Η ανάγκη για ενισχυμένο έλεγχο και αποτελεσματική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδήγησε στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ενός θεσμού που έχει αναλάβει τη διερεύνηση, τη δίωξη και την παραπομπή ενώπιον της δικαιοσύνης εγκλημάτων που θίγουν τον προϋπολογισμό και τους πόρους της Ένωσης.
Η Κύπρια Ευρωπαία Εισαγγελέας Άννη Πανταζή, σε συνέντευξή της στον «Φ», σκιαγραφεί τη λειτουργία και τις προκλήσεις που έχει ενώπιον της η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Μιλάει παράλληλα για τις 14 καταγγελίες που αφορούν την Κύπρο, ενώ την ίδια στιγμή έχουν φτάσει ακόμη οκτώ νέες καταγγελίες.
Τι είναι ο θεσμός της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και ποιος είναι ο βασικός της ρόλος;
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία συστάθηκε το 2017 δυνάμει Κανονισμού του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπ’ αριθ. (Ε.Ε.) 2017/1939. Σήμερα συμμετέχουν 24 κράτη-μέλη. Εξακολουθούν να απέχουν η Δανία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λειτουργεί σύμφωνα με τις πρόνοιες του εν λόγω Κανονισμού, και του εθνικού δικαίου του εκάστοτε συμμετέχοντος κράτους μέλους, στον βαθμό που ένα ζήτημα δεν ρυθμίζεται από τον Κανονισμό. Συγκεκριμένα, εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο είναι το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο Ευρωπαίος εντεταλμένος εισαγγελέας που έχει επιληφθεί της υπό εξέταση υπόθεσης. Σε περίπτωση που ένα ζήτημα ρυθμίζεται και από το εθνικό δίκαιο και από τον Κανονισμό της ΕΡΡΟ, υπερισχύουν οι διατάξεις του εν λόγω κανονισμού.
Τα αδικήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είναι εκείνα που έχουν χαρακτηριστεί ως επιβλαβή για τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει της Ευρωπαϊκής Οδηγίας αρ. 2017/1371. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ενσωματώσει στη νομοθεσία την εν λόγω Οδηγία με τον Νόμο 69(Ι)/2020 και μέσω αυτού προβλέπει για τα αδικήματα που στρέφονται κατά των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το άρθρο 5 του Κανονισμού της ΕΡΡΟ προβλέπει ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές οφείλουν να παρέχουν ενεργό συνδρομή και στήριξη κατά τις έρευνες και τις διώξεις που διενεργεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο κράτος μέλος. Διέπεται η μεταξύ τους σχέση από την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας.
Συνεπώς, η συνεργασία της ΕΡΡΟ στην Κύπρο με την Κυπριακή Αστυνομία, με τα Τελωνεία, τις Φορολογικές Αρχές και τη ΜΟΚΑΣ, είναι θεσμοθετημένη ως αναγκαία και δεν θεωρείται εξωγενής ενέργεια η ανάθεση ενεργειών έρευνας σε αυτές, όπως αντίθετα ασκείται κριτική όταν καλούνται ξένες υπηρεσίες, όπως το FBI.
Ποια αδικήματα διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία;
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διερευνά κυρίως δύο κατηγορίες αδικημάτων. Η πρώτη αφορά αδικήματα, όπου η βλάβη που προκαλείται ή ενδέχεται να προκληθεί, αφορά σε δαπάνες που επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. (π.χ. σε σχέση με χρηματοδοτήσεις δημοσίων συμβάσεων έργων, υπηρεσιών ή αγαθών, καθώς επίσης και χρηματοδοτήσεις υπό τη μορφή επιδοτήσεων), ενώ η δεύτερη σχετίζεται με την απώλεια εσόδων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λόγω απάτης αναφορικά με τους πόρους ΦΠΑ και τους τελωνειακούς δασμούς.
Στις περιπτώσεις απάτης που σχετίζονται με δαπάνες, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να αναλάβει αρμοδιότητα όταν η ζημιά ανέρχεται τουλάχιστον στις €10.000. Παράλληλα, προνοείται ότι ακόμη και εάν η ζημιά είναι μικρότερη από το ποσό αυτό, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται να αναλάβει αρμοδιότητα και πρέπει να ενημερώνεται, όταν υπάρχει εύλογη υποψία εμπλοκής λειτουργού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή όταν η υπόθεση έχει αντίκτυπο σε ενωσιακό επίπεδο.
Σε ό,τι αφορά τις υποθέσεις απάτης ΦΠΑ, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει αρμοδιότητα μόνο όταν πρόκειται για διασυνοριακή απάτη, στην επικράτεια τουλάχιστον δύο κρατών μελών, και η ζημιά υπερβαίνει τα €10 εκατομμύρια.
Κατά τα πρώτα πέντε χρόνια λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας διαπιστώθηκε σημαντικός αριθμός υποθέσεων που αφορούν σε απάτη ΦΠΑ. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του 2025, καταγράφηκαν 981 υποθέσεις απάτης κατά των εσόδων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη συνολική ζημιά να υπολογίζεται στα 45 δισεκατομμύρια ευρώ. Ενδεικτικά αναφέρω ότι, η Γερμανία, η Ρουμανία και η Ιταλία εντόπισαν τα μεγαλύτερα οργανωμένα σχέδια απάτης στον τομέα του ΦΠΑ, τα οποία συνδέονταν με τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές συσκευές.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της Ευρωπαίας Εισαγγελέως και της Εντεταλμένης Ευρωπαίας Εισαγγελέως;
Η επιχειρησιακή λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είναι οργανωμένη σε τρία επίπεδα: Στη βάση, στα λεγόμενα αποκεντρωμένα γραφεία, λειτουργούν οι Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς, οι οποίοι προΐστανται των ποινικών ερευνών που διεξάγονται στη χώρα τους εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Σήμερα, εργοδοτούνται 182 Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και είναι τοποθετημένοι σε 46 γραφεία στα διάφορα κράτη μέλη. Κάθε κράτος μέλος οφείλει να διαθέτει τουλάχιστον δύο Ευρωπαίους Εντεταλμένους Εισαγγελείς. Η Κύπρος, κατ’ εξαίρεση, λειτούργησε με μία εντεταλμένη εισαγγελέα από 1.6.2021 μέχρι 1.10.2025 και έκτοτε έχει δύο εντεταλμένες εισαγγελείς.
Την εργασία των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων εποπτεύει σε κάθε κράτος μέλος ένας Ευρωπαίος Εισαγγελέας, ο οποίος λογοδοτεί για κάθε υπόθεση ξεχωριστά στο λεγόμενο «Μόνιμο Τμήμα».
Λειτουργούν 15 ξεχωριστά Μόνιμα Τμήματα, απαρτιζόμενα από τρεις Εισαγγελείς, με καταγωγή από κράτος μέλος άλλο από εκείνο του οποίου ελέγχεται η υπόθεση.
Προσωπικά, συμμετέχω σε τρία Μόνιμα Τμήματα. Αυτό μου δίνει αποφασιστική αρμοδιότητα για υποθέσεις άλλων κρατών-μελών, αλλά διατηρώ συγχρόνως και την εποπτεία των υποθέσεων της χώρα μας.
Η αρμοδιότητα ενός μόνιμου τμήματος αρχίζει από τη στιγμή που υποβάλλεται μια καταγγελία και ο Ευρωπαίος Εντεταλμένος Εισαγγελέας του κράτους αποφασίζει εάν θα εκκινήσει ποινική έρευνα ή όχι. Για να διακοπεί μια ποινική έρευνα απαιτείται η έγκριση του μόνιμου τμήματος. Παράλληλα, σε περίπτωση δίωξης, το μόνιμο τμήμα εξετάζει το προσχέδιο κατηγορητηρίου, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η υπόθεση μπορεί να οδηγηθεί ενώπιον δικαστηρίου.
Υπάρχει επίσης μηχανισμός που επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να αποφασίζει κατά προτεραιότητα εάν θα ασκήσει αρμοδιότητα ή εάν η υπόθεση θα παραπεμφθεί στις εθνικές εισαγγελικές Αρχές για ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Οι Εντεταλμένοι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς στην Κύπρο είναι μέλη της Γενικής Εισαγγελίας και έχουν διατεθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία από τον Γενικό Εισαγγελέα για να ασκούν αποκλειστικά καθήκοντα σε σχέση με υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς έχουν αρμοδιότητα και εξουσία να συνδράμουν σε έρευνες στην Κύπρο για λογαριασμό άλλων κρατών-μελών, κατόπιν σχετικού αιτήματος βάσει του άρθρου 31 του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Αντίστροφα, μπορούν να ζητούν τη συνδρομή άλλου κράτους μέλους για τη συλλογή μαρτυρίας που αφορά σε Κυπριακή υπόθεση της ΕΡΡΟ. Εάν για παράδειγμα χρειασθεί να ελεγχθεί ένας ευρωβουλευτής, ο Ευρωπαίος Εντεταλμένος Εισαγγελέας δύναται να απευθυνθεί στο Βέλγιο, για να λάβει στοιχεία.
Οι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς διαθέτουν όλα τα ερευνητικά εργαλεία που θα είχαν και ως εθνικοί εισαγγελείς. Υπάρχει επίσης πρόνοια σύμφωνα με την οποία μαρτυρία που συλλέγεται σε ένα κράτος-μέλος θεωρείται αποδεκτή και σε άλλο κράτος-μέλος.
Στην Κύπρο, το μοναδικό εργαλείο που δεν είναι διαθέσιμο αφορά την παρακολούθηση του περιεχομένου τηλεφωνικών επικοινωνιών, μέτρο που εφαρμόζεται σε άλλες χώρες. Αναμένεται να διαφανεί κατά πόσο θα προωθηθεί η σχετική νομοθετική ρύθμιση που εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής.
Παράλληλα, η Κύπρος δεν έχει εφαρμόσει την απλουστευμένη διαδικασία δίωξης, δηλαδή τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης μεταξύ του Εντεταλμένου Εισαγγελέα και του υπόπτου για εξώδικη διευθέτηση μιας ποινικής υπόθεσης. Ο κανονισμός της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας παρέχει αυτή τη δυνατότητα, εφόσον το επιτρέπει το εθνικό δίκαιο.
Ποιος αναλαμβάνει τη συλλογή μαρτυρίας;
Η συλλογή της μαρτυρίας πραγματοποιείται στο κράτος-μέλος όπου εξετάζεται η υπόθεση, σε συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές Αρχές. Υπάρχει θεσμοθετημένη αρχή καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων και των κρατικών Αρχών. Οι Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς αποτείνονται στην Κυπριακή Αστυνομία για τη διερεύνηση των υποθέσεων, εφαρμόζεται το δίκαιο απόδειξης της Κύπρου και τυχόν δίωξη διενεργείται ενώπιον Κυπριακών δικαστηρίων.
Πόσες υποθέσεις που αφορούν την Κύπρο βρίσκονται ενώπιον της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας;
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση για το 2025, κατά τον Δεκέμβριο βρίσκονταν σε εξέλιξη 14 ποινικές έρευνες που αφορούσαν την Κύπρο.
Παρότι ο αριθμός των υποθέσεων θεωρείται σχετικά μικρός, η εκτιμώμενη ζημιά χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα μεγάλη και ανέρχεται σε 1,32 δισεκατομμύρια ευρώ, κυρίως λόγω των ενεργειακών υποθέσεων, όπως το Βασιλικό και το έργο GSI.
Να σημειωθεί ότι εντός του 2025 είχαν ληφθεί 14 νέες καταγγελίες, κάποιες εξ αυτών απορρίφθηκαν, άλλες παραπέμφθηκαν στις εθνικές Αρχές και κάποιες από αυτές προσμετρήθηκαν στις 14 υποθέσεις που αναφέρονται πιο πάνω ως ενεργές έρευνες. Οι στατιστικές δεν είναι στατικές, ήδη εντός του 2026 έχουμε λάβει οκτώ νέες καταγγελίες. Και πάλι μέχρι το τέλος του 2026 θα διαφανεί ποιες από τις καταγγελίες αυτές δικαιολογούν την εκκίνηση ποινικής έρευνας.
Στην Ετήσια Έκθεση 2025 καταγράφηκαν έξι υποθέσεις που αφορούν σε απάτη σχετική με δαπάνες, χωρίς όμως να συνδέονται με δημόσιες συμβάσεις. Οι υποθέσεις αυτές αφορούν χρηματοδοτήσεις προγραμμάτων όπως το Erasmus+, ερευνητικά και καινοτόμα προγράμματα, καθώς και άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά σχέδια.
Σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, υπήρχαν περί τις 31.12.2025 πέντε υποθέσεις υπό διερεύνηση. Η υπόθεση του Βασιλικού καταγγέλθηκε αρχικά από διαφορετικούς φορείς, μεταξύ των οποίων ήταν ο Γενικός Ελεγκτής της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η CINEA ως χρηματοδοτικός οργανισμός της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Αρχικά είχαν ανοίξει ξεχωριστοί φάκελοι, ωστόσο οι υποθέσεις συγχωνεύθηκαν πρόσφατα σε μία, καθώς η έρευνα βρίσκεται πλέον σε πιο ώριμο στάδιο. Πρόσφατα έχει προστεθεί ακόμη μια καταγγελία η οποία όμως βρίσκεται σε πολύ αρχικό στάδιο διερεύνησης.
Παράλληλα, υπάρχει μία υπόθεση συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, στοιχείο που εντοπίστηκε τόσο σε υπόθεση ΦΠΑ όσο και σε άλλη υπόθεση που καταγγέλθηκε από άλλο κράτος-μέλος, το οποίο ζήτησε από την Κύπρο να ανοίξει παράλληλη έρευνα για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει συνδετικός κρίκος στη χώρα μας.
Δύο υποθέσεις αφορούν απάτη ΦΠΑ, με τη μία να βρίσκεται σε ιδιαίτερα προχωρημένο στάδιο. Επιπλέον, βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα για υπόθεση διαφθοράς, καθώς και υποθέσεις που σχετίζονται με νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητας.
Πέραν των ενεργειακών υποθέσεων, οι έρευνες επεκτείνονται και σε ζητήματα που αφορούν ερευνητικά κονδύλια, δαπάνες μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και τελωνειακή απάτη.
Πώς γίνεται ο διορισμός των Ευρωπαίων Εισαγγελέων και Εντεταλμένων Εισαγγελέων;
Η διαδικασία επιλογής και διορισμού του Ευρωπαίου Εισαγγελέα διαφέρει από εκείνη του Εντεταλμένου Ευρωπαίου Εισαγγελέα.
Σε ό,τι αφορά τη θέση του Ευρωπαίου Εισαγγελέα, ο σχετικός κανονισμός προβλέπει ότι διορίζεται ένας μόνο Εισαγγελέας από κάθε κράτος-μέλος. Όταν προκηρύσσεται η θέση, τα κράτη υποχρεούνται να υποδείξουν τρεις υποψήφιους., Στην Κύπρο, αρμόδια για την υπόδειξη των τριών υποψηφίων είναι ειδική επιτροπή, της οποίας προεδρεύει ο Υπουργός Εξωτερικών και ως μέλη συμμετέχουν επίσης ο Γενικός Εισαγγελέας ,ο Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, και ο Υπουργός Δικαιοσύνης. Οι υποψήφιοι παρουσιάζονται στη συνέχεια ενώπιον Γνωμοδοτικής Επιτροπής στο εξωτερικό. Η Επιτροπή αξιολογεί τα προσόντα και την καταλληλότητά τους, καταρτίζοντας σχετική κατάταξη. Η γνωμοδότηση της Επιτροπής είναι δεσμευτική για το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ ως προς τον υποψήφιο που κατατάσσεται πρώτος.
Η θητεία του Ευρωπαίου Εισαγγελέα είναι εξαετής, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη τρία χρόνια. Η θητεία μου ξεκίνησε το 2023 και αναμένεται να ολοκληρωθεί είτε το 2029 είτε το 2032, καθώς η παράταση αποφασίζεται μέσω διαδικασίας κλήρωσης. Μεταξύ των υπηρετούντων μελών κατά το 1/3 του σώματος της ΕΡΡΟ.
Οι Εντεταλμένοι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς διορίζονται έπειτα από προκήρυξη θέσης εντός της Νομικής Υπηρεσίας. Ο Γενικός Εισαγγελέας προτείνει ένα πρόσωπο στην Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέα και στη συνέχεια αξιολογείται το βιογραφικό του. Ακολούθως, η υποψηφιότητα τίθεται ενώπιον της Ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για έγκριση ή απόρριψη. Η θητεία είναι πενταετής, ανανεώσιμη.
Υπάρχουν υποθέσεις που θεωρείτε ιδιαίτερα σημαντικές ή επιτυχημένες και στις οποίες συμμετείχατε προσωπικά;
Βρίσκομαι σε τρία μόνιμα τμήματα και το κάθε τμήμα είναι χρεωμένο με περίπου 500 υποθέσεις, ενώ σύμφωνα με τα στατιστικά εκκαθαρίζονται κάποιες από αυτές και παραμένουν εν εξελίξει ενεργές έρευνες σε περίπου 350 υποθέσεις ανά Μόνιμο Τμήμα.
Συνεπώς, υπηρετώντας στο Κεντρικό Γραφείο της ΕΡΡΟ στο Λουξεμβούργο, δεν απασχολούμαι μόνο με τις 14 υποθέσεις της Κύπρου, αλλά απεναντίας σε ετήσια βάση παρακολουθώ την πορεία 1500 περίπου υποθέσεων.
Κάποιες από αυτές έχουν οδηγηθεί ενώπιον δικαστηρίου και σε κάποιες υπήρξε καταδίκη.
Παρακολουθείται από τα Μόνιμα Τμήματα η πορεία μιας υπόθεσης από την παραλαβή μιας καταγγελίας μέχρι την έκδοση τελικής δικαστικής απόφασης στη σχηματισθείσα ποινική υπόθεση.
Από τον Φεβρουάριο 2026 έχω αναλάβει χρέη Προέδρου Μόνιμου Τμήματος και συνεπακόλουθα έχω την ευθύνη για την οργάνωση της εργασίας σε κάθε στάδιο, από τον καταρτισμό ημερήσιας διάταξης μιας συνεδρίας, τη διεξαγωγή της συνεδρίας, τη λήψη και υπογραφή επιχειρησιακών αποφάσεων και εν τέλει την ενημέρωση όλου του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού προς τον οποίο η ΕΡΡΟ ανάλαβε υποχρέωση γνωστοποίησης των αποφάσεων μας για άσκηση δίωξης, περιλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή του OLAF.
Το Γραφείο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην Κύπρο διαθέτει την απαραίτητη στήριξη και τους αναγκαίους πόρους από τις αρμόδιες Αρχές;
Με τον Αρχηγό Αστυνομίας έχουμε καλή συνεργασία. Θεωρώ ότι θα μπορούσαμε να έχουμε μεγαλύτερο αριθμό αστυνομικών στην ομάδα μας. Καταλήξαμε να έχουμε έναν αριθμό ατόμων που καλύπτουν παράλληλα σημαντικές υποθέσεις. Έχω δει καλά χαρακτηριστικά στους Αστυνομικούς που μας βοηθούν γιατί έχουν μάθει το σύστημα οργάνωσης των ερευνών της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι κάποια στιγμή ζητήσαμε λογιστές αστυνομικούς και ευτυχώς υπάρχει ενδιαφέρον από νεοεισερχόμενους αστυνομικούς που διαθέτουν συναφή ακαδημαϊκή ή επαγγελματική προπαίδεια ή προϋπηρεσία. Γίνονται συναντήσεις με τον υπουργό Δικαιοσύνης έτσι ώστε να ενημερώνεται για τις διάφορες προκλήσεις. Αντίστοιχη συνεργασία υπάρχει και με το Τμήμα Τελωνείων καθώς και με τον Έφορο Φορολογίας. Είναι μια σχέση η οποία έχει τη δική της δυναμική. Έχει στιγμές δυσκολίας και στιγμές αποτελεσματικής λειτουργίας. Βασική πρόκληση είναι η συνεργασία με τις εθνικές Αρχές και η έγκαιρη καταγγελία υποθέσεων.
