Οι δυσκολίες για να υπάρξει επόμενο βήμα στο Κυπριακό οδήγησε τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και τους συνεργάτες του, να βρουν μια «δυναμική διέξοδο», με την επίσκεψη Γκουτέρες στο νησί. Η απόφαση των τελευταίων ημερών, παραπέμπει στην παροιμία «αν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στον Μωάμεθ». Καθώς αντί να προσκληθούν οι εμπλεκόμενοι στη Γενεύη για άτυπη Πενταμερή, αποφάσισε ο κ. Γκουτέρες να επισκεφθεί το νησί.

Στόχος, που δεν είναι καθόλου εύκολος, είναι οι διεργασίες να καταλήξουν σε μια Στρατηγική Συμφωνία, την οποία θα κληρονομήσει ο διάδοχος του κ. Γκουτέρες.

Πώς προέκυψε η απόφαση για το ταξίδι του Γ.Γ. στην Κύπρο ( 27-29 Ιουλίου);

Πρώτο, ο  Γ.Γ. έχει προγραμματισμένο ταξίδι σε Συρία, Ιορδανία και ενόψει τούτου περιέλαβε στην περιοδεία του και την Κύπρο. Επί της ουσίας, όμως, ο Αντόνιο Γκουτέρες θέλει να στείλει το μήνυμα πως παραμένει δεσμευμένος και ότι, παρά τα εμπόδια και τις δυσκολίες, θα εξαντλήσει όλες τις πιθανότητες για να ξεκινήσει μια διαπραγμάτευση στο Κυπριακό.

Δεύτερο, ο Γ.Γ. διαπιστώνοντας τις δυσκολίες, που προέρχονται από την τουρκική πλευρά, λόγω της επιμονής της για λύση δυο κρατών, θεωρεί πως υπό τις σημερινές συνθήκες είναι δύσκολο να συγκληθεί άτυπη Πενταμερής Διάσκεψη, στο τέλος Ιουλίου αρχές Αυγούστου, όπως είχε εξαγγελθεί.

Είναι προφανές, λοιπόν, πως η επίσκεψή του αποσκοπεί στο να σπρώξει την πρωτοβουλία προς τα εμπρός. Έχοντας ανοικτό κανάλι επικοινωνίας και με την Άγκυρα, θέλει να συζητήσει κατά πόσο υπάρχουν πιθανότητες να πραγματοποιηθεί μια σύναξη, στο τέλος Αυγούστου, αρχές Σεπτεμβρίου. Διαφορετικά θα κάνει κάποιες, τελευταίες πριν αποχωρήσει, προσπάθειες στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, το Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη.

Προσαρμογή στα δύσκολα

Πέραν από τα διαδικαστικά, τα οποία στο Κυπριακό πάντα είναι ουσία, ο Αντόνιο Γκουτέρες στην αρχή της προσπάθειας αυτής, έθεσε ένα γενικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα κινείτο.

Α) Επιβεβαίωση των συγκλίσεων μέχρι το Κραν Μοντανά.

Β) Διασφάλιση των τριών «singles» ( μία κυριαρχία, μία ιθαγένεια και μια διεθνή προσωπικότητα). Αυτά, όπως είχε αναφέρει και σε συνομιλητές του, θα ήταν η βάση για να συγκαλέσει άτυπη Πενταμερή. Ως εργαλείο επίτευξης του στόχου, χρησιμοποιούνται τα ευρωτουρκικά.

Είναι σαφές πως δεν έχει πετύχει το στόχο του. Ούτε ο ίδιος με τις προσωπικές του παρεμβάσεις, ούτε η Απεσταλμένη του, κατάφεραν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση άτυπης Πενταμερούς. Σίγουρα οι δυο άξονες που έθεσε δεν έγιναν αποδεκτοί από την Τουρκία, η οποία ζητά αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας, δηλαδή δυο κράτη.

Είναι σαφές πως η Άγκυρα επιχειρεί να αποσυνδέσει Κυπριακό και ευρωτουρκικά. Την ίδια, όμως, ώρα, θέλει να γνωρίζει τι μπορεί να πάρει στα ευρωτουρκικά ως εκκίνηση για να αντιμετωπίσει «θετικά» την οποιαδήποτε νέα προσπάθεια στο Κυπριακό. Τα θέματα αυτά τα χειρίζεται ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος δηλώνει γενικά, πως η κατοχική πλευρά είναι «έτοιμη να συζητήσει». Αυτή η… ετοιμότητα Φιντάν εκλαμβάνεται από τους συνομιλητές του ως θετική ένδειξη, αν και επί της ουσίας επιμένει στις γνωστές θέσεις.

Η ιδεοθύελλα

Μπορεί η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, να μην έχει παρουσιάσει ολοκληρωμένο προσχέδιο στο Κυπριακό, εγγράφως, ωστόσο, είναι σαφές πως έχει διαμορφώσει ένα πακέτο ιδεών, που δείχνει και την κατεύθυνση προς την οποία κινείται. Επιχειρεί να βρει πιθανά «κοινά σημεία», σε μια λογική πάρε-δώσε, χωρίς να εμπλέξει ευθέως τους εμπλεκόμενους. Έκανε η ίδια την άσκηση αυτή!

Οι ιδέες Ολγκίν αποτελούν μια σύνθεση διαφόρων προτάσεων, που παρουσιάσθηκαν κατά καιρούς στο Κυπριακό. Ιδέες, που έχουν τεθεί στη δημόσια σφαίρα, σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις και προωθήθηκαν μέσω βολιδοσκοπήσεων. Πρόκειται για ιδέες, πολλές από τις οποίες πέρασαν από τα… εργαστήρια του Φόρειν Όφις.

Τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας και δεν έχουν διαψευσθεί από τα Ηνωμένα Έθνη, είναι λίγο- πολύ γνωστά σε εκείνους στους οποίους η Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, παρουσίασε το πλάνο της. Ή καλύτερα συζήτησε μαζί τους τρόπους «για να σπάσει το αδιέξοδο». Στις επαφές της έθεσε τα ζητήματα αυτά επιχειρώντας να καταγράψει αντιδράσεις. Θετικές ή αρνητικές. Η καταγραφή αντιδράσεων δεν σημαίνει, σύμφωνα με ενημερωμένη πηγή, ότι η κ. Ολγκίν έχει  πρόθεση να διαφοροποιήσει τη  φιλοσοφία, που διέπει το «προσχέδιο» της.

Το μοντέλο που παρουσιάζεται, ανεξαρτήτως το πως θα ονομαστεί, είναι μια μορφή χαλαρής ομοσπονδίας, που παραπέμπει και σε συνομοσπονδία. Η αξιωματούχος του Διεθνούς Οργανισμού θεωρεί πως το κλειδί σε αυτή την προσπάθεια είναι «ευελιξία». Για να μπορούν να περάσουν, όπως σημειώνεται, οι εμπλεκόμενοι τον… φράκτη, πρέπει να ξεπερασθούν «αγκυλώσεις» του παρελθόντος!

Και να μπορεί η ελληνική πλευρά να αναφέρεται σε ομοσπονδία και η τουρκική σε συνομοσπονδία. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι η ταμπέλα, αλλά η λειτουργικότητα και η διασφάλιση της συνέχειας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και η ασφάλεια των πολιτών και της χώρας. Η αποκατάσταση της ενότητας της Κ.Δ., η απελευθέρωση των εδαφών της.

Όχι τυχαία, η κ. Ολγκίν, φέρεται να επικεντρώνεται σε μια λογική, σύμφωνα με την οποία θα λειτουργήσει μια φόρμουλα, που πολλές φορές είχε τεθεί στο παρελθόν: Έδαφος έναντι αναγνώρισης. Το δέλεαρ για την ελληνική πλευρά είναι οι εδαφικές αναπροσαρμογές. Υπάρχει γενική αναφορά σε επιστροφή Μόρφου και Αμμοχώστου. Τι εννοεί με αυτό δεν έχει διευκρινισθεί. Περίκλειστη περιοχή Αμμοχώστου;  Την πόλη της Μόρφου; Έναντι αυτών προτείνεται ένα λειτουργικό μοντέλο; Τούτο δεν προκύπτει.

Οι ιδέες Ολγκίν, που δεν είναι δικής της εφεύρεσης, αλλά διακινήθηκαν στο παρελθόν, παραπέμπουν σε ένα μοντέλο για πλάι- πλάι διαβίωση με μηχανισμούς κοινής συμμετοχής στην Ε.Ε. και εγγυήσεις από το ΝΑΤΟ! Με βάση τις ιδέες αυτές, θα πρόκειται για ένα κράτος χωρίς κοινοβούλιο (κοινό συμβούλιο ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων βουλευτών αντί πλήρως εκλεγμένου ομοσπονδιακού κοινοβουλίου) και με έντονα τα στοιχεία του διαχωρισμού.  

Είναι προφανές πως ένα μοντέλο «δημιουργικής ασάφειας» (constructive ambiguity)», επιτρέπει  προσωρινά στον εν δυνάμει μεσολαβητή να εξασφαλίσει τη «δέσμευση» των εμπλεκόμενων να συνεχίζουν τις συζητήσεις. Ωστόσο, οι ασάφειες είναι μιας… χρήσης. Στην πράξη θα κριθούν.

Θέλει αποτέλεσμα

Η κάθοδος Γκουτέρες δεν μπορεί να έχει χαρακτήρα αποχαιρετιστήριας επίσκεψης. Η παρουσία του θα επιχειρηθεί να συνδεθεί με αποτέλεσμα. Και το αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι να συμφωνηθεί επανέναρξη των συνομιλιών. Αυτό σημαίνει πως θα συμφωνήσουν και τη βάση των διαπραγματεύσεων. Σε αυτό η Τουρκία είναι πολύ μακριά, εκτός κι αν καλυφθεί πίσω από την «εποικοδομητική ασάφεια».

Ο μεγάλος ο στόχος είναι να καταλήξουν, όχι σε αυτή τη φάση αλλά ενδεχομένως το φθινόπωρο, σε μια Στρατηγική Συμφωνία. Ο στόχος αυτός φαντάζει σήμερα δύσκολος, αλλά προς αυτή την κατεύθυνση θα κινηθούν τα Ηνωμένα Έθνη. Αυτή η συμφωνία θα καθορίζει τους βασικούς άξονες μιας συνολικής λύσης.

Θα πρόκειται για μετεξέλιξη του πλαισίου Γκουτέρες, με περισσότερες, ενδεχομένως, λεπτομέρειες. Δύσκολο το εγχείρημα. Και δυσκολότερο επειδή αυτό δεν θα το αποφασίσει από τουρκικής πλευράς ο εγκάθετος της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμαν. Δεν έχει αυτή την «εξουσία». Αυτό θα αποφασισθεί στην Άγκυρα, εξ ου και ο κ. Γκουτέρες συνομιλεί με τον Φιντάν.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διατηρεί ανοικτά κανάλια με τον ( συμπατριώτη του) Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα και με την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, οι οποίοι έχουν αναλάβει ρόλο στα ανοίγματα προς την Άγκυρα. Η εμπλοκή της Ε.Ε. είναι κομβικής σημασίας καθώς η Ένωση είναι η μόνη που έχει τα εργαλεία για να οδηγήσει την Άγκυρα, μέσω ευρωτουρκικών, σε ένα πεδίο συζητήσεων. Γκουτέρες, Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν γνωρίζουν τις τουρκικές προθέσεις, τις απόψεις και δεν είναι καθόλου αισιόδοξοι.

Η Λευκωσία, που αυτή προκάλεσε τις εξελίξεις, καλείται να διαχειριστεί μια δύσκολη κατάσταση καθώς, σε αυτή τη φάση, η Τουρκία παρουσιάζεται ενισχυμένη και αναβαθμισμένη. Παράλληλα, η Άγκυρα επιμένει στις ίδιες θέσεις και ταυτόχρονα φαίνεται να μην ευνοεί εξελίξεις μέχρι τέλος της θητείας Γκουτέρες.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, έχει εξασφαλίσει στο υψηλότερο βαθμό την εμπλοκή της Ε.Ε., με σαφή ωστόσο, περιεχόμενο: Ότι η όποια συμφωνία θα είναι πλήρως εναρμονισμένη με το κοινοτικό κεκτημένο. Στις Βρυξέλλες είναι έτοιμοι να ενεργοποιήσουν μηχανισμούς διασύνδεσης Κυπριακού- ευρωτουρκικών, αλλά μόνο εάν η Άγκυρα δώσει δείγματα γραφής.

Θα λειτουργήσουν το μουσείο της Αμμοχώστου στην περίκλειστη περιοχή

Μουσείο εντός της περίκλειστης κατεχόμενης περιοχής της Αμμοχώστου, σκοπεύει να λειτουργήσει η αποσχιστική οντότητα. Πρόκειται, όπως αναφέρεται από την κατοχική πλευρά για μουσείο που υπήρχε και θα το επαναλειτουργήσουν. Πρόκειται για το μουσείο της πόλης, που λειτουργούσε πριν το 1974, και βρίσκεται στην περιοχή της Ακρόπολης. Εάν προχωρήσουν με το μουσείο, θα συνιστά ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση του σταδιακού ανοίγματος της περιοχής.

Πέραν από την πολιτική διάσταση, που αφορά την επιβολή τετελεσμένων, υπάρχει και η οικονομική. Το κατοχικό καθεστώς εντάσσει την περίκλειστη περιοχή, που επιδιώκει να αξιοποιήσει, στο τουριστικό πλάνο και θα την αναδείξει.

Ο «υφυπουργός τουρισμού» του κατοχικού καθεστώτος, Serhan Aktunç, αναφέρθηκε προ ημερών στη βελτίωση μουσείων, εντάσσοντας τούτο στην τουριστική στρατηγική τους. Επί τούτου είπε και τα εξής, μιλώντας για την κατεχόμενη Αμμόχωστο και συγκεκριμένα στην περίκλειστη περιοχή: «Τα κλειστά  ( σ.σ. εννοεί την περίκλειστη) Βαρώσια είναι ένα μέρος που δεν έχει όμοιο του στον κόσμο. Τα αποκαλούν ‘σκοτεινό τουρισμό’.

Ένα τμήμα της περιοχής έχει ανοίξει και υπάρχει απίστευτη ζήτηση και πρέπει να αξιοποιηθούν για την αύξηση των τουριστικών εσόδων. Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει ένα μουσείο εντός των κλειστών Βαρωσίων και συνεχίζουμε τις προσπάθειές μας για άνοιγμά του. Αυτό το κάνουμε σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Τουρκίας». Οι αποφάσεις για τη «βελτίωση» των μουσείων θα ληφθούν όπως αναφέρθηκε από το  «υπουργικό συμβούλιο», αυτό τον μήνα.

Σε σχέση με τα αποτελέσματα στο πεδίο του τουρισμού στα κατεχόμενα από την Τουρκία εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, βρίσκεται σε εξέλιξη καμπάνια. Όπως αναφέρθηκε από τον αξιωματούχο της αποσχιστικής οντότητας, το 2025 υπήρξε αύξηση 40% στις αφίξεις τουριστών από την Τουρκία και μείωση 7-8% στις αφίξεις από την Ευρώπη.  «Στο τέλος του 2025, ξεκινήσαμε να εργαζόμαστε σε σημαντικές αγορές για το 2026, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Πολωνία και το Αζερμπαϊτζάν…».