Η ηγεσία δεν είναι τίτλος

Πότε ένας άνθρωπος γίνεται ηγέτης; Όταν αποκτά έναν τίτλο; Όταν εκλέγεται, διορίζεται ή προάγεται; Όταν αποκτά τη δυνατότητα να αποφασίζει για άλλους; Ή όταν οι άνθρωποι γύρω του επιλέγουν να τον εμπιστευτούν και να τον ακολουθήσουν;

Συχνά χρησιμοποιούμε τις έννοιες της εξουσίας και της ηγεσίας σαν να είναι ταυτόσημες. Δεν είναι. Η εξουσία μπορεί να απονεμηθεί. Προκύπτει από μια θέση, μια εκλογή, έναν διορισμό, μια ιεραρχία. Η ηγεσία, αντίθετα, δεν απονέμεται. Κερδίζεται καθημερινά μέσα από τη συμπεριφορά, τις αποφάσεις και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους.

Η εξουσία μπορεί να σου δώσει μια θέση πάνω από ανθρώπους. Η ηγεσία απαιτεί να σταθείς δίπλα τους.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η δυσκολότερη πλευρά της. Γιατί η ενσυναίσθηση δεν μπολιάζεται με έναν τίτλο. Δεν εμφανίζεται ξαφνικά τη στιγμή που κάποιος αναλαμβάνει ένα Υπουργείο, μια διευθυντική θέση, την προεδρία ενός οργανισμού ή οποιοδήποτε άλλο αξίωμα. Αντίθετα, η εξουσία πολλές φορές αποκαλύπτει αν υπήρχε εξαρχής.

Ηγέτης δεν είναι εκείνος που αποφεύγει τις δύσκολες αποφάσεις για να είναι αρεστός. Θα χρειαστεί να πει «όχι», να θέσει όρια, να απαιτήσει, να αξιολογήσει, ακόμη και να συγκρουστεί. Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία ούτε απουσία αποφασιστικότητας. Είναι η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι ότι πίσω από κάθε θέση, κάθε αριθμό και κάθε απόφαση υπάρχει ένας άνθρωπος. Και ότι μπορείς να είσαι αυστηρός χωρίς να ταπεινώνεις, αποφασιστικός χωρίς να απαξιώνεις και ισχυρός χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύεις την ισχύ σου.

Ίσως, μάλιστα, η πραγματική δύναμη ενός ηγέτη να φαίνεται περισσότερο όταν δεν χρειάζεται να την επιδείξει. Στον τρόπο που ακούει τον νεότερο, που ανέχεται τη διαφωνία, που παραδέχεται το λάθος του, που μοιράζεται την επιτυχία και αναλαμβάνει το βάρος της αποτυχίας. Η εξουσία μπορεί να επιβάλει σιωπή. Η ηγεσία δημιουργεί ανθρώπους που αισθάνονται ασφαλείς να μιλήσουν.

Υπάρχει όμως και μια ακόμη δυσκολότερη δοκιμασία: Τι ανθρώπους δημιουργούμε γύρω μας. Ο ανασφαλής άνθρωπος της εξουσίας φοβάται τους ικανούς. Περιβάλλεται από ανθρώπους που συμφωνούν μαζί του, δημιουργεί εξαρτήσεις και επιδιώκει να παραμένει απαραίτητος. Ο πραγματικός ηγέτης κάνει ακριβώς το αντίθετο. Αναζητά ανθρώπους που μπορεί να γνωρίζουν περισσότερα από εκείνον, τους δίνει χώρο, τους επιτρέπει να εξελιχθούν και δεν αισθάνεται ότι η επιτυχία τους αφαιρεί κάτι από τη δική του.

Γιατί, ο στόχος της ηγεσίας δεν μπορεί να είναι η δημιουργία ακολούθων. Πρέπει να είναι η δημιουργία ανθρώπων που κάποτε θα μπορούν να προχωρήσουν χωρίς εμάς ίσως και καλύτερα από εμάς.
Και αυτή είναι, ίσως, η πιο δύσκολη μορφή ηγεσίας: Να προετοιμάζεις τη στιγμή που δεν θα είσαι πλέον απαραίτητος.

Κάποτε, όλοι αφήνουμε την καρέκλα. Ο τίτλος περνά σε άλλο όνομα, το γραφείο σε άλλον άνθρωπο και η εξουσία στον επόμενο. Τότε, δεν θα έχει τόση σημασία πόσοι μας υπάκουαν όταν μπορούσαμε να αποφασίζουμε για εκείνους. Θα έχει σημασία πόσοι μπορούσαν να μιλήσουν ελεύθερα δίπλα μας, πόσους βοηθήσαμε να εξελιχθούν και τι αφήσαμε πίσω μας όταν φύγαμε.

Γιατί, μια θέση μπορείς να την κληρονομήσεις. Μπορείς να διοριστείς, να εκλεγείς, να προαχθείς.
Ηγεσία, όμως, δεν μπορεί να σου απονείμει κανείς.

Αυτή πρέπει να την αναγνωρίσουν οι άνθρωποι στους οποίους άφησες το αποτύπωμά σου.