Η απαίτηση της κοινωνίας για το αδιανόητο δυστύχημα στην Ελλάδα και τον χαμό τόσων ανθρώπων είναι να αναγνωριστούν τα αίτια (είναι γνωστά, δεν χρειάζεται να τα ψάξουμε κ. Μητσοτάκη!), να διορθωθούν τα λάθος πράγματα στο σύστημα ώστε να μην ξαναγίνει κάτι τέτοιο και να τιμωρηθούν όλοι όσοι ευθύνονται. Μόνο που τίποτα από αυτά δεν πρόκειται να γίνει – αυτό μας λέει η εμπειρία.
Πρέπει καταρχήν να τεθούν τα σωστά ερωτήματα από τους σωστούς ανθρώπους. Αν υποθέσουμε ότι είναι όντως οι σωστοί, η απάντηση σε κάθε τους ερώτημα λογικά οδηγεί σε ένα νέο, εκείνο με τη σειρά του σε ένα άλλο, ώσπου εντέλει να φτάσουν –αν δεν μείνουν στα μισά για ευνόητους λόγους– σε κάποιον πλουτοκράτη που προστατεύεται από έναν εξίσου ένοχο πολιτικό και τον διαπλεκόμενο, βρόμικο Τύπο.
Εννοείται, φυσικά, ότι αυτό δεν γίνεται στον πολιτισμένο, καπιταλιστικό μας κόσμο. Θα την πληρώσουν, ως είθισται, κάποια μικρά «ψάρια» τα οποία υπάρχουν προς κατανάλωση, τέρψη και ικανοποίηση των ενστίκτων μας που ζητούν δικαιοσύνη, αλλά ως εκεί. Αν αμφιβάλλετε, ανακαλέστε στη μνήμη σας –ή βάλτε τον Γκούγκλη να το κάνει– παλαιότερες τραγωδίες (η λέξη «τραγωδία» εδώ είναι ένας χυδαίος εξευγενισμός) και θυμηθείτε: Υπήρξε κάθαρση και τιμωρία; Διορθώθηκαν τα πράγματα και πόσο;
Αγανακτούμε όλοι με το έγκλημα –γιατί περί αυτού πρόκειται–, περισσότερο οι συγγενείς των θυμάτων και όσοι γλύτωσαν με τραύματα σωματικά, ψυχικά ή και τα δύο, και σκεφτόμαστε ότι θα μπορούσε να ήμασταν εμείς ή, ακόμα χειρότερα, τα παιδιά μας σ’ εκείνο το τρένο. Νομοτελειακά, κάποτε θα βρεθούμε όντως σε μια τέτοια, λιγότερο ή το ίδιο σοβαρή κατάσταση, επειδή αν ήταν δυνατό να διορθωθεί το «σάπιο» σύστημα –το οποίο δεν είναι ανώνυμο, είναι ο Τάδε, ο Δείνα κ.ά.–, θα είχε ήδη γίνει. Να αναγνωρίσουμε, δηλαδή, το ήθος του υπουργού Κώστα Καραμανλή (πόσοι υπάρχουν ακόμα σε απόθεμα;), επειδή παραιτήθηκε μετά από ένα δυστύχημα που δεν θα γινόταν αν έκανε τη δουλειά του; Θα πάει κανένας από αυτούς φυλακή;
Όμως, το σύστημα έχει μηχανισμούς αυτοπροστασίας πολύ πιο αποτελεσματικούς από αυτούς που δεν είχαν οι σιδηρόδρομοι, οι αεροπορικές εταιρείες, από εκείνους που δεν προστάτεψαν το Μαρί, το Μάτι, όλους εκείνους που χάθηκαν σε παράλογες πυρκαγιές και κάθε λογής δυστυχήματα «λόγω ανθρώπινου λάθους». Οι μηχανισμοί αυτοί είναι ικανοί να το μεταμορφώνουν επιδέξια, ώστε οι ένοχοι να μένουν κρυφοί – ή, σαν τις κατσαρίδες, απρόσβλητοι.
Θα απογοητεύσω κάποιους, κυρίως όσους πιστεύουν ότι αν δεν υπήρχε καπιταλισμός όλα θα ήταν μια χαρά, όχι επειδή εγκρίνω το εν λόγω σύστημα, αλλά επειδή –όπως μας διδάσκει η Ιστορία– έχει την τάση να επιζεί και να προσαρμόζεται σε κάθε περίσταση. Στον λεγόμενο «υπαρκτό σοσιαλισμό», λόγου χάρη, μεταλλάχθηκε σε ένα είδος κρατικού καπιταλισμού, όπου οι πλουτοκράτες έγιναν κομματικοί ολιγάρχες. Στη Ρωσία έχουμε σήμερα άλλη μια μετεξέλιξη του είδους τους. Δεν ξύπνησαν μια μέρα, βεβαίως, και ανακάλυψαν ότι έχουν μεταμορφωθεί σε κατσαρίδες, όπως στο γνωστό βιβλίο του Κάφκα– κατσαρίδες ήταν πάντα, απλώς δεν φαίνονται έτσι.
Το πρόβλημα της ανθρωπότητας, λοιπόν, δεν θα λυθεί απλώς και μόνο όταν ο τελευταίος καπιταλιστής στραγγαλιστεί με τα έντερα του τελευταίου γραφειοκράτη, όπως προφητεύει η αναρχική παράφραση του αποφθέγματος του Ντιντερό. Όπως λέει ένας αστικός μύθος (και η αναποτελεσματικότητα των κατσαριδοκτόνων), οι κατσαρίδες θα επιζήσουν του ανθρώπου ακόμα και μετά από πυρηνική καταστροφή. Ένα «απλό» σιδηροδρομικό δυστύχημα είναι ένα ακόμα καθημερινό, συνηθισμένο επεισόδιο στην ανάλγητη, αδιάφορη ύπαρξή τους και θα το ξεπεράσουν. Και η δικαιοσύνη; Είναι ανύπαρκτη; Υπάρχει (στο φαντασιακό μας), όμως η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από τόσους παράγοντες, ώστε στην πράξη αποτελεί ένα ακόμα μέσο προστασίας των ενόχων. Ποιοι είναι; Follow the money, λένε οι αγγλόφωνοι. Θα τιμωρηθούν; Θα το ξανακάνουν; Χμμμ…
chrarv@phileleftheros.com
Ελεύθερα, 12.03.2023
