή μέσα από την τέχνη (τη συγγραφή και τη φωτογραφία) μεταμορφώνεται σε πηγή ομορφιάς και αυτοπραγμάτωσης.

Στους πίνακες του Ρόθκο το κόκκινο δεν αφηγείται μια ιστορία. Οι στρώσεις του χρώματος με τα θολά ενεργειακά τους παλλόμενα όρια το κάνουν να αναπνέει, προκαλώντας μια άμεση, σχεδόν μυστικιστική συναισθηματική αντίδραση.

Για την Κάρσον το κόκκινο είναι λέξη/ φορέας ιστορίας. Συνδέεται με την τέχνη της φωτογραφίας, με τα ηφαίστεια των Άνδεων (τη λάβα τους σαν πύρινο συναίσθημα) και με τον έρωτα του Γηρυόνη για τον Ηρακλή. Το κόκκινο έχει φωνή και γράφει την ίδια του τη βιογραφία.

Για τον Ρόθκο το κόκκινο ταυτίζεται με την τραγική ανθρώπινη μοίρα. Προς το τέλος της ζωής του το κόκκινο σκοτείνιαζε, μετατρεπόταν σε βαθύ βυσσινί, καφέ και μαύρο, δηλώνοντας την υπαρξιακή απομόνωση και το επερχόμενο σκότος (αυτοκτόνησε σε ηλικία 66 ετών).

Συνοψίζοντας θα έλεγα πως η διαφορά ανάμεσα στους δύο δημιουργούς βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο το κόκκινο παράγει νόημα. Ο Ρόθκο μετατρέπει το χρώμα σε εμπειρία, ενώ η Κάρσον σε αφήγηση της ύπαρξης. Και οι δύο, ωστόσο το αντιμετωπίζουν ως έναν τρόπο πρόσβασης σε όσα παραμένουν ασταθή, επώδυνα ή αδιαφανή στην ανθρώπινη συνείδηση.

*μυθικός υπερφυσικός γίγαντας, τρομακτικός και αήττητος που κατόρθωσε να τον σκοτώσει ο Ηρακλής. Από τον λυρικό ποιητή Στησίχορο περιγράφεται ως ηττημένος με αξιοπρέπεια και συναισθηματικό βάθος, στοιχεία που τον καθιστούν τραγικό αντιήρωα.

**ο Γηρυόνης της Κάρσον δεν αποχωρίζεται παραδοξότητες της αρχαϊκής μυθικής του καταγωγής. Είναι κόκκινος και έχει φτερά που παραπέμπουν στην queer ταυτότητά του και την εσωτερική του απομόνωση. Το κόκκινο λειτουργεί ως έντονη μορφή σωματικής μνήμης και αρχείου εμπειριών. Η επιθυμία, η ταπείνωση, η ερωτική εξάρτηση και η απώλεια, εγγράφονται στο σώμα που αισθάνεται τον εαυτό του διαφορετικό.

Ελεύθερα, 01.11.2026