Στην πόση αρπαχτή ο πολιτισμός σταματάει να είναι κάτι καλό και αρχίζει να αποτελεί έναν ακόμα παράγοντα σύγχυσης, κορεσμού και αποπροσανατολισμού;
Στα πόσα sold out χάνεται η ουσία ενός θεατρικού ή μουσικού έργου; Στις πόσες απλήρωτες εργατοώρες ένας καλλιτέχνης δικαιούται να τα παρατήσει; Σε πόση ζητιανιά έξω από πόρτες πολιτιστικών ιδρυμάτων, πολιτιστικών υπηρεσιών και εταιρειών παραγωγής είναι θεμιτό να φτάσει ένας καλλιτέχνης;
Δεν με έπιασαν τα καλλιτεχνικά υπαρξιακά μου. Απλώς κάποια στιγμή θα πρέπει να μιλήσουμε ανοιχτά για το κόστος της μεταπανδημικής έκρηξης του πολιτισμού και των τεχνών πάνω στις ζωές, ποιων άλλων, των εργατών του πολιτισμού.
Και οι φωνές αυτές τόσο στην Ελλάδα με τα ποσοτικά ρεκόρ να καταρρίπτονται το ένα μετά το άλλο όσο και στη σχετικά πιο προστατευμένη και λιγότερο χαοτική πολιτιστική αγορά εργασίας της Κύπρου, έχουν αρχίσει να αρθρώνονται με τεκμηρίωση που δεν μπορεί να αγνοηθεί ακόμα και από τους πιο προκατειλημμένους παρατηρητές.
Την εβδομάδα που μας πέρασε, σε άρθρο της στο ΒΗΜΑ που έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, η Ιωάννα Μπλάτσου υποστηρίζει ότι η εικόνα άνθησης του ελληνικού θεάτρου μετά την πανδημία είναι εν μέρει παραπλανητική. Παρότι ανεβαίνουν περίπου 1.500 παραστάσεις πανελλαδικά και αρκετές εμφανίζονται ως «sold out», η υπερπροσφορά παραγωγών δημιουργεί μια «φούσκα καλλιτεχνικής ευημερίας» που δεν στηρίζεται σε αντίστοιχη αύξηση κοινού.
Στην Κύπρο, είναι μετρημένοι στα δάχτυλα οι άνθρωποι του χώρου που εδώ και χρόνια φωνάζουν ότι η ανάπτυξη κοινού (audience development) πρέπει να έρθει σε πρώτο πλάνο. Οι περισσότεροι αρκούνται στα αλληλοχειροκροτήματα και τον μεγαλοϊδεατικό αυτοβαυκαλισμό μιας ανακυκλούμενης επευφημίας από ένα μικρό κλαμπ κυλιόμενων θεατών.
Έχω την αίσθηση ότι λόγω των απίστευτων φετινών, αλλεπάλληλων επεισοδίων αυτογελοιοποίησης των επιχορηγικών προγραμμάτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού αλλά και του άδηλου μέλλοντός τους, ότι η φούσκα έχει αρχίσει να απλώνεται και στο κυπριακό στερέωμα. Ελπίζω πραγματικά να αποδειχθώ Κασσάνδρα. Σε κάθε περίπτωση, ας αναλογιστούμε και την πρόταση που κάνει η αρθρογράφος: λιγότερες αλλά ισχυρότερες παραγωγές, συλλογικές συμβάσεις και καλύτερη εποπτεία των θεατρικών χώρων.
Τα τελευταία χρόνια, φορείς που ζητούν να παραμερίσουμε την θεατρική κουρτίνα και να κοιτάξουμε με ειλικρίνεια στις υποφωτισμένες κουίντες των εργασιακών συνθηκών στον πολιτιστικό και δημιουργικό τομέα στην Κύπρο, έχουν αναλάβει πολύπλευρες δράσεις.
Την ίδια ώρα που οι περισσότεροι οργανωμένοι φορείς των εργατών του πολιτισμού καταδεικνύουν με σφοδρότητα αλλά και τεκμηριωμένα τις προβληματικές πτυχές του σχετικού νομοσχεδίου που παρουσιάστηκε πριν από έναν χρόνο και έκτοτε η τύχη του αγνοείται, η πολιτική ηγεσία δίνει απανωτά χτυπήματα στην όποια εμπιστοσύνη δομήθηκε τα προηγούμενα χρόνια· χτυπήματα από τα οποία, έχω την εντύπωση, ότι δύσκολα θα συνέλθει ο τομέας.
Ναι η Κύπρος δεν είναι ο ομφαλός του σύγχρονου ευρωπαϊκού πολιτισμού αλλά άλλες ευρωπαϊκές χώρες που παίζουν σε παρόμοιες οικονομικές, γεωγραφικές και γεωπολιτικές κλίμακες αλλά με χειρότερα οικονομικά, φροντίζουν πολύ περισσότερο τους καλλιτέχνες τους.
Η Ιρλανδία, λόγου χάρη, που συνειδητοποίησε έγκαιρα ότι η δική της συμβολή στον κόσμο μπορεί και πρέπει να είναι ο πολιτισμός της, έχει εξασφαλίσει ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα μαζί με άλλα ωφελήματα σε 1000 ενεργούς καλλιτέχνες.
Και αν δεν μπορείς ή δεν θέλεις να κάνει ό,τι έκανε η Ιρλανδία, τουλάχιστον δώσε τις μάχες σου, ενημέρωσε, κινητοποίησε για την διασφάλιση των εθνικών τομεακών συμφερόντων. Αμφιβάλλω αν ο πολιτιστικός τομέας στην Κύπρο είναι επίσημα ενημερωμένος για τις καταιγιστικές εξελίξεις σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή του χρηματοδότηση.
Το Horizon, ένα από τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα, περιλάμβανε μέχρι σήμερα τον πολιτισμό σαν ξεχωριστή κατηγορία (Cluster 2), με προϋπολογισμό €2.28 δις. Παρά τη διαχρονικά υψηλή ζήτηση και τα ευρέως αναγνωρισμένα και σημαντικά έργα της συγκεκριμένης κατηγορίας του προγράμματος, οι ιθύνοντες των Βρυξελλών αφαίρεσαν – με την ανοχή των Κρατών Μελών – τον πολιτισμό από την πρότασή τους για το επόμενο πρόγραμμα Horizon (2028–2034).
Να διερωτηθώ τι έκανε η Υφυπουργός Πολιτισμού της Κύπρου αλλά και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μιας χώρας που υποτίθεται ότι διαθέτει ένα ισχυρό πολιτισμικό κεφάλαιο για να αποτρέψουν αυτή τη δυσοίωνη εξέλιξη;
Ελεύθερα, 14.06.2026
