Η Όλγκα Τοκάρτσουκ θλίβεται που ο «παλιός τρόπος» συγγραφής έχει κλείσει τον κύκλο του, όμως πιστεύει πως η ΑΙ μπορεί να είναι πλεονέκτημα για τη μυθοπλασία.
Τι είναι αυτό που κάνει ένα λογοτεχνικό βιβλίο ελκυστικό στους αναγνώστες –όχι όλους, εννοείται, εφόσον τα γούστα των ανθρώπων ποικίλλουν; Το θέμα και ο χειρισμός του από τον συγγραφέα, η ιδιαιτερότητα της έκφρασής του – ενίοτε και η προώθησή του μέσω διαφήμισης. Υπάρχουν συγγραφείς που τα βιβλία τους χαρακτηρίζονται ως best seller πριν καν γραφούν και κυκλοφορήσουν, όμως η αξία τους είναι αμφιλεγόμενη (αυτοί που συνήθως αποφεύγω), όπως και καλοί συγγραφείς που τα βιβλία τους δεν ευτύχησαν να γίνουν γνωστά στο ευρύ κοινό. Ωστόσο, αν ο στόχος είναι η τέρψη του αναγνωστικού κοινού, γιατί υπάρχουν τόσες αντιδράσεις στη χρήση ΑΙ (Τεχνητής Νοημοσύνης) από έναν συγγραφέα, με σκοπό να γράψει καλύτερα;
Πριν λίγες μέρες η Πολωνή συγγραφέας Όλγκα Τοκάρτσουκ (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2018) δήλωσε με αφοπλιστική ειλικρίνεια (μήπως αφέλεια;) ότι χρησιμοποιεί ένα προηγμένο μοντέλο ΑΙ όχι μόνο στην έρευνα και συλλογή πληροφοριών για ένα βιβλίο της, αλλά στη σύνταξη και σύνθεση της πλοκής και των χαρακτήρων. «Συχνά, απλώς ρωτάω τη μηχανή, “αγάπη μου, πώς θα μπορούσαμε να το αναπτύξουμε αυτό όμορφα;”» είπε σε συνέντευξή της. Διαβεβαίωσε ότι γνωρίζει για τα λάθη των αλγορίθμων, όμως πιστεύει πως η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να είναι μεγάλο πλεονέκτημα για τη μυθοπλασία. Φαίνεται πως αρκετοί συγγραφείς έχουν την ίδια γνώμη και χρησιμοποιούν ΑΙ στα κείμενά τους, αλλά το κρύβουν.
Η Τοκάρτσουκ και ο εκδότης της ανακοίνωσαν ότι δεν έχει γράψει κανένα βιβλίο με ΑΙ, ωστόσο εκείνη, στην ίδια συνέντευξη, είπε και κάτι πιο ενδιαφέρον, για το πώς αλλάζει η λογοτεχνία σήμερα. Δήλωσε ότι το βιβλίο που γράφει τώρα θα είναι το τελευταίο της, επειδή πιστεύει ότι οι αναγνώστες δεν ενδιαφέρονται πια για σύνθετα λογοτεχνικά έργα. Είπε επίσης ότι τη στενοχωρεί που ο «παλιός τρόπος» έχει κλείσει τον κύκλο του. Είναι έτσι, άραγε; Και αυτό είναι καλό ή κακό για τη λογοτεχνία, για τους συγγραφείς, για τους αναγνώστες; Και τι γίνεται με τα βραβεία λογοτεχνίας όπως το Νόμπελ; Πολλοί ζητούν να αφαιρεθεί από την Τοκάρτσουκ, αν και πριν το 2018 δεν υπήρχε ΑΙ. Τι περιμένουμε να συμβεί στο μέλλον; Να βραβεύονται τα καλύτερα chatbots και prompts;
Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε συγγραφείς που γράφουν πολυσέλιδα βιβλία σε χρόνο ρεκόρ (ναι, στα best seller τα κατατάσσουν οι εκδότες τους). Παλιά δεν υπήρχε Τεχνητή Νοημοσύνη, όμως αν διάβαζες ένα βιβλίο του –ή της– ήταν σαν να τα είχες διαβάσει όλα, ακόμα και αυτά που θα έγραφε στο μέλλον. Και όμως, πάντα υπήρχε ένα αναγνωστικό κοινό που αγόραζε εμμονικά (και ακόμα το κάνει) κάθε νέο –υποτίθεται– βιβλίο μόλις κυκλοφορούσε, κάνοντάς το όντως «ευπώλητο». Αλλά τι απόλαυση υπάρχει στο να διαβάζεις ένα βιβλίο που μοιάζει γνώριμο, λες και το έχεις ξαναδιαβάσει; Άβυσσος η ψυχή του καταναλωτή εύπεπτων, κοινότοπων και συνήθως γλυκερών δημιουργημάτων «τεχνητής νοημοσύνης», πριν καν εφευρεθεί…
Παρεμπιπτόντως, κακώς αποκαλείται «νοημοσύνη», μια μηχανή δεν διαθέτει ίχνος απ’ αυτήν εφόσον δεν έχει (ακόμα;) τη δυνατότητα πρωτογενούς δημιουργίας, απλώς συγκεντρώνει ψήγματα πληροφοριών που υπάρχουν ήδη και τα συνθέτει στη νέα μορφή που της ζητείται. Αλλά μήπως δεν κάνουμε το ίδιο όλοι μας; Δεν είμαστε κι εμείς πληροφοριοσυλλέκτες, μαζεύουμε και αποθηκεύουμε στη μνήμη μας (και όχι μόνο) κείμενα, ειδήσεις, πληροφορίες και συνθέτουμε ένα κείμενο –μυθιστόρημα, άρθρο, μελέτη– από πράγματα που ήδη υπάρχουν, που κάποτε τα είδαμε ή τα διαβάσαμε και, θεωρώντας τα κτήμα μας, τα χρησιμοποιούμε για να δημιουργήσουμε κάτι δικό μας; Και αυτό, εντέλει, πόσο νέο είναι; Σε τι διαφέρει, τότε, ένα δημιούργημα με χρήση ΑΙ; Εγώ προσωπικά αρνούμαι να τη χρησιμοποιήσω, όμως γιατί να μην είναι αποδεκτή, όπως κάθε άλλη «φυσική» δημιουργία;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (χρησιμοποιώ τον όρο ελλείψει καλύτερου) χρησιμοποιείται ήδη σήμερα σε έναν ευρύ κύκλο δραστηριοτήτων, όχι μόνο στην τέχνη. Κάποιες από αυτές θεωρούνται θεμιτές, κάποιες άλλες όχι τόσο. Οι φόβοι και οι κίνδυνοι από την αυξανόμενη χρήση της είναι μάλλον εύλογοι, εξάλλου τους έχουμε γνωρίσει μέσω της επιστημονικής φαντασίας εδώ και έναν αιώνα. Μήπως έφτασε η ώρα να γίνουν πραγματικότητα; Μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για καλό σκοπό, προς όφελός μας, αποκλείοντας την κακή χρήση της, ίσως θεσπίζοντας μέσω της ίδιας αυτής τεχνολογίας απαράβατους κανόνες δεοντολογίας; Ο «δικηγόρος του διαβόλου» στο μυαλό μου ψιθυρίζει «τίποτα δεν είναι απαράβατο», νομίζω όμως πως αξίζει να προσπαθήσουμε, εφόσον δεν έχουμε πολλές επιλογές.
Ένας από τους φόβους από την εκτεταμένη χρήση ΑΙ είναι ο παραγκωνισμός των ανθρώπων – ο ίδιος που υπήρχε και κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση πριν δυόμιση αιώνες. Η τεχνολογία είναι ευπρόσδεκτη εφόσον απελευθερώνει εργατικό δυναμικό, αρκεί κανείς να μη στερείται τα προς το ζην. Από την άλλη, δείτε τους ηγέτες μας, στον κόσμο και στην κουκκίδα μας. Μετά τις εκλογές της περασμένης Κυριακής, σκεφτείτε ειλικρινά: Μήπως θα προτιμούσατε μια Βουλή Τεχνητής Νοημοσύνης από μια Βουλή (ενδεχομένως και κυβέρνηση) Άνευ Νοημοσύνης, σαν αυτή ή σαν τις προηγούμενες; Δεν ξέρω αν είμαι μηδενιστής, σίγουρα είμαι απογοητευμένος και απαισιόδοξος. Κάποιος είχε πει πως η βλακεία είναι ανίκητη – και αναφέρομαι ιδίως στη βλακεία του μέσου ψηφοφόρου. Άραγε η Τεχνητή Νοημοσύνη διαθέτει ψήγματα βλακείας; Μάλλον είναι τόσο βλάκας όσο οι δημιουργοί ή οι χρήστες της.
chrarv@philelefheros.com
Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 31.05.2026
