Τι είναι το δώρο; Υπόσχεση; Ένδειξη εκτίμησης; Ανταλλαγή; Ή μήπως καλύτερα η αναγνώριση της παρουσίας μας απέναντι στον άλλο;
Δώσαμε, πήραμε και θα συνεχίσουμε να τα προσφέρουμε μέχρι τα Φώτα. Για ποιον λόγο, όμως; Η ανταλλαγή δώρων, μια πράξη βαθιά ριζωμένη στην ιστορία της ανθρωπότητας, φτάνει στο σήμερα διχασμένη ανάμεσα στην παράδοση και τα ποθητά αντικείμενα των διαφημιστικών τερτιπιών. Είναι μια πράξη που επιβεβαιώνει σχέσεις και υποχρεώσεις, όπως μας υπενθυμίζει η ανθρωπολογία του Μάρσελ Μως και οι ερμηνείες του Κλοντ Λεβί-Στρος.
Ο Μως, στο κλασικό του έργο Δοκίμιο για το δώρο (1924-1925), αναφέρει ότι σε πολλές κοινωνίες το δώρο δεν είναι ποτέ «δωρεάν». Κάθε δώρο συνοδεύεται από τρεις υποχρεώσεις: να δώσεις, να δεχτείς και να ανταποδώσεις. Αυτή η τριπλή υποχρέωση δημιουργεί ένα δίκτυο σχέσεων και αμοιβαίων δεσμεύσεων. Με άλλα λόγια, το δώρο δεν είναι απλώς η ύλη, είναι η κοινωνία που εκφράζεται μέσω της ανταλλαγής.
Ο Κλοντ Λεβί-Στρος, ερμηνεύοντας τον Mως, επεκτείνει αυτή την ιδέα, τονίζοντας πως η ανταλλαγή δώρων δεν είναι μόνο κοινωνική, αλλά και δομική: διαμορφώνει τις σχέσεις ανάμεσα σε άτομα και ομάδες, δημιουργώντας γέφυρες που συνδέουν οικογένειες, φίλους και κοινότητες – όλα τρόποι σύνδεσης και επικοινωνίας. Κάθε δώρο, λοιπόν, αποτελεί ένδειξη κοινωνικής παρουσίας και αναγνώρισης.
Στις μέρες μας, όπως και σε κάθε πτυχή της κοινωνίας στο πέρασμα των χρόνων, η αξία του δώρου μετριέται αλλιώς. Ωστόσο, η ανθρωπολογική ερμηνεία μας υπενθυμίζει ότι η ουσία δεν βρίσκεται στο αντικείμενο, αλλά στη σχέση που δημιουργεί.
Την επόμενη φορά που θα δώσετε ή θα λάβετε ένα δώρο, σκεφτείτε όπως μας υπενθυμίζουν Μως και Λεβί-Στρος, πως αυτό που κάνετε είναι μια μικρή αλλά ισχυρή υπενθύμιση ότι η κοινωνία ζει μέσα από την αμοιβαία ανταλλαγή, την αναγνώριση και την παρουσία μας ο ένας για τον άλλον.
Ελεύθερα, 04/01/2026
