Eπάνοδος στα δικά μας, τα σημαντικά, τα αληθινά που αποκαλύπτουν και ρίχνουν άπλετο φως σε νοοτροπίες και αντιδράσεις. Στο φοβερό άκουσμα της καταστροφής και της απώλειας δεν κηρύξαμε τριήμερο πένθος. Κηδέψαν τα παιδιά τους, κλάψαν μανάδες και πατεράδες και αντήχησε ο οδυρμός τους στην πρωτεύουσα. Κλάψαν μαζί τους όλοι όσοι έχουν συνείδηση. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου έσωσε πρώτο την υπόληψή μας.
Γιατί δεν είναι μόνο οι ψυχές που βρίσκονται από κάτω από την πόλη. Δεν είναι μόνο οι φωνές τους που δεν ακούστηκαν, είναι η ολοκληρωτική καταστροφή μιας πόλης- ορόσημο στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, μια πόλη του 4ου αιώνα που άφησε τα αχνάρια της στην οικουμένη. Έργο του Σέλευκου του Α΄ του Νικάτωρα, βασιλιά της Ανατολής από τη Φρυγία μέχρι τον Ινδό ποταμό και στρατηγό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στη μνήμη του πατέρα του Αντίοχου.
Οι πρώτοι κάτοικοί της, μας λέει ο Ιωάννης Μαλάλας, ήταν Αθηναίοι, Μακεδόνες, Κρήτες και Κύπριοι, αλλά και Σύριοι και Ιουδαίοι. Μαζί με την Αλεξάνδρεια, η Αντιόχεια αποτελεί κοιτίδα πολιτισμού, σταυροδρόμι κόσμων, εμπόρων φιλοσόφων, θρησκειών. Ελληνισμός, Ρώμη, Βυζάντιο άφησαν αχνάρια μοναδικά. Η Αντιόχεια είναι η Μεγάλη, η Αντιόχεια η Τετράπολη, όπως την αποκαλεί ο Στράβωνας. Επάνω στο νησί που σχηματίζει ο Ορόντης ποταμός κτίστηκαν οι τέσσερις μεγάλες συνοικίες της πόλης, κάθε μια είχε δικό της τείχος κι όλες μαζί ένα τεράστιο να τις προστατεύει!
Από εκεί ξεκινούσαν οι τέσσερις δρόμοι «η τετράστιχος στοά» προς τα παλάτια, προς τον ομφαλό της πόλης, εκεί ο «οφθαλμός», για την τήρηση της ευνομίας! Η όδευση γινόταν μέσα από τις μαρμάρινες στοές που ήταν περίτρανα διακοσμημένες με αγάλματα, επιγραφές, μια πόλη με θέατρα, ιερά, βιβλιοθήκες, πλατείες, παλάτια, τα ψηφιδωτά δάπεδά της είναι από τα ωραιότερα και αρτιότερα που έχουν βρεθεί στον κόσμο της Ανατολής.
Η Αντιόχεια έλαμψε με τα ωραία της προάστια, ο Πλαταμώνας και η Κιλικία οδός, η Ηράκλεια, η πανέμορφη και προκλητική Δάφνη, αφιερωμένη στον Απόλλωνα, πασίγνωστη στην αρχαιότητα με τα δάση, τα νερά και τις ηδονές της, τα «Δαφνικά ήθη». Δέκα οκτώ φυλές, η κάθε μια με δήμο και διοίκηση, με επίκεντρο τους Έλληνες και τους Σύρους! Έμεινε η λέξη «Αντιοχείς» να σημαίνει ελεύθεροι, ανυπότακτοι, φιλοτάραχοι και ηδυπαθείς, κοσμοπολίτες, έμποροι αρωμάτων και μεταξωτών, λογοτέχνες, ποιητές, καλλιτέχνες. Μια πόλη με περάσματα μεγαλείων. Ανάμειξη Χριστιανισμού και Ανατολής, εδώ διαμένουν αυτοκράτορες, εδώ κτίζει την Οκτάγωνη, τη χρυσή εκκλησία ο Μέγας Κωνσταντίνος το 333!
Η Συρία ανήκε στη διοίκηση της Ανατολής. Η Αντιόχεια επί Ορόντου ήταν έδρα του magister militum per Orientem, καθώς και του Πατριάρχη Αντιόχειας και πάσης Ανατολής. Για οκτώ αιώνες έλαμψε, συγκέντρωσε τέχνες, γράμματα, έριδες, ο βίος της συνένωσε τη λαμπρότητα του ελληνιστικού κοσμοπολιτισμού, τη δύναμη Ρώμη, την αίγλη του Βυζάντιου, και τις ορέξεις των σταυροφόρων. Η δική μας σχέση μαζί της τεράστια, μάταια προσπάθησε να εντάξει την Εκκλησία της Κύπρου στο Πατριαρχείο της Αντιόχειας.
Τρεις ολέθριους σεισμούς μετρά η ιστορική πόλη που βρίσκεται ακριβώς στο όριο δυο τεκτονικών πλακών [της Αφρικανικής και της Αραβικής] και στο νοτιοδυτικό άκρο του ρήγματος της Ανατολίας.
Στις 13 Δεκεμβρίου του 115 μ.Χ. ο Εγκέλαδος κτύπησε με 7,9 βαθμούς την πόλη. Εκεί βρισκόταν ο αυτοκράτορας Τραϊανός και ο διάδοχός του Αδριανός ετοιμάζοντας την εκστρατεία ενάντια στους Πάρθες. Η πόλη έσφυζε από ζωή, στρατιώτες, εμπόροι, κόσμος. Ολάκερα δέντρα πετάχτηκαν στον αέρα γράφει ο ιστορικός Δίων Κάσσιος, σώθηκε ο αυτοκράτορας και ο Αδριανός από θαύμα, είπαν. 250 χιλιάδες νεκροί ενώ ένα φοβερό τσουνάμι κατάστρεψε τις γύρω παράλιες πόλεις. Ξανάκτισε την πόλη ο Τραϊανός, τοποθέτησε στο νέο θέατρο το άγαλμα της Τύχης της Αντιόχειας σε ανάμνηση της ανοικοδόμησης της πόλης. Ο Μέγας Κωνσταντίνος αρχίζει να κτίζει το Χρυσό Οκτάγωνο, τον μητροπολιτικό ναό της Αντιόχειας!
Στις 29 Μαΐου του 526 δεύτερος σεισμός ταρακούνησε την πόλη με 18 μήνες μετασεισμών, γράφει ο Αντιοχέας ο Ιωάννης Μαλάλας στη Χρονογραφία του. Φωτιές «ως βροχή πυρκαγιάς», άνθρωποι θαμμένοι κάτω από ερείπια για ένα μήνα, μωρά γεννήθηκαν ενώ η πόλη ολάκερη έτρεμε. Ο αυτοκράτορας Ιουστίνος Α θρήνησε δημόσια και ο διάδοχός του Ιουστινιανός συνέχισε την ανοικοδόμηση και έκτισε εκκλησίες αφιερωμένες στη Θεοτόκο, στους Άγιους Κοσμά και Δαμιανό, τη βασιλική του Ανατόλιου και στον Αρχάγγελο Μιχαήλ.
Τότε καταστράφηκε ένα από τα πιο σημαντικά κτίρια της πόλης, η Χρυσή Οικία, το Χρυσό Οκτάγωνο, η οκταγωνική εκκλησία του Μεγάλου Κωνσταντίνου κτισμένη στο νησί που σχηματίζεται από τις διακλαδώσεις του ποταμού Ορόντη, περικλείεται από τείχη και γειτνιάζει με το παλάτι. Πρότυπο για τα μεταγενέστερα περίκεντρα οικοδομήματα του 4ου αιώνα της Κωνσταντινούπολης, Θεσσαλονίκης και του Σπολάτο (Split). Η εκκλησία ονομάστηκε Χρυσή, αλλά και Μετάνοια ή Ομόνοια.
Στις 29 Νοεμβρίου του 528 τρίτος μεγάλος σεισμός κατεδάφισε ότι είχε ανοικοδομηθεί και πήρε μαζί του 5.000 ψυχές. Τάμα κάνουν την πόλη στον Θεό, αλλάζουν το όνομά της ούτε Μεγάλη, ούτε Τετράπολη, αλλά Θεόπολη να ξορκίσει το κακό.
Στις 6 Φεβρουαρίου του 2023 ένας τέταρτος σεισμός, μια ολοκληρωτική καταστροφή πήρε μαζί του χιλιάδες, ανάμεσά τους παιδιά δικά μας. Κι εμείς ετοιμαζόμασταν για γιορτές και καρναβάλια.
* Στην κεντρική φωτογραφία: Τα ψηφιδωτά της Αντιόχειας όπως τα δίπλωσε ο σεισμός τότε.
