Τις πένθιμες αυτές μέρες των τραγικών επετείων, όπου οι πικρές μνήμες και οι επώδυνες αναμνήσεις απόκαμαν να μετρούν 52 ολόκληρα χρόνια βάρβαρης Τουρκικής Εισβολής και έκνομης στρατιωτικής κατοχής, με ποια κίνητρα προσδοκίας και με ποια εχέγγυα συγκρατημένης, έστω, αισιοδοξίας ηχεί η εδώ επικείμενη άφιξη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ;
Φορτισμένοι όχι με επιφυλάξεις αρνητικών προκαταλήψεων, αλλά έμφορτοι γνωστικών εμπειριών και διαχρονικώς δυσοίωνων μηνυμάτων, που επαναφέρουν συνεχώς οι συνέπειες του ανεπούλωτου τραύματος, πόσοι στ’ αλήθεια έμειναν να πιστεύουν στην επενέργεια του θαύματος; Όσο και αν, διεμήνυε άλλοτε ο Σεφέρης «Η Κύπρος είναι ένας τόπος όπου το θαύμα λειτουργεί ακόμη».
Ύστερα από τόσες απέλπιδες προσπάθειες, ποιοι μπορούν να μας πείσουν ότι δρομολογείται μια βιώσιμη, δίκαιη και λειτουργική λύση του χρονίζοντος προβλήματός μας, όπως μυριάκις επαναλαμβάνεται σε στομφώδη λογύδρια, χωρίς ώς επί το πλείστον να υπενθυμίζεται η διεθνής του διάσταση, και άνευ δυστυχώς της έμπρακτης μέχρι στιγμής αποδείξεως.
Άρα, μηδαμινή σχεδόν η απορία της θεμιτής απογοήτευσης και πολλή η εύλογη δυσπιστία για το τι προτίθεται να κομίσει ο Αντόνιο Γκουτέρες στις αποσκευές των καλών υπηρεσιών του και πόσο αποτελεσματικό θα είναι ως προς την πολυαναμενόμενη σύγκληση της Πενταμερούς Διάσκεψης για την επανέναρξη των συνομιλιών το διήμερο των προγραμματισμένων επαφών του μεταξύ 27ης και 29ης Ιουλίου.
Αναμασώντας τα όσα κατά κόρον έχουν λεχθεί και γραφεί αυτό το διάστημα για την υψηλών συμβολισμών αλλά και ζωτικής σημασίας παρουσία στην Κύπρο του δέκατου ηγέτη των Η.Ε., μετά παρέλευση 16 χρόνων από την επίσκεψη το 2010 του τότε Γ.Γ. Μπαν Κι-μουν, δεν μπορούμε παρά να μην επαναλάβουμε ανακεφαλαιώνοντας ορισμένες σκέψεις, προβληματισμούς και επισημάνσεις περί του τι ουσιωδώς πρέπει είτε δεν πρέπει να αναμένουμε από τα τεκταινόμενα.
Ο υψηλός μας, κατ’ αρχήν, επισκέπτης ποια επιτεύγματα λυσιτελών πρωτοβουλιών έχει καταγράψει από την αρχή της θητείας του, την 1η Ιανουαρίου 2017 μέχρι σήμερα και λίγους μήνες πριν την ολοκλήρωσή της, στο τέλος του παρόντος έτους, και στο πλαίσιο του διαμεσολαβητικού, κυρίως, συντονιστικού του ρόλου;
Ομολογουμένως, η διπλωματική του δράση στη συνολική της αποτίμηση χαρακτηρίζεται περισσότερο από τη διαχείριση διεθνών κρίσεων και την προώθηση συμφωνιών παρά από την οριστική επίλυση των συγκρούσεων. Ας θυμηθούμε τη συμβολή του στη συμφωνία μεταξύ της Ουκρανίας, της Ρωσίας και της Τουρκίας για την ασφαλή εξαγωγή σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας (2022-2023).
Την ενεργό υποστήριξή του στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην εκεχειρία του 2022 στην Υεμένη, παρότι ο πόλεμος δεν έχει οριστικά τερματιστεί.Το 2023 τα κράτη μέλη του ΟΗΕ κατέληξαν σε νέα διεθνή συμφωνία για την προστασία της βιοποικιλότητας πέραν από τις εθνικές δικαιοδοσίες.
Ο Γκουτέρες, επίσης, υποστήριξε έντονα τη διαδικασία και χαρακτήρισε τη συμφωνία ιστορικό βήμα για την προστασία των ωκεανών. Στο πρόβλημα της κλιματικής κρίσης, που χρήζει ευρείας διακρατικής συνέργειας και όχι μεμονωμένης συνεργασίας, η παρέμβασή του υπήρξε καθοριστική με δυναμικές δράσεις, όπως η άσκηση πιέσεων στη μείωση των εκπομπών ρύπων, η προώθηση χρηματοδότησης για τις αναπτυσσόμενες χώρες και η συμβολή του στη δημιουργία Ταμείου Απωλειών και Ζημιών (Fund for Responding to Loss and Damage) για το κλίμα. Προς αντιμετώπιση επίσης της πανδημίας εκτός από τον συντονισμό της ανθρωπιστικής δράσης του ΟΗΕ, υποστήριξε την ισότιμη πρόσβαση στα εμβόλια και ζήτησε παγκόσμια κατάπαυση του πυρός, παρά τη μη πλήρη εφαρμογή της.
Ωστόσο, με εξαίρεση το Κυπριακό, την παρατεινόμενη εμφύλια διαμάχη στο Σουδάν και τις συγκρούσεις στη Συρία, μένουν άλυτες οι τρεις μεγάλες πολεμικές αναμετρήσεις, ήτοι στην Ουκρανία, στη Γάζα και στο Ιράν. Τρεις πόλεμοι, που παραμένουν ενεργοί με ενισχυόμενες εστίες ανάφλεξης, έχουν προκαλέσει τεράστιες απώλειες και ανθρωπιστική κρίση, ενώ απειλούν την παγκόσμια οικονομία και την ισορροπία σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη.
Τρεις συρράξεις των οποίων οι καταστροφικές επιπτώσεις, όσο συνεχίζονται, θα εξακολουθήσουν να διογκώνονται με ανυπολόγιστες συνέπειες σε παγκόσμια κλίμακα και που στη διάρκεια της θητείας του οδήγησαν σε μια πρωτοφανή υποχώρηση του ίδιου του ΟΗΕ ως εγγυητή της παγκόσμιας ασφάλειας και εκφραστή του διεθνούς δικαίου.
Εν όψει των τριών μεγάλων ζοφερών εικόνων, που επισκιάζουν τις όποιες μικρές ή μεγαλύτερες επιτυχίες της σταδιοδρομίας του στα πεπραγμένα του διπλωματικού του απολογισμού και που ασφαλώς δεν συνηγορούν υπέρ της υστεροφημίας του, μήπως το Κυπριακό θα ήταν το μοναδικό διεθνές ζήτημα στο οποίο οι ύστατες προσπάθειές του θα απέφεραν καρπούς προόδου;
Εξ ου και η Προσωπική του Απεσταλμένη Μαρία Άνχελα Ολγκίν Κουεγιάρ ενέτεινε τις προσπάθειές της, ούτως ώστε να διαμορφώσει ένα σχέδιο λύσης σαφώς με προδιαγραφές χαλαρής συνομοσπονδίας, όπως δημοσιεύθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στον Βρετανικό Independent, που, αντί να καταργεί τις εγγυήσεις, να τις αναλαμβάνει μια πολυεθνική δύναμη υπό την αιγίδα, ενδεχομένως, του ΝΑΤΟ.
Αν εκείνος ο αλήστου μνήμης προκάτοχός της Έσπεν Μπαρθ Άιντε και νυν Υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας ήθελε να ευθυγραμμίσει τα άστρα στο Κυπριακό, η Ολγκίν με τους ευφάνταστους σχεδιασμούς και τα επινοητικά της στρατηγήματα επιχείρησε να κατεβάσει τα άστρα στη γη και να μας αλλάξει τα φώτα! Προφανώς και είναι αμελέτητη όχι μόνο στην παλαιότερη αλλά και τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Κύπρου, για να μη γνωρίζει ότι το παρομοίως εξαμβλωματικό Σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε στο δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου του 2004 από τη συντριπτική πλειοψηφία του 76% των Ελληνοκυπρίων.
Σκοπίμως, επίσης, θα αγνοεί ότι κανένα μεγαλεπήβολο θνησιγενές σχέδιο, προϊόν ίσως των συμπερασμάτων της από τις εκάστοτε συναντήσεις της με την «κοινωνία των πολιτών» και σε συνεργασία ασφαλώς με τετραπέρατους σχεδιαστικούς εγκεφάλους, δεν δύναται να γίνει αποδεκτό αν δεν εδράζεται στις πρόνοιες του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, στις αποφάσεις και τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Τι Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. για την Κύπρο είναι, όταν αγνοεί τα σημαντικότερα ψηφίσματα του Σ.Α.; Ας της υποδείξουμε το 365 (1974), που ζητεί σεβασμό της κυριαρχίας, ανεξαρτησίας και εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων, επιστροφή των προσφύγων στις εστίες τους. Το 541 (1983), που κηρύσσει νομικά άκυρο το αποσχιστικό μόρφωμα του ψευδοκράτους, καλώντας όλα τα κράτη να μην αναγνωρίσουν άλλο κυπριακό κράτος πέραν της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Ψήφισμα 550 (1984), που μεταξύ άλλων θεωρεί απαράδεκτες τις προσπάθειες εποικισμού των Βαρωσίων από άλλους εκτός των νόμιμων κατοίκων τους, καθώς και το Ψήφισμα 789 (1992), που εισηγείται την παράδοση της περίκλειστης περιοχής της Αμμοχώστου στη διοίκηση του ΟΗΕ ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Αυτό ακριβώς έπρεπε εξ υπαρχής να προτάσσεται ως ΜΟΕ και όχι το επιλεκτικό άνοιγμα οδοφραγμάτων. Και ουδείς πρέπει να ξεχνά ακόμη τα αυτονόητα, τουτέστιν το Πρωτόκολλο 10 της Πράξης Προσχώρησης της Κ.Δ. στην Ε.Ε. ως ενιαίου κράτους με αναστολή του κεκτημένου στις κατεχόμενες περιοχές, καθώς και την Αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου του 2005 με την οποία η Ε.Ε. καθιστούσε σαφές ότι η μονομερής δήλωση της Τουρκίας περί μη αναγνώρισης της Κ.Δ. δεν έχει νομική ισχύ έναντι των υποχρεώσεών της.
Εξάλλου, οι επικεφαλής των Ευρωπαϊκών Θεσμών έχουν για πρώτη φορά μετά αυξημένης εμφάσεως τονίσει ότι η λύση του Κυπριακού πρέπει να είναι απολύτως συμβατή με τις Ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, το δίκαιο και το Ευρωπαϊκό κεκτημένο, όπως δηλαδή αποτυπώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, δεν παραγράφονται οι πρόσφατοι διθύραμβοι της Ύπατης Εκπροσώπου και Αντιπροέδρου της Κομισιόν Κάγια Κάλλας υπέρ της Τουρκίας ως «βασικού εταίρου σε θέματα ασφάλειας» και η οποία εξέφρασε την προσήλωση της στήριξης της Ε.Ε. στις προσπάθειες των Η.Ε. για επίτευξη συνολικής λύσης στο Κυπριακό, αλλά ούτε κουβέντα σε ποιο νενομισμένο πλαίσιο και υπό ποίους ορθολογικούς και μη παρανοϊκούς όρους.
Μείζον παρότι εξόχως ρητορικό το ερώτημα: Μπορεί, εν προκειμένω, η Τουρκία του Ερντογάν να κατανοήσει και να σεβαστεί τον αξιακό κώδικα που συνιστά το θεμέλιο του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος; Όπως αποδεικνύεται τόσο από τις φυλακίσεις και τις κατά συρροήν δικαστικές διώξεις των πολιτικών αντιπάλων του Ερντογανικού καθεστώτος όσο και από τις ολοένα άτεγκτες προσεγγίσεις των ανέκαθεν αδιάλλακτων θέσεων στο Κυπριακό και των αναθεωρητικών του νεοοθεωμανικών διεκδικήσεων, έχει απαξιώσει βάναυσα τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα, κωφεύοντας στις προϋποθέσεις της πραγμάτωσής τους.
Τι σημαίνει για τον νεοσουλτανικό αυταρχισμό και τον δεσποτικό σκοταδισμό η δημοκρατία, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η ισότητα, το κράτος δικαίου, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η αλληλεγγύη, η ειρηνική συνεργασία και η εποικοδομητική πρόοδος μεταξύ γειτονικών, πρωτίστως, χωρών.
Επομένως, σε ποια κριτήρια συναντίληψης και σε ποιους καλούς οιωνούς προσβλέπει η εκπρόσωπος του Γ.Γ., μετά τον κύκλο επαφών της στην Κύπρο, στην Άγκυρα, στην Αθήνα, στο Λονδίνο και στις Βρυξέλλες, κατά την εκ νέου συνάντησή της με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών την προτεραία της καθόδου του Προϊσταμένου της στη Λευκωσία; Αφού αντιλήφθηκε ότι το κυοφορούμενο σχέδιό της ήταν κλινικά νεκρό, ποια άραγε υπόσχεση θα μπορούσε να αποσπάσει από τον Χακάν Φιτάν, για να την παρουσιάσει στον Γκουτέρες, διευκολύνοντας τους χειρισμούς του;
Και όμως, με αφορμή την επέτειο της εισβολής του Αττίλα και τις φανφάρες του βαρβαρισμού το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει «με όλες της τις δυνάμεις» να προστατεύει τα συμφέροντα του ψευδοκράτος και να εργάζεται για την αναγνώριση, όπως υποστήριξε, της «κυριαρχικής ισότητας» και του «ίσου διεθνούς καθεστώτος» των Τουρκοκυπρίων. Εξάλλου, χαρακτήρισε την εισβολή του 1974 ως «επιστέγασμα του αγώνα ελευθερίας του τουρκοκυπριακού λαού», επαναλαμβάνοντας τη θέση ότι η Τουρκία «ενήργησε στο πλαίσιο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών της που απορρέουν από τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960».
Υπαρξιακό το ερώτημα και επείγουσα η απάντηση: Ποια περαιτέρω ευελιξία, την οποία συστήνει ο ύπατος αξιωματούχος του Οργανισμού και για τις δύο κοινότητες, πρέπει να επιδείξει η δική μας ούτω καλούμενη πλευρά; Να δεχτούμε με τεμενάδες τον Τουρκικό αμανέ και τα ετσιθελικά φιρμάνια της Άγκυρας;
Η κατηγορηματική απάντηση των νουνεχών πολιτών αυτού του τόπου είναι ΟΧΙ, καθότι απορρίπτουμε την Τουρκικών καταβολών διχοτόμηση και γιατί οφείλουμε μέχρι υστάτης πνοής να υπερασπιζόμαστε την Κυπριακή Δημοκρατία, την ασπίδα και το δόρυ της κρατικής μας υπόστασης. Και οφείλει πρωτίστως να το πράξει η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στο μόνο υπό Τουρκική Κατοχή πλήρες, ισότιμο και αναπόσπαστο κράτος μέλος της.
