Η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος ενός έθνους είναι ο βασικότερος – ίσως ο κύριος – καθοριστικός παράγοντας της επιτυχίας του κατά τη διάρκεια του αιώνα μας. Αν δεχτούμε ότι, ο σκοπός του σχολείου είναι να αναπτύξει ο μαθητής τις όποιες και όσες δυνατότητες του, τότε σίγουρα αυτό δεν επιτυγχάνεται με τα παραδοσιακά σχολεία. Προσφέροντας σε όλους την ίδια βασικά εκπαίδευση, μπορεί κάποιος να έχει τη ψευδαίσθηση ότι έχει ένα δίκαιο και δημοκρατικό σχολείο, στην πραγματικότητα όμως έχει ένα άδικο σχολείο αφού αναγνωρίζεται διεθνώς η ανάγκη εξατομίκευσης της διδασκαλίας και της αναθεώρηση μεθόδων διδασκαλίας.
Στην κυπριακή πραγματικότητα κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση εξαγγέλλεται «μεταρρύθμιση της παιδείας», χωρίς να προηγηθεί η διάγνωση της υφιστάμενης κατάστασης, της παθολογίας και αναγκών, να καθοριστούν οι στόχοι και να προταθεί θεραπεία μόνο για τους τομείς που χρειάζεται. Προβαίνουμε σε πειραματισμούς σε βάρος των παιδιών μας.
Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να «πλάσουν» μέσα από τα μαθήματα τον εγκέφαλο των παιδιών. Ο εγκέφαλος είναι ένα σύνθετο βιολογικό όργανο με μεγάλη υπολογιστική ικανότητα που ευθύνεται για τις αισθητηριακές μας εμπειρίες, ρυθμίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας και ελέγχει τις ενέργειες και κινήσεις μας. Σήμερα η επιστήμη παραδέχεται ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει μεγάλη πλαστικότητα ακόμα και στους ενήλικες (νευροπλαστικότητα). Ακόμα και μετά από τραυματισμό ο εγκέφαλος σχηματίζει και χαρτογραφεί ξανά τις συνδέσεις του (συνάψεις). Οι νευρώνες (κύτταρα εγκεφάλου) συνεχώς αναδιαμορφώνονται καθώς αντιδρούν στην εμπειρία, στη μάθηση και στον τραυματισμό καθώς οι σκέψεις δημιουργούν μια νέα σύνδεση (σύναψη). Κάθε εγκέφαλος, για να λειτουργήσει καλά, χρειάζεται διέγερση (ερεθίσματα). Όπως και οι μυς του σώματος μας μεγαλώνουν με την εξάσκηση, έτσι και οι συνάψεις του εγκεφάλου δυναμώνουν με την εξάσκηση. Όταν ένα παιδί δεν θέλει να «εξασκηθεί», έχει αποθαρρυνθεί, τα μέρη του εγκεφάλου που μένουν αχρησιμοποίητα ατροφούν, δεν αναπτύσσει χρήσιμες δεξιότητες σκέψης. Μπορεί να περπατούμε και να τρέχουμε αλλά χρειάζεται πάρα πολλή προπόνηση και εξάσκηση για τους Ολυμπιακούς. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την «προπόνηση» του εγκεφάλου που έχει σχέση με το εκπαιδευτικό μας σύστημα.
Η ειδοποιός διαφορά του εκπαιδευτικού από τον καθηγητή Πανεπιστημίου είναι ότι ο πρώτος έχει να κάμει με ανώριμα παιδιά, ενώ ο δεύτερος έχει να κάμει με ολοκληρωμένες προσωπικότητες σε ένα βασικό επίπεδο, επομένως κάμνει διάλεξη, προσφέρει γνώσεις, εμπλουτίζει το γνωσιολογικό τομέα χωρίς να τον απασχολεί ιδιαίτερα η συναισθηματική πτυχή του φοιτητή. Στο επίπεδο της Δημοτικής και της Μέσης ο εκπαιδευτικός πρέπει να κερδίσει πρώτα το μαθητή, να κτίσει συναισθηματικά, να «συνδεθεί» πνευματικά αφού κατεβεί στο επίπεδό του, και μετά να αρχίσει να διδάσκει. Ο εκπαιδευτικός της βασικής εκπαίδευσης πρέπει να καλύψει τρεις πτυχές του παιδιού: 1) Συναισθηματική πτυχή, 2) ανάπτυξη δεξιοτήτων και 3) το γνωσιολογικό τομέα.
O Howard Gardner έγραψε στο βιβλίο του “Intelligence reframed: Multiple intelligences for the 21st Century”: «…η ευφυία είναι μια βιοφυσική δυναμική για την επεξεργασία δεδομένων που μπορεί να αναπτυχθεί μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον για την επίλυση προβλημάτων ή για τη δημιουργία χρήσιμων προϊόντων για την κοινωνία». Τονίζεται το «δυναμική… που μπορεί να εξελιχθεί …», μπορεί όμως και όχι. Κανένας μαθητής δεν πρέπει να αποθαρρύνεται, όλοι διαθέτουν τη «δυναμική», απλά χρειάζονται «προπόνηση» ώστε να έχουν τη δυνατότητα διαβίωσης ως ενεργοί πολίτες σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Ο Howard Gardner, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Χάρβαρτ, διατύπωσε τη θεωρία του για πολλαπλές μορφές νοημοσύνης, όπου βασικά αναφέρει ότι ο άνθρωπος είναι καλύτερος σε ένα τομέα. Νοουμένου, ότι αναγνωρίζει και καλλιεργεί το «ταλέντο» του, θα έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας. Επιγραμματικά αναφέρονται πιο κάτω διάφοροι τύποι πολλαπλής νοημοσύνης.
Γλωσσική: Η ικανότητα αποτελεσματικής χρήσης των λέξεων, χειρισμού της γλώσσας και διατύπωσης νοημάτων μέσα από τον γραπτό λόγο, τη συζήτηση (π.χ. αρχαίος ρήτορας Δημοσθένης, 4ος αιώνας π.Χ.) (ταλέντο δικηγόρων).
Λογικομαθηματική: Η ικανότητα χρήσης αριθμών και αποτελεσματικής ανάλυσης της επιστημονικής σκέψης, παραγωγικός και επαγωγικός συλλογισμός (Albert Einstein, θεωρία της σχετικότητας).
Χωροταξική: Η ικανότητα οπτικής αντίληψης του χώρου με ακρίβεια και ικανότητα σχηματισμού νοητικών εικόνων, δημιουργία χαρτών, εικαστικές τέχνες κ.τ.λ. (Pablo Picasso, Μιχαήλ Άγγελος, Φειδίας).
Σωματική κιναισθητική: Η ικανότητα χρήσης του σώματος για να εκφράσουμε αισθήματα και ιδέες, χορός, αθλητισμός (Ρώσσος χορευτής Nureyev, Μάρκος Παγδατής).
Μουσική: Η ικανότητα αναγνώρισης, παραγωγής και μετατροπής μουσικών μορφών (Wolfgang Amadeus Mozart).
Διαπροσωπιακή: Η ικανότητα αντίληψης των διαθέσεων, αισθημάτων και κινήτρων άλλων ατόμων, συνεργασία σε ομάδα και επικοινωνία με άλλους (πολιτικοί, ηγέτες).
Ενδοπροσωπική: Η ικανότητα αυτογνωσίας, αντίληψης των διαθέσεων, των αισθημάτων και των κινήτρων μας και ικανότητα δράσης βάσει αυτής της γνώσης, αυτοπειθαρχία, ικανότητα για εσωτερικά κίνητρα (Σωκράτης – «γνώθι σ`αυτόν»)
Φυσιογνωστική/οικολογική/νατουραλιστική: Η ικανότητα διάκρισης μεταξύ των φαινομένων του φυσικού κόσμου και αξιολόγησής τους (Δαρβίνος).
Επομένως, αν όλοι οι διάσημοι άνθρωποι που αναφέρθηκαν πιο πάνω φοιτούσαν στο ίδιο σχολείο και τύγχαναν ακριβώς της ίδιας μόρφωσης, σίγουρα δεν θα είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν το ταλέντο τους και ούτε θα τους ξέραμε σήμερα. Ας δώσουμε και στα δικά μας τα παιδιά την ευκαιρία να αναπτύξουν το οποιοδήποτε ταλέντο τους, για μια κοινωνία πιο δίκαιη και δημοκρατική.
Η Κύπρος μας χρειάζεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα που να σέβεται τη διαφορετικότητα, να προάγει την κριτική σκέψη, να καλλιεργεί τις δεξιότητες σκέψης και την ειρηνική συνύπαρξη με σεβασμό προς τον συνάνθρωπο.
Οραματίζομαι μια κοινωνία ανθρώπων που να χαμογελά συχνότερα, που να μπορεί να ελπίζει.
