«Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και της παράνομης διακίνησης ουσιών προϋποθέτει ισορροπημένες πολιτικές που επενδύουν στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση, τη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης και την κοινωνική επανένταξη, με σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα» τόνισε ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ) δρ Χρίστος Μηνάς σε χαιρετισμό του σε εκδήλωση της ΑΑΕΚ ανήμερα της Διεθνούς Ημέρας κατά της Χρήσης και της Παράνομης Διακίνησης Ναρκωτικών που είναι η 26η Ιουνίου. Η εκδήλωση με τίτλο «Ο άνθρωπος στο επίκεντρο της πολιτικής για τα ναρκωτικά, που προστατεύει την υγεία, ενισχύει την ασφάλεια και σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα» πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκε από τον Βύρωνα Γκέιστ προϊστάμενο του Τμήματος Πολιτικής της ΑΑΕΚ η ετήσια ανασκόπηση της Αρχής για το 2025, ενώ ο εκτελεστικός διευθυντής της ΑΑΕΚ Κωνσταντίνος Στυλιανού παρουσίασε τα κυριότερα αποτελέσματα και τις πρωτοβουλίες της Κυπριακής Προεδρίας στον τομέα των ναρκωτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επίσης παρουσιάστηκαν δράσεις και προγράμματα αδειοδοτημένα και επιχορηγημένα που υλοποιούνται από συνεργαζόμενους φορείς της ΑΑΕΚ. Έγιναν παρεμβάσεις από τη ψυχολόγο δρα Βασιλική Χριστοδούλου επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου UCLan Cyprus, την ψυχολόγο Έλενα Ζαρούνα εκτελεστική διευθύντρια του ΚΕΝΘΕΑ και την ψυχολόγο Τίνα Παύλου κλινική διευθύντρια της κλειστής θεραπευτικής κοινότητας απεξάρτησης «Αγία Σκέπη». Την εκδήλωση συντόνισε η λειτουργός στο Τμήμα Πολιτικής της ΑΑΕΚ Εύα Συμεωνίδου.
Μια υπενθύμιση συλλογικής ευθύνης
«Η 26η Ιουνίου Διεθνής Ημέρα κατά της Χρήσης και της Παράνομης Διακίνησης Ναρκωτικών, αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση της συλλογικής ευθύνης που έχουμε ως κοινωνία απέναντι σε ένα φαινόμενο που επηρεάζει ανθρώπινες ζωές, οικογένειες και κοινότητες σε ολόκληρο τον κόσμο» ανέφερε στον χαιρετισμό του ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου δρ Χρίστος Μηνάς.
Πρόσθεσε τα εξής: «Το μήνυμα της φετινής εκστρατείας των Ηνωμένων Εθνών επικεντρώνεται στην ανάγκη να σπάσουμε τους κύκλους που τροφοδοτούν την εξάρτηση, το οργανωμένο έγκλημα και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου συνεχίζει σταθερά την υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Αντιμετώπιση της Εξάρτησης 2021–2028 και του Σχεδίου Δράσης 2025–2028. Παράλληλα αναπτύσσει πολιτικές και δράσεις που βασίζονται στην επιστημονική γνώση, στην τεκμηριωμένη προσέγγιση και στη συνεργασία όλων των αρμόδιων φορέων. Η φετινή χρονιά αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, καθώς από τον Ιανουάριο του 2026 η χώρα μας ανέλαβε την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό η Κύπρος προήδρευσε της Οριζόντιας Ομάδας Εργασίας για τα Ναρκωτικά, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής πολιτικής για τα ναρκωτικά, η οποία να είναι αποτελεσματική, ισορροπημένη, τεκμηριωμένη και ανθρωποκεντρική».
Ετήσια ανασκόπηση – εκπαιδεύσεις και στόχοι
Μια αποτίμηση του έργου και των δράσεων της ΑΑΕΚ για το 2025, όπως επίσης και του έργου όλων των εμπλεκόμενων φορέων και συνεργατών της Αρχής, ήταν η ετήσια ανασκόπηση του 2025 από τον προϊστάμενο Τμήματος Πολιτικής της ΑΑΕΚ Βύρωνα Γκέιστ. Είπε ότι σημαντικά επιτεύγματα που ξεχώρισαν ήταν η ανάπτυξη και προώθηση σχεδίου πολιτικής και διαδικασιών για την πρόληψη, ανίχνευση και αντιμετώπιση της χρήσης αλκοόλ και παράνομων ουσιών εξάρτησης στο εργασιακό περιβάλλον, η συνέχιση και ενίσχυση του πρωτόκολλου συνεργασίας για την πρόληψη και αντιμετώπιση των παράνομων ουσιών εξάρτησης στο σχολείο μεταξύ του υπουργείου Δικαιοσύνης, του υπουργείου Παιδείας και της ΑΑΕΚ, αλλά και του μνημονίου παραπομπής μαθητών σε θεραπευτικά προγράμματα.
Σημαντικό επίτευγμα ήταν επίσης η επιτυχής ολοκλήρωση τριετούς προγράμματος στήριξης ατόμων που κάνουν χρήση ψυχοδραστικών ουσιών που διαμένουν στο Κέντρο Υποδοχής και Φιλοξενίας Αιτητών Διεθνούς Προστασίας Κοφίνου, η λειτουργία του κέντρου «ΚΙΝΗΤΡΟ» στην επαρχία Πάφου για αντιμετώπιση της εξάρτησης στα τυχερά παιχνίδια. Η χρηματοδότηση του προγράμματος καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Εθνική Αρχή Στοιχημάτων». Σε ό,τι αφορά τον πυλώνα έρευνας και εκπαιδεύσεων, μίλησε για σειρά 11 ημερίδων παγκυπρίως με στόχο την ενίσχυση της γνώσης των κοινωνικών λειτουργών των ΥΚΕ για την αποτελεσματική αντιμετώπιση ατόμων με διαταραχή χρήσης ουσιών και των οικογενειών τους, για εκπαίδευση διευθυντών και βοηθών διευθυντών Μέσης και Δημοτικής εκπαίδευσης σε θέματα πρόληψης των εξαρτήσεων ειδικότερα στο σχολικό περιβάλλον και για εκπαίδευση αστυνομικών και δεσμοφυλάκων για το χειρισμό ατόμων που συλλαμβάνονται για αδικήματα που αφορούν εξαρτησιογόνες ουσίες. Καταληκτικά ο κ. Γκέιστ αναφέρθηκε στους στόχους και τις προτεραιότητες του Τμήματος Πολιτικής της ΑΑΕΚ για το 2026.
Επίδραση ζωής σε Λάρνακα και Αμμόχωστο
Το προληπτικό πρόγραμμα ΕπίΔΡΑΣΗ Ζωής που λειτουργεί με επιχορήγηση της ΑΑΕΚ από το 2019 στις επαρχίες Λάρνακας και Αμμοχώστου παρουσίασε η συμβουλευτική ψυχολόγος δρ Βασιλική Χριστοδούλου επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο UCLan Cyprus. Το πρόγραμμα υλοποιείται υπό την επιστημονική εποπτεία της δρος Χριστοδούλου και λειτουργεί με την υποστήριξη εγγεγραμμένων ψυχολόγων και λοιπών επαγγελματιών στον τομέα της εκπαίδευσης, από το ερευνητικό κέντρο Inspire του UCLan Cyprus (https://inspirecenter.org/). Όπως υπογράμμισε, «το πρόγραμμα προσπαθεί ν’ αγγίξει πολλαπλά επίπεδα όσον αφορά την πρόληψη και είναι πάντα ανοικτό για συνεργασίες και παραπομπές σε ατομικό, ομαδικό επίπεδο ή ακόμα και για γονικά ή κοινοτικά εργαστήρια. Δεχόμαστε παιδιά με κάποια σημάδια ρίσκου, αλλά που δεν έχουν ακόμα προχωρήσει στη χρήση ουσιών. Στόχος μας είναι ν’ αντιμετωπίσουμε έγκαιρα τους παράγοντες κινδύνου. Μέσω του προγράμματος εμπλέκουμε και την οικογένεια και γίνονται συναντήσεις με γονείς στη διάρκεια της περιόδου που συμμετέχει το παιδί στο πρόγραμμα, για αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-παιδιού και καθορισμό ορίων εντός της οικογένειας. Επιπλέον, παρέχονται ευκαιρίες για επιχορηγούμενη συμμετοχή σε υγιείς δραστηριότητες στην κοινότητα, όπως αθλητικές δραστηριότητες, μαθησιακή υποστήριξη, ιππασία και άλλες δημιουργικές ή ψυχαγωγικές δραστηριότητες.
Σημαντική για μας είναι η ενίσχυση της συνεργασίας μας με τη σχολική κοινότητα και έτσι έχουμε επιμορφώσει εκπαιδευτικούς για το ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου και ποιοι οι προστατευτικοί παράγοντες που οι ίδιοι μπορούν να εντοπίζουν μέσα στο σχολείο».
Η δρ Χριστοδούλου ανέφερε ότι «μέσα από τη συμμετοχή στο πρόγραμμα, αυξάνεται η υποστήριξη που παίρνουν τα παιδιά από συνομήλικους και μειώνονται τα προβλήματα που έχουν με αυτούς. Παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της ψυχολογικής ευεξίας, μείωση των συνολικών δυσκολιών, μείωση της κατάθλιψης και αυξημένη εμπλοκή σε δραστηριότητες που συνάδουν με αξίες».
Πρόγραμμα για τα παιδιά φυλακισμένων γονέων
Στα δύο προληπτικά προγράμματα για παιδιά ευάλωτων ομάδων «Αξίζω μια Ευκαιρία» και «Ευθύνη όλων μας να είσαι καλά» αναφέρθηκε η επιστημονικά υπεύθυνη των προγραμμάτων συμβουλευτική ψυχολόγος Έλενα Ζαρούνα, εκτελεστική διευθύντρια του ΚΕΝΘΕΑ (Κέντρου Ενημέρωσης και Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων). Είπε ότι τα προγράμματα υλοποιούνταιτα τελευταία 8 χρόνια με τη βοήθεια των σταθμών ΙΘΑΚΗΣ και ΟΔΥΣΣΕΑ και με αδειοδότηση και επιχορήγηση από την ΑΑΕΚ. Πρόσθεσε τα εξής: «Στα πλαίσια της εργασίας μας με παιδιά ευάλωτων ομάδων, δουλεύουμε με την ομάδα των παιδιών φυλακισμένων γονέων. Πρόκειται για μια ομάδα με σημαντικές ανάγκες σε ψυχοκοινωνική στήριξη, σε ενδυνάμωση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους. Τα παιδιά αυτά καλούνται να αποχωριστούν τον γονέα τους και να μεγαλώσουν με ένα γονέα ή ακόμα στο σύστημα παιδικής προστασίας (αναδοχή ή παιδική/εφηβική στέγη).
Η ύπαρξη παιδιών και ο επηρεασμός του γονικού δεσμού, θα πρέπει να απασχολεί και το εκάστοτε Δικαστήριο όταν θα αποφασίσει για το κατά πόσον ένας κατηγορούμενος θα κρατηθεί υπόδικος, αλλά και σε περίπτωση καταδίκης του και για το ύψος της ποινής του ή/και εναλλακτικές ποινές. Πέραν αυτού, εμείς όταν εργαζόμαστε στο κομμάτι της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης των παιδιών αυτών, αξιολογούμε τη φύση της προ της φυλάκισης σχέσης γονέα-παιδιού και εργαζόμαστε τόσο στην απόκτηση κατάλληλων γονεϊκών δεξιοτήτων από τον φυλακισμένο γονέα εκεί που υστερούν, όσο και στη διαφύλαξη του δικαιώματος ενός παιδιού να έχει επικοινωνία με τον γονέα του, όσο συχνά επιθυμεί το ίδιο (δεδομένου ότι αυτό κριθεί προς όφελός του) με βάση τις μεθόδους που επιτρέπει η φυλακή (τηλεφωνικά, διαδικτυακά και διά ζώσης) στη συχνότητα που επιτρέπουν οι κανονισμοί.
Συχνά βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη συνθήκη της πρώτης επίσκεψης στη φυλακή, όπου καλούμαστε να προετοιμάσουμε τα παιδιά γι’ αυτή την εμπειρία. Είναι πολύ σημαντικό να ξέρουν τα παιδιά το τι αναμένεται να δουν και να ακούσουν, καθώς και για τον αποχωρισμό με τον γονέα, ο οποίος – αν δεν είναι κατάλληλα προετοιμασμένο το παιδί – μπορεί να είναι πολύ οδυνηρός. Επιπλέον, σε ότι αφορά τη ψυχική υγεία, μέλη της ομάδας μας ασχολούνται με το πώς τα παιδιά κατανοούν το λόγο που ένας γονέας βρίσκεται στη φυλακή. Στις περιπτώσεις που ο λόγος της φυλάκισης αφορά μικρές ποινές, τα πράγματα είναι πιο εύκολα δεδομένης και της μικρής έκτασης που αυτή η συνθήκη μπορεί να έχει πάρει στα ΜΜΕ.
Στις περιπτώσεις που έχει προηγηθεί κάποιο σοβαρό έγκλημα από μέρους του γονέα, τα παιδιά καλούνται να διαχειριστούν την πληροφορία αυτή, η οποία μπορεί να συγκρούεται με το γνωστικό σχήμα που έχουν για τον γονέα τους και ακόμα περισσότερο με τα συναισθήματά τους προς τον γονέα. Αυτές οι διεργασίες αντιμετωπίζονται από την εξειδικευμένη ομάδα ειδικών που διαθέτουμε σε αυτά τα ζητήματα».
Οι χαρακτηρισμοί που στιγματίζουν…
Όπως επεσήμανε η Έλενα Ζαρούνα, «καλούμαστε να προστατεύσουμε στο μέγιστο δυνατό βαθμό τα παιδιά φυλακισμένων γονέων από το στίγμα που επιφέρουν οι πράξεις του γονέα στα ίδια. Πρόκειται – συνέχισε – για μια πολύ δύσκολη προσπάθεια, δεδομένου του μικρού μεγέθους του νησιού μας και της μεγάλης επικράτησης της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Εάν θέλουμε να προστατέψουμε τα παιδιά που είχαν την ατυχία να επηρεαστούν με αυτό τον δυσμενή τρόπο από τις πράξεις των γονέων τους, χρειάζεται όλοι από όποιο χώρο και αν προερχόμαστε, να είμαστε πολύ προσεκτικοί στο τι γράφουμε ή λέμε και με ποιο τρόπο το γράφουμε ή το λέμε, αφού ό,τι γράφεται ή λέγεται στο διαδίκτυο, απορροφάται από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και άπαξ και αναρτηθεί μένει, ακόμα και αν αυτός που το έχει αναρτήσει το κατεβάσει. Συνεπώς καλούμε όλους να αποφεύγουν τον χαρακτηρισμό προσώπων και να αναφέρονται σε συμπεριφορές. Τα παιδιά των φυλακισμένων γονέων αξίζουν την υποστήριξη όλων μας και μπορούμε να φροντίσουμε ώστε να μεγαλώσουν και να γίνουν υγιείς και επιτυχημένοι ενήλικες παρά τις οδυνηρές συνθήκες που βιώνουν με ό,τι μπορεί να τους έχει τύχει στην παιδική τους ηλικία, το οποίο δεν έχουν επιλέξει και δεν αποτελεί με κανένα τρόπο δική τους ευθύνη. Ως οργανισμός βλέπουμε ότι με την κατάλληλη υποστήριξη τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά ανταποκρίνονται θετικά στις παρεμβάσεις μας».
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΗΤΕΡΑΣ-ΠΑΙΔΙΟΥ
Η απεξάρτηση και ο γονεϊκός ρόλος
Η κλινική διευθύντρια της κλειστής θεραπευτικής κοινότητας απεξάρτησης «Αγία Σκέπη» ψυχολόγος Τίνα Παύλου περίγραψε στην παρέμβασή της το πρόγραμμα γυναικών που συμπεριλαμβάνει πρόγραμμα μητέρας και παιδιού. Ανέφερε ότι «μητέρες που είναι στο πρόγραμμα, μπορούν να διαμένουν σε ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια μαζί με τα μικρά παιδιά τους τα οποία λαμβάνουν υπηρεσίες βασισμένες στις δικές τους αναπτυξιακές ανάγκες».
Η κυρία Παύλου μίλησε για την περίπτωση γυναίκας που έκανε για χρόνια χρήση ηρωίνης, κοκαϊνης και κρύσταλ μεθ και κατέληξε στις Κεντρικές Φυλακές. Πρόσθεσε τα εξής: «Έκανε πολλές προσπάθειες για θεραπεία μέσα στα χρόνια και η τελευταία της προσπάθεια έγινε ενώ βρισκόταν στη φυλακή στον 4ο μήνα εγκυμοσύνης και ήρθε στην «Αγία Σκέπη» με διάταγμα θεραπείας. Πριν την φυλακή ήταν άστεγη. Με την εισαγωγή της στο πρόγραμμα, ξεκίνησε να της χορηγείται υποκατάστατο για να αποφευχθεί ο πρόωρος τοκετός. Στον 7ο μήνα εγκατέλειψε για 4 μέρες και έκανε πάρα πολλή χρήση, εντοπίστηκε και επέστρεψε στο πρόγραμμα. Γέννησε πρόωρα και το βρέφος μπήκε σε σύνδρομο στέρησης. Του χορηγήθηκαν υποκατάστατα και παρέμεινε για ένα μήνα στην εντατική των νεογνών του Μακάρειου Νοσοκομείου. Λόγω της χρήσης κοκαϊνης στη διάρκεια της κύησης, το παιδί έχει μερική κώφωση. Η μητέρα συνέχισε τη θεραπεία της έχοντας μαζί της τον μικρό. Εντάχθηκαν στο πρόγραμμα τους υπηρεσίες από τη Σχολή Κωφών με ειδική παιδαγωγό και λογοθεραπεύτρια να έρχονται στην «Αγία Σκέπη» εβδομαδιαίως. Σήμερα 2,5 χρόνια μετά, ο μικρός φοιτά στο νηπιαγωγείο της Σχολής Κωφών, η μητέρα εργάζεται, διαμένει κατ’ εξαίρεση σε χώρο που της παρέχει η «Αγία Σκέπη» και υποστηρίζεται από το πλαίσιο επανένταξης μας. Ο πατέρας εντάχθηκε και αυτός στο πρόγραμμα τον τελευταίο χρόνο και βρίσκεται στη φάση της κοινωνικής επανένταξης. Και οι δυο γονείς υποστηρίχθηκαν από το πρόγραμμα στον γονεϊκό τους ρόλο. Πέρασαν και περνούν δύσκολα, αλλά ανταποκρίνονται στην απεξάρτηση τους και στο σωστό μεγάλωμα του παιδιού τους. Η μητέρα μόλις αγόρασε το πρώτο της αυτοκίνητο. Μέχρι τώρα άλλαζε δύο λεωφορεία κάθε πρωί και απόγευμα, για να παίρνει τον μικρό στην σχολή και να πηγαίνει στη δουλειά της».
