Οικονομικές γνώσεις και ο ρόλος των ΜΜΕ

Ένα από τα ζητήματα με τα οποία καταπιανόμαστε κατά τις συντακτικές μας συζητήσεις στο οικονομικό τμήμα του «Φ» είναι το κατά πόσο κάποια θέματα τα οποία σκεφτόμαστε να αναπτύξουμε θα έχουν ενδιαφέρον για το αναγνωστικό μας κοινό. Θα είναι «διαβαστερά» ή όχι; Θα τα καταλάβουν οι αναγνώστες ή θα τους φανούν κινέζικα; Προφανώς το κάθε Μέσο Ενημέρωσης έχει ένα συγκεκριμένο κοινό που θέλει να εξυπηρετήσει, ωστόσο, σε μία χώρα που το μορφωτικό επίπεδο των πολιτών είναι ιδιαίτερα ψηλό, προφανώς ανάλογη είναι και η ενημέρωση της οποίας θα πρέπει να τυγχάνει. Κάποιες φορές, βέβαια, δεν είναι αυτό που ισχύει. Υπάρχουν φορές που πέφτουμε στην παγίδα του «διαβαστερού» και των κλικς και παραμελούμε το βάθος και την ανάλυση. Κάποιες άλλες, παρασυρόμενοι από τα πολλά χρόνια τριβής, δεν φροντίζουμε να εξελισσόμαστε και να προσφέρουμε νέο και πιο εξειδικευμένο υλικό στους αναγνώστες μας, με περισσότερο βάθος, περισσότερη ανάλυση και περισσότερη επεξήγηση. Επικεντρωνόμαστε στην είδηση και λιγότερο στο θέμα πίσω από αυτήν. 

Γενικότερα, με τον τρόπο που ενημερώνουμε, έχουμε κι εμείς οι δημοσιογράφοι του οικονομικού ρεπορτάζ ευθύνη για τον οικονομικό αναλφαβητισμό που πλήττει την χώρα και ο οποίος είναι ένας από τους βασικούς λόγους της κρίσης που βίωσε η οικονομία και ακόμα βιώνει. 

Αποτύχαμε κι εμείς, στο βαθμό που μας αναλογεί, να εξηγήσουμε μερικές απλές έννοιες. Για παράδειγμα, αποτύχαμε να επισημάνουμε στους αναγνώστες μας πως όταν κερδίζεις 10 και τα 7 πρέπει να πάνε στη δόση, αυτόματα ο προϋπολογισμός σου δεν είναι βιώσιμος. Αποτύχαμε να τους εξηγήσουμε απλά πράγματα. Αν μία τράπεζα έχει κεφάλαια 30% δεν σημαίνει πως είναι καλύτερη από μία που έχει κεφάλαια 10%, γιατί πολύ απλά οι εποπτικές απαιτήσεις της δεύτερης μπορείς να είναι χαμηλότερες άρα να έχει μεγαλύτερο «μαξιλαράκι» ασφαλείας. Αποτύχαμε να εξηγήσουμε πως όταν οι δαπάνες του κράτους είναι περισσότερες από τα έσοδα, αναγκαστικά θα πρέπει να δανειστεί με υψηλό κόστος αυξάνοντας ακόμα περισσότερο τις δαπάνες και σε μερικά χρόνια θα κληθεί να αποπληρώσει αυτό το ποσό, συνήθως με νέο δανεισμό. 

Μήπως ενημερώσαμε όπως έπρεπε τους αγοραστές αξιογράφων ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα δεν είναι κατάθεση και για να έχουν τόσο υψηλή απόδοση, σημαίνει πως είναι αυξημένος και ο κίνδυνος; Δεν φταίνε, βέβαια, οι δημοσιογράφοι που οι τράπεζες ξεγέλασαν κάποιους (όχι όλους) για να επενδύσουν σε αξιόγραφα, αλλά αισθάνομαι ότι διαχρονικά δεν προσφέρουμε το είδος της ενημέρωσης που θα κάνει τον πολίτη πιο επαρκή σε οικονομικά θέματα. Αν λάβουμε υπόψη ότι από παιδική ηλικία, η τριβή με τα οικονομικά θέματα είναι ελάχιστη, είναι λογικό οι πολίτες να μην μπορούν να αντιληφθούν ούτε τις βασικές οικονομικές έννοιες. Με πρώτη και καλύτερη το «ξοδεύω πάντα  λιγότερα από όσα κερδίζω». 

Στην Κύπρο οι περισσότεροι ακόμα δεν έχουν αντιληφθεί πως η σύνταξη από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων δεν επαρκεί για να διατηρηθεί το επίπεδο ζωής στα ίδια επίπεδα με την περίοδο εργασίας. Μέχρι πρόσφατα, πολλοί δεν είχαν αντιληφθεί πως στο τέλος της μέρας, τα δάνεια που έλαβαν θα πρέπει να τα αποπληρώσουν αλλιώς θα υπάρξουν επιπτώσεις. 

Πρόσφατα, ο υπεύθυνος μικροοικονομικής ανάλυσης και πολιτικής του ΙΟΒΕ, Σβέτοσλαβ Ντάντσεβ, ανέφερε πως οι οικονομικά αναλφάβητοι έχουν περισσότερα χρέη, καταβάλλουν μεγαλύτερα επιτόκια για την αποπληρωμή τους και συνήθως αδυνατούν να ανταποκριθούν σε έκτακτες δαπάνες.

Και πράγματι έτσι είναι. Μόνο και μόνο ρίχνοντας μία ματιά γύρω μας και σε άτομα που γνωρίζουμε, θα το διαπιστώσουμε αμέσως. Μέσα σ’ όλο αυτό το σκηνικό, λοιπόν, έχουμε καθήκον κι εμείς οι δημοσιογράφοι να συμβάλουμε στη μείωση του οικονομικού αναλφαβητισμού που μαστίζει τη χώρα, κι ας είναι λιγότερα τα κλικς. Έχουμε καθήκον να συμβάλουμε στη γενικότερη αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ενημέρωσης των πολιτών, καθοδηγώντας τους να αντιληφθούν σταδιακά ποια είναι τα σημαντικά ζητήματα και πώς να τα ερμηνεύουν. Κι αυτό θα προσπαθήσουμε να κάνουμε. 

* Διευθυντής Σύνταξης Οικονομικού Τμήματος, Ο Φιλελεύθερος.