Το Καλώδιο της έντασης: το νέο τεστ για Αθήνα και Άγκυρα

Ο Great Sea Interconnector επιστρέφει στη θάλασσα, η Τουρκία προειδοποιεί και η Αθήνα ετοιμάζεται για το επόμενο βήμα. Ένα έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης εξελίσσεται σε νέο τεστ για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο Great Sea Interconnector, που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο και σε επόμενο στάδιο το Ισραήλ, μπαίνει ξανά σε φάση υλοποίησης, με τις θαλάσσιες έρευνες να αναμένεται να επαναρχίσουν.

Μαζί με τα ερευνητικά πλοία επιστρέφει, όμως, και ένα γνώριμο ερώτημα, τι θα συμβεί εάν η δραστηριότητα στη θάλασσα συναντήσει την τουρκική αμφισβήτηση;

Η Αθήνα έχει διαμηνύσει ότι οι εργασίες θα συνεχιστούν χωρίς να απαιτείται τουρκική άδεια. Στις 28 Σεπτεμβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης χαρακτήρισε «αδιανόητη» την παρεμπόδιση του έργου και ανακοίνωσε την έκδοση NAVTEX για τις έρευνες μεταξύ Κρήτης και Κύπρου. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι δραστηριότητες σε περιοχές που θεωρεί τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας πρέπει να προηγούνται συνεννόησης με την Τουρκία. Η διαφωνία, επομένως, δεν αφορά μόνο την κατασκευή ενός καλωδίου, αλλά αγγίζει τον πυρήνα των διαφορετικών θέσεων των δύο χωρών για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

Από ενεργειακό έργο σε γεωπολιτικό στοίχημα

Ο Great Sea Interconnector έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, καθώς προβλέπει τη σύνδεσή της με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο και τη μείωση της ενεργειακής της απομόνωσης. Για την Ελλάδα, η διασύνδεση εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για την ενίσχυση του ρόλου της ως ενεργειακού κόμβου στην περιοχή. Το έργο απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού επενδυτή. Παράλληλα, η Nexans έχει αναλάβει σημαντικό μέρος της τεχνικής υλοποίησης. Η γαλλική εμπλοκή προσθέτει έτσι ένα ευρωπαϊκό και επιχειρηματικό στοιχείο σε μια διαφορά που μέχρι σήμερα ήταν κυρίως ελληνοτουρκική και κυπριακή. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Παρίσι μετατρέπεται αυτομάτως σε μέρος της ελληνοτουρκικής διαφοράς. Σημαίνει, όμως, ότι η πορεία του έργου έχει πλέον άμεσο ενδιαφέρον και για γαλλικά επιχειρηματικά συμφέροντα.

Η μνήμη της Κάσου: Το προηγούμενο του 2024 παραμένει καθοριστικό

Τότε, το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume πραγματοποιούσε εργασίες στην περιοχή της Κάσου και της Καρπάθου για τις ανάγκες της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Η παρουσία του προκάλεσε τουρκική αντίδραση και την ανάπτυξη τουρκικών πολεμικών πλοίων. Η κατάσταση τελικά αποκλιμακώθηκε, όμως το περιστατικό ανέδειξε την ευκολία με την οποία μια τεχνική δραστηριότητα στον βυθό μπορεί να μετατραπεί σε ζήτημα ασφαλείας. Δύο χρόνια αργότερα, το ίδιο έργο επιστρέφει σε μια θαλάσσια περιοχή όπου οι διεκδικήσεις παραμένουν ανοικτές. Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η Αθήνα εμφανίζεται πιο αποφασισμένη να προχωρήσει, ενώ υπάρχει ισχυρότερη γαλλική συμμετοχή.

Το σενάριο του θερμού επεισοδίου: Το ενδεχόμενο ενός θερμού επεισοδίου αποτελεί το πιο δύσκολο σενάριο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θεωρείται αναπόφευκτο

Ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε να ξεκινήσει χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να επιδιώκει γενικευμένη σύγκρουση. Ένα ερευνητικό πλοίο πραγματοποιεί εργασίες. Τουρκική μονάδα εμφανίζεται στην περιοχή και ζητά τη διακοπή τους. Η ελληνική πλευρά επιμένει στη συνέχιση της δραστηριότητας και αναπτύσσει ναυτικές μονάδες για την παρακολούθηση της κατάστασης. Από εκεί και πέρα, το περιθώριο λάθους αυξάνεται. Η επικίνδυνη προσέγγιση δύο πλοίων, ένας λανθασμένος χειρισμός ή μια σύγκρουση θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα περιστατικό που θα απαιτούσε άμεσες πολιτικές αποφάσεις. Το σημαντικότερο στοιχείο σε μια τέτοια περίπτωση θα ήταν η ταχύτητα με την οποία θα ενεργοποιούνταν οι μηχανισμοί αποκλιμάκωσης. Η ύπαρξη ανοικτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, αλλά και η παρέμβαση συμμάχων, θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικές. Το ζητούμενο δεν θα ήταν να επιλυθεί εκείνη τη στιγμή η συνολική ελληνοτουρκική διαφορά. Θα ήταν να αποφευχθεί η μετατροπή ενός περιορισμένου περιστατικού σε ευρύτερη κρίση.

Η NAVTEX ως πρώτο τεστ

Το πρώτο πρακτικό ορόσημο είναι η έκδοση της ελληνικής NAVTEX. Η ανακοίνωση θα καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν τα ερευνητικά πλοία. Η αντίδραση της Τουρκίας θα δείξει εάν η αντιπαράθεση θα παραμείνει στο επίπεδο των ανακοινώσεων ή θα μεταφερθεί στη θάλασσα. Αυτό ακριβώς είναι που παρακολουθούν Αθήνα και Λευκωσία. Μια διπλωματική αντίδραση ή μια νέα τουρκική NAVTEX θα αποτελούσε ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά διαμάχη. Η παρουσία πολεμικών πλοίων κοντά στο ερευνητικό σκάφος θα δημιουργούσε διαφορετικά δεδομένα.

Η γαλλική παράμετρος

Η γαλλική συμμετοχή είναι ίσως η σημαντικότερη νέα μεταβλητή. Η Meridiam έχει πλέον πλειοψηφικό ποσοστό στον φορέα του έργου, ενώ η Nexans έχει άμεση τεχνική εμπλοκή. Αθήνα και Παρίσι βρίσκονται παράλληλα σε συνεννόηση για την επανεκκίνηση των ερευνών. Η γαλλική παρουσία μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετος παράγοντας αποτροπής, αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο ενός περιστατικού. Σε περίπτωση έντασης, το Παρίσι θα πρέπει να σταθμίσει την προστασία των επιχειρηματικών του συμφερόντων, τη σχέση του με την Ελλάδα και τη συνολική ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Τουρκίας.

Η Λευκωσία περιμένει

Για την Κυπριακή Δημοκρατία το έργο έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η ηλεκτρική διασύνδεση θα μπορούσε να τερματίσει την απομόνωση της κυπριακής αγοράς από το ευρωπαϊκό δίκτυο και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για την ενεργειακή αγορά. Ταυτόχρονα, κάθε νέα καθυστέρηση αυξάνει το οικονομικό και πολιτικό κόστος του project. Η Λευκωσία, επομένως, έχει κάθε λόγο να επιθυμεί την επανεκκίνηση, αλλά γνωρίζει ότι η πορεία του έργου συνδέεται άμεσα με τις ευρύτερες ελληνοτουρκικές διαφορές.

Η ώρα των αποφάσεων

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η αντιπαράθεση θα περιοριστεί σε δηλώσεις και διπλωματικές κινήσεις ή εάν θα μεταφερθεί στο πεδίο. Το κρίσιμο σημείο θα είναι η συμπεριφορά των πλοίων όταν οι έρευνες αρχίσουν. Εκεί θα φανεί εάν οι δύο πλευρές μπορούν να διαχειριστούν τη διαφωνία χωρίς να δημιουργήσουν νέα κρίση. Για την Αθήνα, το στοίχημα είναι να προχωρήσει ένα ευρωπαϊκά υποστηριζόμενο έργο χωρίς να δημιουργηθεί νέα εστία έντασης. Για την Άγκυρα, το ζήτημα συνδέεται με την πάγια θέση της για τα δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τη Λευκωσία, πρόκειται για μια κρίσιμη ενεργειακή υποδομή. Και για το Παρίσι, πλέον, υπάρχει και άμεσο επενδυτικό ενδιαφέρον. Ο Great Sea Interconnector έχει έτσι μετατραπεί σε κάτι περισσότερο από ένα καλώδιο. Η πορεία του θα αποτελέσει ένα ακόμη μέτρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων και της δυνατότητας των δύο πλευρών να διαχειρίζονται τις διαφωνίες τους χωρίς να οδηγούνται σε επικίνδυνες καταστάσεις.

Το επόμενο επεισόδιο, αυτή τη φορά, θα γραφτεί στη θάλασσα.

*School of Education, Saint Louis University, USA