Θα σας πω πρώτα την είδηση από το πάντα έγκυρο BBC: «Βγήκε το πρώτο, παγκοσμίως εμβόλιο που σχεδιάστηκε (designed, ο όρος) με Τεχνητή Νοημοσύνη». Το μετέφρασα και το παραθέτω:
Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιήθηκε για την ανάπτυξη ενός «θεμελιωδώς νέου» τύπου εμβολίου που θα μπορούσε να προστατεύσει από μεγάλα ποσά ιών και να αποτρέψει πανδημίες, λένε ερευνητές. Η ομάδα του Πανεπιστημίου του Cambridge λέει ότι είναι η πρώτη φορά που ένα βασικό συστατικό ενός εμβολίου έχει σχεδιαστεί εξ ολοκλήρου από την Τεχνητή Νοημοσύνη και στη συνέχεια έχει δοκιμαστεί σε ανθρώπους, για να λειτουργεί σε όλους τους κορωνοϊούς, συμπεριλαμβανομένων όλων των παραλλαγών του Covid, καθώς και ιών που μολύνουν επί του παρόντος ζώα, αλλά έχουν τη δυνατότητα να ξεκινήσουν την επόμενη πανδημία.
Η εργασία βρίσκεται ακόμη στα αρχικά στάδια, αλλά η ομάδα αναπτύσσει ήδη ξεχωριστά εμβόλια που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τη γρίπη και τον ιό Έμπολα.
Την περασμένη Παρασκευή, φιλοξένησα στην εκπομπή μου στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ, τον κ. Βασίλη Γιαννακόπουλο, Chief Marketing Officer, της μη κερδοσκοπικής εταιρείας SciFY. (Science for You) όπου άτομα με αναπηρία εκπαιδεύουν συστηματικά συστήματα ΤΝ και η δική τους ματιά τα κάνει καλύτερα.
Ενώ διεθνώς η εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης συνδέεται με κακές συνθήκες εργασίας και μεροληπτικά δεδομένα, ένα ελληνικό μοντέλο δείχνει τον αντίθετο δρόμο: Η ένταξη ατόμων με αναπηρία στη διαδικασία επισημείωσης δεδομένων (data annotation) δεν είναι μόνο πράξη κοινωνικής ένταξης, παράγει πιο δίκαια και πιο αντιπροσωπευτικά μοντέλα ΤΝ.
Το πρόγραμμα «ΑμεΑ Πρωτοπόροι στην Τεχνητή Νοημοσύνη», που υλοποιεί η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία SciFY, εισέρχεται φέτος στην 3η του φάση με στόχο τη μετάβαση από το πιλοτικό στάδιο σε συστηματική, αμειβόμενη επαγγελματική απασχόληση: 10+ εκπαιδευμένοι ΑμεΑ θα πραγματοποιήσουν περίπου 2.000 ώρες εργασίας σε πραγματικά έργα ΤΝ, για λογαριασμό εταιρειών και ερευνητικών ομάδων.
Ερώτημα: Γιατί η συμπερίληψη βελτιώνει την ΤΝ;
Το annotation, η διαδικασία κατά την οποία ο άνθρωπος «βάζει ετικέτες» σε δεδομένα (π.χ. εικόνες, κείμενα, ήχο), για να χρησιμοποιηθούν στην εκπαίδευση συστημάτων ΑΙ, είναι πολύ συχνά η αόρατη βάση των σύγχρονων συστημάτων AI. Όταν αυτή η εργασία γίνεται από ομογενοποιημένες ομάδες, τα μοντέλα μαθαίνουν μια στενή εκδοχή της πραγματικότητας. Δύο παραδείγματα:
- Κατανόηση κειμένου: Οι απαντήσεις ενός chatbot που θεωρούνται «σαφείς» από τους περισσότερους annotators, μπορεί να μην είναι εξίσου σαφείς για ένα άτομο με αυτισμό, που δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη λεπτομέρεια και στην κυριολεξία της διατύπωσης.
- Αντίληψη μουσικής: Ένα μουσικό κομμάτι που χαρακτηρίζεται «χαλαρωτικό» από τον μέσο ακροατή μπορεί να βιώνεται πολύ διαφορετικά από κάποιον με αυτισμό ή ψυχιατρική διαταραχή, κάτι που η 3η φάση του έργου θα μελετήσει συστηματικά.
Αυτές οι διαφορές είναι ακριβώς η πληροφορία που χρειάζονται οι εταιρείες AI για να σχεδιάσουν προϊόντα που λειτουργούν για όλους, και όχι μόνο για το στατιστικά κυρίαρχο προφίλ χρήστη.
«Επί δύο χρόνια μελετήσαμε πιλοτικά το πώς τα ΑμεΑ μπορούν να εργαστούν στο AI, τι υποστήριξη χρειάζονται και τι αποτελέσματα θα μπορούσαν να φέρουν. Φέτος προχωράμε ένα βήμα παραπέρα: Δείχνουμε ότι όταν εργάζονται, βελτιώνουν το AI. Η δική τους συνεισφορά μπορεί να εντοπίζει ασάφειες και μεροληψίες που πολλοί από εμάς συχνά δεν βλέπουμε. Αυτό είναι ακριβώς το είδος της ποιότητας που λείπει από τα σημερινά μοντέλα AI».
ΥΓ: Στο θέμα δεν είμαι ειδικός. Αλλά η συμπερίληψη παιδιών με ειδικές ανάγκες σε αυτό το πρόβλημα, είναι ένα πρωτοποριακό μοντέλο. Στα φοιτητικά μου χρόνια στην Αθήνα, μία φίλη με προσκάλεσε να πάμε μαζί στον Οίκο Τυφλών, στην Καλλιθέα, όπου φιλοξενούνταν τότε περίπου 15 παιδιά. Εκτός του ότι δεν έβλεπαν, ήταν και σε προχωρημένο στάδιο αυτισμού. Η φίλη που με πήγε εκεί, ήξερε ότι εκείνο που αποδεδειγμένα άλλαζε την άκαμπτη στάση και την πλήρη ακινησία των παιδιών, ήταν η μουσική. Έπαιζα κλασσική κιθάρα τότε και «είχα» τρία παιδιά «ακροατήριό μου». Η Ανθή, ο Θέμης και η Ειρήνη. Δεν ξέρω εάν και πόσο «έλκονταν» από τη μουσική. Αλλά με τον καιρό άρχισαν να αναπτύσσουν άλλες δραστηριότητες και συμπεριφορές. Όπως: Έβγαιναν από την κλεισούρα τους. Άρχισαν να κάνουν μικροδουλειές από μόνα τους. Ο Λευτέρης, 6 χρονών, με δική του πρωτοβουλία άρχισε να περιποιείται τον κήπο. Κανένας δεν τον ώθησε σ’ αυτό. Μόνος του «έπλασε» τον μικρό, δικό του παράδεισο. Και φίλεψε με έναν κηπουρό στο απέναντι σπίτι, που τον βοήθησε να εξελιχθεί.
