Κάθε φορά που ο πληθωρισμός βρίσκεται σε ανοδική πορεία, η κυπριακή οικονομία, όπως βέβαια και οι πολίτες, καλούνται να πληρώσουν το τίμημα της ακρίβειας.
Καλούνται όμως – δυστυχώς – να πληρώσουν ακόμα ένα σκληρό τίμημα. Αυτό της αναβλητικότητας, της ατολμίας και του εφησυχασμού της μεγάλης πλειοψηφίας του πολιτικού συστήματος.
Το λέμε τούτο γιατί:
Πρώτον: Από την κυπριακή οικονομία απουσιάζει ο υγιής ανταγωνισμός. Υπάρχουν καρτέλ (π.χ. στα καύσιμα, στις τράπεζες κ.λ.π.), με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία και τους πολίτες. Υπάρχουν μονοπώλια και ολιγοπώλια που εκμεταλλεύονται τη δεσπόζουσα θέση τους.
Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της Επιτροπής Προστασίας Ανταγωνισμού (ΕΠΑ), ο ανταγωνισμός σε μεγάλο εύρος της αγοράς είναι από ανύπαρκτος έως περιορισμένος.
Στις 5 Φεβρουαρίου 2020 – με την ευκαιρία της συζήτησης των υπερχρεώσεων των τραπεζών και των τιμών των αεροπορικών εισιτηρίων – λέχθηκε στη Βυλή πως η ΕΠΑ χρειάζεται τεχνολογική αναβάθμιση και άλλα εργαλεία υψηλής ψηφιακής πολιτικής,για να μπορέσει να κάνι ικανοποιητικά και ποιοτικά τη δουλειά της. Και τούτο γιατί οι εταιρείες που νοθεύουν τον ανταγωνισμό, τεχνολογικά την έχουν ξεπεράσει, αφού διαθέτουν καλύτερο τεχνολογικό οπλοστάσιο. Πρόκειται για μια αδυναμία που πιθανόν να υφίσταται και σήμερα.
Κατά καιρούς χάθηκαν υποθέσεις στα δικαστήρια λόγω προβληματικών διορισμών που έκανε η Κβέρνηση στην ΕΠΑ. Αυτή η κατάσταση αποτέλεσε τροχοπέδη στην απρόσκοπτη λειτουργία της Επιτροπής.
Για τα προβλήματα που αντιμετώπισε κατά καιρούς η ΕΠΑ υπάρχουν και διαχρονικές πολιτικές ευθύνες. Ευχή και ελπίδα όλων η νέα Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού,που διορίσθηκε πρόσφατα,να καταφέρει να επιτύχει έργο καλύτερο από κάθε προηγούμενη, γιατί αυτό απαιτεί το συμφέρον και της οικονομίας και της κοινωνίας.
Δεύτερον: Η Κύπρος,παρά την ολόχρονη ηλιοφάνεια,είναι απόλυτα εξαρτημένη από το πετρέλαιο. Η Κύπρος, όπως αναφέρουν τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, έχει τον τρίτο υψηλότερο δείκτη ενεργειακής εξάρτησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με 93.4%. Σχεδόν όλη η ενέργεια (94.9%) που καταναλώνεται στην Κύπρο προέρχεται από τη χρήση προϊόντων πετρελαίου.
Και αυτό σημαίνει πως, κάθε φορά που αυξάνεται διεθνώς η τιμή του «μαύρου χρυσού» (όπως καθιερώθηκε να λέγεται το πετρέλαιο), στην Κύπρο χύνουμε τα μαύρα δάκρυα της απρονοησίας.
Σήμερα φαίνεται ότι ως χώρα δεν εκπληρώσαμε έγκαιρα και αποτελεσματικά τις ενεργειακές μας υποχρεώσεις και αυτό κοστίζει και σε χρήματα, αλλά κοστίζει και στο περιβάλλον.
Πληρώνουμε εκατομμύρια ευρώ σε ρύπους. Το 1/5 των λογαριασμών της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) είναι ενεργειακές επιβαρύνσεις. Είναι επιβαρύνσεις απρονοησίας, αναβλητικότητας, ατολμίας και πολιτικού εφησυχασμού.
Και το θέμα βεβαίως δεν είναι σημερινό, αλλά χρονολογείται. Να θυμίσω μόνο πως επί διακυβέρνησης του μ. Δημήτρη Χριστόφια επί των τιμολογίων της ΑΗΚ επιβάλλετο 1.9% ως επιπρόσθετη χρέωση (χαρακτηρίσθηκε τότε ως χαράτσι), λόγω της καθυστέρησης στην έλευση του φυσικού αερίου.
Ήταν το 2011-2012. Σήμερα ως προς τα ενεργειακά είμαστε περίπου θεατές στο ίδιο έργο. Είμαστε πολύ πίσω στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Έρευνα που έγινε στο πρόσφατο παρελθόν από τον οίκο ΕΥ (Ernst and Young), δείχνει πως η Κύπρος δεν βρίσκεται στον κατάλογο των 40 χωρών ανά τον κόσμο με τον ψηλότερο δείκτη ελκυστικότητας επενδύσεων που αφορούν τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Περιορισμένες οι συγκοινωνίες
Τρίτον: Στην Κύπρο δεν υπάρχει το φθηνό δημόσιο μεταφορικό μέσο. Απουσιάζουν οι δημόσιες βιώσιμες συγκοινωνίες. Ως εκ τούτου, οι Κύπριοι πολίτες είναι απόλυτα εξαρτώμενοι από το ιδιωτικό αυτοκίνητο, με ό,τι αυτό ισοδυναμεί για τη ρύπανση του περιβάλλοντος και τον ιδιωτικό οικογενειακό προϋπολογισμό.
Γίνονται εδώ και χρόνια κουβέντες και συζητήσεις αλλά το αποτέλεσμα κινείται γύρω από τον άξονα του μηδέν, αφού το κυκλοφοριακό πρόβλημα αντί να ελαχιστοποιείται καθημερινά πολλαπλασιάζεται. Ο νέος υπουργός Μεταφορών Αλέξης Βαφεάδης προσπαθεί να βρει κάποιες λύσεις και ελπίζουμε να τα καταφέρει.
Θυμάμαι αρκετούς υπουργούς Συγκοινωνιών να κάνουν τη διαδρομή Τσέρι – Λευκωσία με το λεωφορείο, για να δουν τι ακριβώς συμβαίνει. Ούτε τότε έγινε κάτι δραστικό. Απλά τους έμεινε εκείνους ο περίπατος και εμάς το πρόβλημα. Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, με την ακρίβεια των καυσίμων να τραβά την ανηφόρα, βλέπουμε εδώ και χρόνια χιλιάδες Κύπριους (που έχουν εξοικειωθεί με την τουρκική κατοχή) να πηγαίνουν στα κατεχόμενα και να αγοράζουν φθηνά και αμφιβόλου ποιότητας καύσιμα.
Μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση, το επίσημο κράτος φαίνεται πως στέκεται με απάθεια. Βλέπει, σιωπά και ανέχεται δίπλα από την Κυπριακή Δημοκρατία να δραστηριοποιείται μια παραοικονομία, με ό,τι αυτό ισοδυναμεί για τη νομιμότητα, αλλά και για τα έσοδα του δημοσίου.
Το θέμα αυτό στη θεωρητική του διάσταση απασχόλησε κατά καιρούς αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές, οι οποίες κάλεσαν την Κυβέρνηση να λάβει διορθωτικά μέτρα. Σε κάποια στιγμή, μάλιστα, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Πετρίδης δήλωσε στον Φιλελεύθερο, στις 19 Οκτωβρίου 2021, πως: «Θα πρέπει να αυξηθούν οι έλεγχοι από τις Τελωνειακές Αρχές στα οδοφράγματα και στην Πράσινη Γραμμή» καθώς, όπως είπε, έφθασαν ενώπιον του καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες βυτιοφόρα μεταβαίνουν από τις ελεύθερες περιοχές στα κατεχόμενα και ανεφοδιάζονται με καύσιμα. Παρά τους ελέγχους το πρόβλημα φαίνεται ότι πολλαπλασιάζεται.
Στην οικονομία, ο χρόνος είναι χρήμα
Συμπερασματικά και καταληκτικά λέμε πως πρέπει να αλλάξουμε συμπεριφορές, αντιλήψεις και νοοτροπίες. Το πολιτικό προσωπικό της χώρας πρέπει να εγκαταλείψει τον εφησυχασμό, την ατολμία και την αναβλητικότητα και να βοηθήσει την Κύπρο να αλλάξει ταχύτητα και βηματισμό, αν θέλουμε να διαχειριστούμε σωστά το απαιτητικό αύριο.
Στο πολύ πρόσφατο παρελθόν, κάποιοι επιστήμονες, με την καθοδήγηση και εποπτεία του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας, ετοίμασαν με επιστημοσύνη και τεχνοκρατική αντίληψη τη «Μακροπρόθεσμη Στρατηγική για τη Βιώσιμη ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας», με γενικό τίτλο «Όραμα 2035». Πολύ φοβούμαι πως οι πολιτικοί μπορούν, στην προσπάθεια υλοποίησης του οράματος, να τους τραβήξουν το χαλί κάτω από τα πόδια. Ή να δημιουργήσουν άλλα προβλήματα και δυσκολίες στην εφαρμογή του.
Η συμπεριφορά που επέδειξε το πολιτικό σύστημα με την πολύχρονη καθυστέρηση στη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και της Δικαιοσύνης είναι χαρακτηριστική και οδοδεικτική για το τι μπορεί να συμβεί σε άλλες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Ήδη υπάρχει σοβαρή καθυστέρηση στο θέμα της φορολογικής μεταρρύθμισης, με την ευθύνη να βαραίνει περισσότερο την προηγούμενη Κυβέρνηση, που όφειλε να είχε μεταρρυθμίσει το φορολογικό μας σύστημα.
Ανάλογη συμπεριφορά αδικαιολόγητης καθυστέρησης επιδείχθηκε από τις πολιτικές δυνάμεις και για την ψήφιση του νομοσχεδίου που προέβλεπε τη σύσταση της Ενιαίας Υπηρεσίας Επιθεώρησης. Ένα θέμα που έφερε τη σύμφωνη γνώμη των κοινωνικών εταίρων έκανε στη Βουλή τρία χρόνια μέχρι να ψηφιστεί σε νόμο, ενώ τον τελευταίο καιρό γίνεται πολιτικό παιγνίδι σε βάρος του ηλεκτρονικού καλαθιού προϊόντων (e-kalathi).
Στην οικονομία, ο χρόνος είναι χρήμα και οι σωστές αποφάσεις είναι αυτές που λαμβάνονται στην ώρα τους. Η Κύπρος του αύριο δεν αντέχει άλλους πολιτικούς πειραματισμούς και ακροβασίες. Ενόσω καθυστερούμε να αντιληφθούμε τα απλά και αυτονόητα, θα κάνουμε ένα βήμα μπροστά και δύο πίσω.
Οι απρέπειες, οι συντάξεις και το κράτος
Σ’ αυτή την κατάσταση που περιγράψαμε υπάρχει και μια σκληρή πραγματικότητα. Πηγαίνουν οι συμπατριώτες μας στα κατεχόμενα, αγοράζουν τα πάντα (από καύσιμα μέχρι κουβαρίστρες) και έρχονται πίσω στο νόμιμο κράτος και ζητούν συντάξεις, επιδόματα πάσης φύσεως και άλλα ωφελήματα.
Αυτές οι απρέπειες, που σε κάποιες περιπτώσεις αγγίζουν τα όρια της επικινδυνότητας, πρέπει να σταματήσουν. Και οφείλει να τις σταματήσει το νόμιμο κράτος, με σωστή επιτήρηση του τρόπου λειτουργίας του κανονισμού για την Πράσινη Γραμμή.
* Οικονομολόγος – Δημοσιογράφος
