Συμβαίνει καθώς κοιμόμαστε (2)!

Στις αρχές Αυγούστου δημοσίευσα στην εφημερίδα «Ο Φιλελεύθερος» ένα άρθρο σχετικά με την διαδικασία τροποποίησης των Τοπικών Σχεδίων των τεσσάρων πολεοδομικών συγκροτημάτων της χώρας μας, δηλαδή της Λευκωσίας, της Λεμεσού, της Λάρνακας και της Πάφου. 

Τυπικά δεν πρόκειται για αναθεώρηση αφού με την πρόσφατη «μεταρρύθμιση» της Τοπικής Αυτοδιοίκησης η περιοχή που καλύπτουν τα πολεοδομικά συγκροτήματα των τεσσάρων πόλεων έχει σημαντικά επεκταθεί. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Λευκωσίας όπου το νέο τοπικό σχέδιο καλύπτει περιοχή διπλάσια από το προηγούμενο. Μάλλον πρόκειται για εκπόνηση νέων Τοπικών Σχεδίων των τεσσάρων πόλεων της Κύπρου.

Παρακολούθησα από κοντά το στάδιο των δημόσιων παρουσιάσεων που ολοκληρώνεται αυτές τις μέρες αφού οι Τοπικές Αρχές θα πρέπει-αφού έχουν συλλέξει υποτίθεται τις προτάσεις του κοινού- μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου να καταλήξουν στις δικές τους εισηγήσεις προς το Πολεοδομικό Συμβούλιο. Για το σκοπό αυτό οι Τοπικές Αρχές έχουν συμβληθεί με ομάδες συμβούλων εξιδεικευμένων σε Πολεοδομικά θέματα.

Κι ας μην ειπωθεί παρακαλώ ότι τάχα οι τοπικές αρχές δεν έχουν εξουσία και -τάχα- η απόφαση είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του Πολεοδομικού Συμβούλιου. Κατά την άποψη μου είναι πολύ δύσκολο για το Πολεοδομικό Συμβούλιο να απορρίψει «ελαφρά τη καρδία» προτάσεις των Τοπικών Αρχών.

Τα περιθώρια είναι όντως ασφυκτικά. Δυστυχώς η Εκτελεστική Εξουσία -η οποία καθυστέρησε για δέκα χρόνια να ασχοληθεί με την αναθεώρηση των Τοπικών Σχεδίων (κατά παράβαση της σχετικής νομοθεσίας)- απέρριψε  εξ όσων πληροφορούμαι, το αίτημα της Ένωσης Δήμων για ολιγοήμερη παράταση της διαδικασίας.

Έχει λεχθεί ότι αυτή η διαδικασία είναι ίσως η πιο δημοκρατική που υπάρχει στην Κύπρο και συνάδει με τα πιο προχωρημένα Ευρωπαϊκά πρότυπα. Όντως, αλλά μόνο στα χαρτιά. Θεωρητικά δίνεται η ευκαιρία στον κάθε πολίτη και σε ομάδες πολιτών να συμβάλουν με ιδέες και προτάσεις στην διαμόρφωση του πολεοδομικού περιβάλλοντος. 

 Όπως συνήθως η θεωρία απέχει πολύ από την πράξη.

Το Υπουργείο Εσωτερικών, το Πολεοδομικό Συμβούλιο και οι Τοπικές Αρχές ελάχιστα ως καθόλου έχουν ασχοληθεί με την ενημέρωση του κοινού. Πέραν κάποιων τυπικών ανακοινώσεων, ουδέν έγινε για να προκληθεί το ενδιαφέρον των πολιτών.

Δυστυχώς πλην ελάχιστων εξαιρέσεων η συμμετοχή των πολιτών στις δημόσιες παρουσιάσεις ήταν πενιχρή.

Εκτιμώ ότι ένας από τους λόγους που έχει δυσχεράνει την εμπλοκή των πολιτών είναι το γεγονός ότι οι Τοπικές Αρχές αρνήθηκαν να δημοσιοποιήσουν τις καθοδηγητικές προτάσεις που κατέθεσαν το περασμένο Φθινόπωρο, μετά από σχετική πρόσκληση του Πολεοδομικού Συμβουλίου. Απουσίασε δηλαδή η βάση επι της οποίας θα μπορούσαν οι πολίτες να τοποθετηθούν προκειμένου να διεξαχθεί ένας εποικοδομητικός και χρήσιμος διάλογος. Η «εφ’ όλης της ύλης και επι παντός επιστητού» συζήτηση δεν ταίριαζε για την περίπτωση.

Εντούτοις σε αυτές τις παρουσιάσεις έγινε από τους πολίτες αναφορά σε πολύ σοβαρά πολεοδομικά ζητήματα όπως πχ: η ανάγκη για περισσότερο πράσινο, η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και της θερμικής νησίδας, το κυκλοφοριακό, η στάθμευση, τα ψηλά κτήρια κλπ.

Ως τώρα αυτό που χαρακτηρίζει την διαδικασία είναι η έλλειψη πληροφόρησης και διαφάνειας και κατά συνέπεια συμμετοχής του κοινού σε ανοικτές δημοκρατικές διαδικασίες.

Προσωπικά εισηγούμαι στις Τοπικές Αρχές να εφαρμόσουν διαδικασίες διαφάνειας και συμμετοχής των πολιτών, έστω και τώρα. Δεν είναι πολύ αργά.  

Για παράδειγμα οι Τοπικές Αρχές πριν υποβάλουν τις εισηγήσεις τους στο Πολεοδομικό Συμβούλιο εισηγούμαι να ενημερώσουν τους δημότες τους και να τους ζητήσουν την γνώμη τους. Η τελική διαμόρφωση των προτάσεων να γίνει από το Δημοτικό Συμβούλιο αφού ακουστούν οι απόψεις των δημοτών επί των εισηγήσεων των τεχνοκρατών. Μάλιστα είναι σημαντικό στην περίπτωση απόρριψης να υπάρχει επαρκής αιτιολόγηση. 

Επίσης πρέπει να υπάρχει πλήρης διαφάνεια. Η κοινωνία δικαιούται να ξέρει ποιος εισηγήθηκε, με ποιο σκεπτικό και με ποιο όφελος, γιατί έγινε ή δεν έγινε αποδεκτή η πρότασή του κοκ. Τα περί προστασίας προσωπικών δεδομένων δεν αποτελούν εμπόδιο σύμφωνα με επίσημη πληροφόρηση που έλαβα από το Γραφείο Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και Πληροφοριών. Σε απαντητική επιστολή που έλαβα πρόσφατα διευκρινίζεται ότι «Συνεπώς το γεγονός ότι οι σχετικές πληροφορίες ενδέχεται να περιλαμβάνουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεν συνεπάγεται αφ’ εαυτής ότι αποκλείεται η πρόσβαση ή δημοσιοποίησή τους.»

Τα πιο πάνω ισχύουν αναλογικά και για το Πολεοδομικό Συμβούλιο.  

Επίσης πρέπει να αποφευχθούν δια ροπάλου τα φαινόμενα ασυμβίβαστου ή σύγκρουσης συμφερόντων. Όλοι και όλες -από τους επιστήμονες μελετητές, τους δημοτικούς λειτουργούς, τους αξιωματούχους των Τοπικών Αρχών μέχρι και τα μέλη του Πολεοδομικού Συμβουλίου και τον Υπουργό- πρέπει να διασφαλιστεί ότι δεν επηρεάζονται από προσωπικό συμφέρον ή σχέση με τους επηρεαζόμενους ιδιοκτήτες γης.

Ας αποδείξουμε ότι μπορούμε να λειτουργήσουμε με σοβαρότητα και ευθύνη τις απαιτούμενες δημοκρατικές συλλογικές διαδικασίες στην διαμόρφωση του παρόντος και του μέλλοντος των πόλεων μας.