Τι είναι το Κυπριακό; Αυτό που παρακολουθήσαμε χθες, στις ελεύθερες περιοχές και στα κατεχόμενα. Μνημόσυνα στην μια πλευρά, πανηγύρια στην άλλη. Στα κατεχόμενα τα πανηγύρια συνδέονται με την επέτειο της εισβολής, αλλά πρωτίστως με ό,τι έχει επακολουθήσει. Πανηγύριζαν για τα κατεκτημένα. Τα κλεμμένα.
Πανηγύρια για την κατοχή, την εδραίωσή της, την οικοδόμηση «κρατικών δομών», την επιβολή τετελεσμένων μέσω εποικισμού και υποδομών.
Η κατοχική δύναμη από το 1974 και εντεύθεν επιδίωξε -και σε μεγάλο βαθμό το πέτυχε- οι συζητήσεις να διεξάγονται με δική της ατζέντα. Μόνιμος στόχος να βρεθεί μια συμφωνία, που να νομιμοποιεί πλήρως ή μερικώς, τα αποτελέσματα της εισβολής. Αυτή η προσέγγιση βρήκε αμέσως την ανταπόκριση των διαφόρων τρίτων, που είχαν με τον ένα ή άλλο τρόπο ανάμιξη στα όσα διαδραματίσθηκαν στην Κύπρο σε κρίσιμες περιόδους. Είχαν και έχουν τα δικά τους συμφέροντα, τα οποία ενίοτε ταυτίζονται με τα τουρκικά. Η τουρκική ατζέντα, λοιπόν, που υιοθέτησαν τα Ηνωμένα Έθνη και έτυχε τεχνικής επεξεργασίας από το Φόρεϊν Όφις, διαμόρφωσε από τότε ένα σκηνικό στο Κυπριακό. Η ελληνική πλευρά κάτω από το βάρος της στρατιωτικής ήττας και της αδυναμίας να αντιμετωπίσει τα νέα δεδομένα, να αναδείξει την πραγματική υφή του προβλήματος, σύρθηκε στη λογική αυτή.
Ενόψει τούτων, φθάσαμε στο σημείο να συζητούνται, στα χρόνια που διεξάγονταν συνομιλίες, πρόνοιες και ρυθμίσεις που εάν υιοθετηθούν σ’ ένα συνολικό πλαίσιο συμφωνίας, θα οδηγήσουν σε ένα κράτος με πολλές στρεβλώσεις και δυσλειτουργικές διαδικασίες. Κι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι συζητήσεις που διεξάγονταν και διεξάγονται στηρίζονται σε διαχωριστικά/διαλυτικά στοιχεία.
Το Κυπριακό επανήλθε στο προσκήνιο. Και υπάρχουν εξελίξεις. Εξελίξεις, που προκάλεσε η Λευκωσία, η οποία προφανώς είναι και η μόνη πλευρά από τους εμπλεκόμενους, που βιάζεται να επιτευχθεί συμφωνία. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιείται και η επίσκεψη του Γ.Γ. του ΟΗΕ. Ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στη διάρκεια της θητείας του ασχολήθηκε πολλές φορές προσωπικά με το Κυπριακό. Παρόλο που δεν είχε αποτέλεσμα συνεχίζει να προσπαθεί. Η επίσκεψή του στην Κύπρο, την ερχόμενη εβδομάδα (27 – 29 Ιουλίου), εντάσσεται σε αυτή την προσέγγιση. Έρχεται για να σπρώξει -εάν τούτο είναι εφικτό- την πρωτοβουλία προς τα εμπρός. Ο Αντόνιο Γκουτέρες προφανώς και θέλει να αφήσει στον διάδοχό του κληρονομιά, όταν αργότερα αυτό το χρόνο θα αποχωρήσει από τη θέση του. Σε άλλα διεθνή ζητήματα δεν έχει εμπλοκή για τους γνωστούς λόγους. Στο Κυπριακό έχει, στο βαθμό που του επιτρέπει η κατοχική δύναμη.
Το ζητούμενο είναι τι μπορεί, στο χρόνο που του απομένει, να πράξει. Το ζητούμενο είναι κατά πόσο η παρέμβασή του, έχοντας μακρά θητεία στα ευρωπαϊκά ζητήματα (από τις διάφορες θέσεις που υπηρέτησε), θα είναι εναρμονισμένη με το κοινοτικό κεκτημένο. Όπως θέλουν άλλωστε και οι θεσμοί της Ε.Ε.
Τούτο σημειώνεται ενόψει του γεγονότος ότι παρασκηνιακά, η προσωπική απεσταλμένη του Γ.Γ. του ΟΗΕ, η κ. Μαρία Άνχελα Ολγκίν, έχει «ανακαλύψει» πως ο κύκλος μπορεί να είναι και… τετράγωνος. Δεν είναι η πρώτη, που το επιχειρεί. Δεν είναι, προφανώς, αυτή που… ανακάλυψε τον τροχό, αλλά ψάχνει να βρει τρόπους να τον τετραγωνίσει. Ενόψει τούτου, θεωρεί πως μπορεί να προβαίνει σε κινήσεις, που παραπέμπουν σε ένα μοντέλο χαλαρής, ξεχαρβαλωμένης, ομοσπονδίας, που επί της ουσίας θα είναι συνομοσπονδία. Ο τετραγωνισμός του κύκλου ανήκει σε μια άλλη σφαίρα, όχι της πολιτικής. Στο διά ταύτα, ωστόσο, αφορά τη βιωσιμότητα του μοντέλου, της επόμενης ημέρας μιας λύσης του Κυπριακού. Και πειραματισμούς δεν θα πρέπει να ανεχτούμε.
