Προτεινόμενη νομοθεσία που επιχειρεί να βάλει τάξη στην ακαταστασία που επικρατεί στη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων στην Κύπρο μέσω της εισαγωγής φόρου υγειονομικής ταφής, συζητείται στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος και πρέπει να υιοθετηθεί από την Ολομέλεια πριν το κλείσιμο της Βουλής για τις θερινές διακοπές.
Αποτελεί μέρος της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης και δέσμευσης στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με ορόσημο ολοκλήρωσης στις 30 Ιουνίου 2026.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια υποχρέωση που αναλήφθηκε το 2021 από την Κυβέρνηση, ως μέρος της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης προκειμένου να λάβει πέραν του €1 δισ. από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αν δεν εγκριθούν οι σχετικοί κανονισμοί, που αφορούν την επιβολή φορολογίας επί της τελικής διάθεσης δημοτικών αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής και τη θέσπιση αδικημάτων και την επιβολή ποινών, μέχρι τις 31 Αυγούστου, η Κύπρος θα χάσει κονδύλι €23 εκατ. Σημειώνεται πως δεν υπάρχει υποχρέωση για εναρμόνιση με ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Επισημαίνεται πως το Υπουργείο Οικονομικών κλήθηκε να διαμορφώσει την τελική μορφή της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης, όπου προκρίνονται φορολογίες σε σχετικά νομοσχέδια / κανονισμούς. Όσον αφορά ειδικότερα το θέμα της διαχείρισης αποβλήτων προκρίθηκε ο φόρος υγειονομικής ταφής δημοτικών αποβλήτων, επισημαίνοντας το μεγάλο ποσοστό υγειονομικής ταφής δημοτικών αποβλήτων και την ανάγκη επίτευξης του ευρωπαϊκού στόχου του 10% για υγειονομική ταφή των δημοτικών αποβλήτων μέχρι το 2035. Με βάση στοιχεία του Τμήματος Περιβάλλοντος, σήμερα καταλήγουν σε ταφή το 68% των οικιακών αποβλήτων.
Συγκεκριμένα, μόνο με την εισαγωγή της συγκεκριμένης φορολογίας, θα εκταμιευθεί, μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ποσό €23 εκατ. Το εν λόγω ποσό θα προστεθεί στα €25 εκατ. που είναι δεσμευμένα στο Πρόγραμμα Πολιτικής Συνοχής «ΘΑΛΕΙΑ» για το πρόγραμμα διαλογής στην πηγή και χωριστής συλλογής (ΠΟΠ) των αποβλήτων στις Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΑΤΑ). Ως εκ τούτου, ποσό €48 εκατ. θα μπορεί να διατεθεί για δράσεις, που αφορούν την προσαρμογή των ΑΤΑ για υλοποίηση των σχεδίων δράσεων τους, αναφορικά με το Πληρώνω Όσο Πετώ (ΠΟΠ).
Τα έσοδα από τον φόρο υγειονομικής ταφής, θα κατατίθενται σε άρθρο του Προϋπολογισμού του Τμήματος Περιβάλλοντος, και δύναται: (α) Να επιδοτούν το κόστος συλλογής των σκυβάλων ή ανακυκλώσιμων υλικών ή οργανικών αποβλήτων, και (β) να επενδύονται σε έργα και δράσεις από τις ΑΤΑ για την ορθολογική διαχείριση των αποβλήτων.
Ο φόρος υγειονομικής ταφής αποτελεί εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής που στοχεύει στην ευθυγράμμιση της χώρας με τις ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις, στην ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και στη διασφάλιση μιας σταδιακής και κοινωνικά δίκαιης μετάβασης, με επιστροφή των εσόδων προς όφελος των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών.
Το ύψος της φορολογικής επιβάρυνσης, ανά τόνο αποβλήτων, θα επιβάλλεται κλιμακωτά δηλαδή θα ξεκινά από τα €10 τον τόνο και θα αυξάνεται σταδιακά στα €70 τον τόνο, μέχρι το 2039, δίνοντας χρόνο για την ανάπτυξη υποδομών για τη διαχείριση αποβλήτων. Συγκεκριμένα, ο φόρος ανά τόνο δημοτικών αποβλήτων θα επιβάλλεται ως ακολούθως:
1. Με την έναρξη ισχύος των προτεινόμενων κανονισμών και μέχρι τις 31/12/2027, η διάθεση δημοτικών αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής φορολογείται με συντελεστή €10 ανά τόνο δημοτικών αποβλήτων, που διατίθεται σε Χώρους Υγειονομικής Ταφής (ΧΥΤ).
2. Από την 1/1/2028, η διάθεση δημοτικών αποβλήτων σε ΧΥΤ θα φορολογείται με συντελεστή, που θα αυξάνεται ετησίως κατά €5, ανά τόνο δημοτικών αποβλήτων, που διατίθεται στον ΧΥΤ, με μέγιστο συντελεστή τα €70, ανά τόνο δημοτικών αποβλήτων. Δηλαδή, έως και το 2027 θα είναι €10, το 2028 €15, το 2029 €20, το 2030 €25, το 2031 €30, το 2032 €35, το 2033 €40, το 2034 €45, το 2035 €50, το 2036 €55, το 2037 €60, το 2038 €65 και τέλος το 2039 €70.
3. Φόρος υγειονομικής ταφής με την εισαγωγή του ΠΟΠ: Με την εισαγωγή του ΠΟΠ, τα οργανικά απόβλητα θα συλλέγονται χωριστά, ενώ η χωριστή συλλογή των ανακυκλώσιμων υλικών αναμένεται επίσης να αυξηθεί σημαντικά. Συνεπώς στους χώρους υγειονομικής ταφής αναμένεται να καταλήγουν μόνο τα υπολειμματικά απόβλητα.
Υπογραμμίζεται πως το εύρος των τιμών βασίζεται σε σενάρια και στην αυξομείωση του πληθυσμού/νοικοκυριών σε σχέση με την παραγωγή του συνόλου των δημοτικών αποβλήτων. Από το 2030-2032 και έπειτα, αναμένεται σημαντική μείωση των ποσοτήτων αποβλήτων που θα οδηγούνται για τελική διάθεση στα ΧΥΤ, λόγω της ουσιαστικής απόδοσης των προγραμμάτων διαλογής στην πηγή και της χωριστής συλλογής (ΠΟΠ).
Ως εκ τούτου, παρά την ετήσια κλιμακωτή αύξηση του συντελεστή φορολογίας ανά τόνο ταφής αποβλήτων, από €10 ανά τόνο με την ψήφιση των Κανονισμών έως €70 το 2039, λόγω της μείωσης των ποσοτήτων αποβλήτων που προβλέπεται να καταλήγουν για ταφή το συνολικό πόσο θα είναι αναλογικά αρκετά μικρότερο.
Διαφωνία από τους δήμους και τις κοινότητες
Ανησυχία, αλλά και διαφωνία των εμπλεκόμενων καταγράφεται με το προσχέδιο Κανονισμών για την εφαρμογή φόρου υγειονομικής ταφής λόγω κόστους και άλλων υποδομών που θα έπρεπε να προηγηθούν (π.χ. την εφαρμογή του πληρώνω όσο πετώ ΠΟΠ) και να λειτουργήσουν πριν την εφαρμογή του φόρου.
Τονίζεται ότι οι εκπρόσωποι της Ένωσης Δήμων, αλλά και των Κοινοτήτων δεν συναινούν με την εισαγωγή της προτεινόμενης φορολογίας, αναφέροντας, πως πρέπει να προηγηθεί η υλοποίηση από το Κράτος των αναγκαίων υποδομών και πολιτικών που θα οδηγήσουν στην ουσιαστική μείωση του ποσοστού αποβλήτων, που οδηγούνται για τελική διάθεση στα ΧΥΤ και, στη συνέχεια να εφαρμοστεί η προτεινόμενη φορολογία.
Σύμφωνα με τους δήμους, οι λανθασμένοι χειρισμοί και η έλλειψη έγκαιρου σχεδιασμού οδήγησαν σε κυρώσεις εις βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και πλέον το τίμημα αυτών των αστοχιών να μετακυλίεται σήμερα στα νοικοκυριά.
Με βάση τους σχεδιασμούς, ο Φόρος Υγειονομικής Ταφής θα καταβάλλεται από τις Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΑΤΑ) προς τον διαχειριστή του ΧΥΤ και στη συνέχεια, ο διαχειριστής θα καταβάλει το φόρο σε κατάλληλο άρθρο εσόδων του Προϋπολογισμού του Τμήματος Περιβάλλοντος, ώστε με τις πιστώσεις αυτές να προωθούνται αντισταθμιστικά μέτρα, που θα λειτουργούν ως ανταποδοτικά, για τη χρηματοδότηση επενδύσεων, επιδοτήσεων, χορηγιών και δραστηριοτήτων των ΑΤΑ που αφορούν τη ορθολογική διαχείριση αποβλήτων.
Τα έσοδα από τον Φόρο θα λειτουργούν ανταποδοτικά, ως αντισταθμιστικά μέτρα, για χρηματοδότηση επενδύσεων, επιδοτήσεων, χορηγιών και δραστηριοτήτων των ΑΤΑ για τη διαχείριση δημοτικών αποβλήτων. Αφορούν επενδύσεις σε εγκαταστάσεις, εξοπλισμό και υπηρεσίες για τη διαχείριση δημοτικών στερεών αποβλήτων που προωθούν την κυκλική οικονομία στο πλαίσιο της εφαρμογής του συστήματος Πληρώνω Όσο Πετώ (ΠΟΠ).
Σημειώνεται ότι η Κύπρος συγκαταλέγεται στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με υψηλή κατά κεφαλήν παραγωγή αποβλήτων και ιδιαίτερα αυξημένο ποσοστό διάθεσης δημοτικών αποβλήτων σε Χώρους Υγειονομικής Ταφής και παραμένει μακριά από τον ευρωπαϊκό στόχο για περιορισμό της υγειονομικής ταφής κάτω του 10% των δημοτικών αποβλήτων μέχρι το 2035.
