Πότε θα πάψει να είναι είδηση;

Η Μαρίνα Νεοφύτου εξελέγη Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Δίπλα στο όνομά της γράφτηκε αμέσως μια μικρή λέξη με μεγάλο βάρος: πρώτη. Η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία του Πανεπιστημίου Κύπρου. Είναι μια πρωτιά που αξίζει να καταγραφεί και να χαιρετιστεί. Είναι όμως ταυτόχρονα και μια πρωτιά που θα έπρεπε να μας προβληματίσει.

Γιατί κάθε «πρώτη γυναίκα» αφηγείται στην πραγματικότητα δύο ιστορίες.

Η μία είναι η ιστορία μιας γυναίκας που έφτασε εκεί όπου καμία άλλη γυναίκα δεν είχε φτάσει προηγουμένως. Η άλλη είναι η ιστορία όλων των χρόνων που χρειάστηκαν μέχρι να συμβεί.

Η Μαρίνα Νεοφύτου δεν εξελέγη επειδή είναι γυναίκα. Πίσω από την εκλογή της υπάρχει μια ακαδημαϊκή και επαγγελματική διαδρομή δεκαετιών: σπουδές και διδακτορικό στο Cambridge, ερευνητική παρουσία σε κορυφαία ιδρύματα, σημαντικό ερευνητικό έργο και διοικητική εμπειρία.

Κι όμως, το 2026, το φύλο της εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της είδησης.

Ενδεχομένως εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της προόδου. Χαιρόμαστε όταν μια γυναίκα σπάει τη λεγόμενη «γυάλινη οροφή». Πολύ λιγότερο συχνά αναρωτιόμαστε γιατί εξακολουθεί να υπάρχει οροφή για να σπάσει. Λέμε στα κορίτσια ότι μπορούν να γίνουν ό,τι θέλουν. Και καλά κάνουμε. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι αν έχουμε δημιουργήσει μια κοινωνία στην οποία θα μπορούν πράγματι να το θεωρούν αυτονόητο.

Γιατί τα όρια δεν μπαίνουν πάντοτε με απαγορεύσεις. Κανείς δεν χρειάζεται να πει σε ένα κορίτσι «δεν μπορείς». Μερικές φορές αρκεί να μη βλέπει ποτέ κάποια σαν εκείνη εκεί ψηλά. Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερα από όσα τους λέμε. Βλέπουν ποιος κυβερνά. Ποιος αποφασίζει. Ποιος διευθύνει. Ποιος κάθεται στην κορυφή του τραπεζιού. Κάπως έτσι διαμορφώνεται, αθόρυβα, η εικόνα τους για το τι είναι δυνατό.

Γι’ αυτό τα πρότυπα έχουν σημασία. Όχι επειδή κάθε κορίτσι που περνά σήμερα την πύλη του Πανεπιστημίου Κύπρου πρέπει να ονειρεύεται ότι κάποτε θα γίνει Πρύτανης, αλλά επειδή από σήμερα δεν χρειάζεται πλέον να αναρωτηθεί αν μια γυναίκα μπορεί να γίνει Πρύτανης. Θα το έχει ήδη δει.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «μου είπαν ότι μπορώ» και στο «ξέρω ότι μπορώ, γιατί το έχω δει να συμβαίνει».

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά αυτής της αλλαγής για την οποία μιλάμε λιγότερο. Δεν αρκεί να μεγαλώνουμε κορίτσια που πιστεύουν ότι μπορούν να ηγηθούν. Χρειάζεται να μεγαλώνουμε και αγόρια που θεωρούν απολύτως φυσιολογικό να ηγείται μια γυναίκα. Αγόρια που δεν θα αισθάνονται ότι απειλούνται από μια ικανή γυναίκα. Που δεν θα θεωρούν την εξουσία, την επιστήμη, τη διοίκηση ή την ηγεσία χώρους με φύλο. Που αύριο, ως συνάδελφοι, συνεργάτες, υφιστάμενοι ή οι ίδιοι ηγέτες, δεν θα χρειάζεται να ξεπεράσουν κανένα στερεότυπο για να αναγνωρίσουν την αξία ενός ανθρώπου.

Η ισότητα δεν είναι υπόθεση των γυναικών.

Είναι τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε όλοι να βλέπουμε ο ένας τον άλλον. Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική δύναμη των προτύπων: δεν δείχνουν μόνο σε εκείνον που τους μοιάζει τι μπορεί να γίνει. Διδάσκουν και στους υπόλοιπους τι πρέπει να θεωρούν φυσιολογικό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να χειροκροτούμε μια γυναίκα απλώς και μόνο επειδή είναι γυναίκα. Ούτε ότι το φύλο πρέπει να αντικαταστήσει την αξιοκρατία. Το αντίθετο. Ισότητα σημαίνει ο πήχης να βρίσκεται στο ίδιο ύψος για όλους.

Να μη χρειάζεται μια γυναίκα να είναι εξαιρετική για να θεωρηθεί κατάλληλη εκεί όπου ένας άνδρας αρκεί να είναι κατάλληλος. Και να μη θεωρούμε την παρουσία της σε μια θέση ευθύνης κάτι ασυνήθιστο. Η πραγματική ισότητα δεν θα έρθει όταν ακόμη μία γυναίκα καταφέρει να μπει σε ένα δωμάτιο όπου κάποτε βρίσκονταν μόνο άνδρες. Θα έρθει όταν κανείς δεν γυρίζει πια το κεφάλι επειδή μπήκε.

Ίσως η συγκεκριμένη εκλογή να έχει ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό επειδή συμβαίνει σε ένα πανεπιστήμιο. Έναν χώρο που δεν μεταδίδει μόνο γνώση. Διαμορφώνει αντιλήψεις, ανθρώπους και, σε σημαντικό βαθμό, την κοινωνία που θα ακολουθήσει.

Γι’ αυτό σήμερα αξίζει να κρατήσουμε τη λέξη «πρώτη». Να τη χαρούμε. Αλλά όχι να βολευτούμε μέσα της. Γιατί πίσω από κάθε «πρώτη» πρέπει να έρθει μια δεύτερη. Μια τρίτη. Μια τέταρτη.

Μέχρι να σταματήσουμε κάποια στιγμή να μετράμε.

Μέχρι ένα κορίτσι να μη χρειάζεται να ακούσει ότι «μπορεί κι αυτό» και ένα αγόρι να μη χρειάζεται να μάθει ότι μια γυναίκα μπορεί να βρίσκεται στην κορυφή. Και τα δύο θα το θεωρούν αυτονόητο. Τότε ίσως θα έχουμε φτάσει εκεί όπου πραγματικά θέλουμε.

Στην ημέρα που μια γυναίκα θα εκλέγεται Πρύτανης, Πρόεδρος, διευθύντρια ή οτιδήποτε άλλο και το φύλο της δεν θα αποτελεί μέρος του τίτλου.

Γιατί η πραγματική ισότητα θα έρθει όταν η «πρώτη γυναίκα» πάψει επιτέλους να είναι είδηση.