Για τις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η εν εξελίξει αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών της Κομισιόν για τις κρατικές ενισχύσεις στις αερομεταφορές αποτελεί τεχνοκρατική διαδικασία, για τη Λευκωσία όμως αγγίζει την καθημερινή της επιβίωση και την οικονομίας της, από τη στιγμή που είναι ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο η Κύπρος συνδέεται με την υπόλοιπη Ευρώπη. Πλέον η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με κίνδυνο μιας γεωγραφικής και οικονομικής απομόνωσης.
Η Κομισιόν προωθεί ένα αυστηρότερο πλαίσιο με σημαντικές περικοπές στο δημόσιο χρήμα στον κλάδο, κατάργηση των κινήτρων εκκίνησης για νέες γραμμές και αυστηρές απαιτήσεις για την πράσινη μετάβαση. Αναθεωρεί τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στις αερομεταφορές, τους κανόνες που καθορίζουν πότε και πώς ένα κράτος μπορεί να στηρίξει αεροδρόμια και νέες αεροπορικές γραμμές.
Σε μια χώρα χωρίς οδική ή σιδηροδρομική σύνδεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, όπου τα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου διακίνησαν το 2025 το ιστορικό ρεκόρ των 10,7 εκατομμυρίων επιβατών, το αεροπλάνο δεν αποτελεί επιλογή, αλλά το μοναδικό λειτουργικό ισοδύναμο των ηπειρωτικών αυτοκινητοδρόμων.
Μπροστά στον κίνδυνο αυτό, η κυπριακή κυβέρνηση συμμετέχει ενεργά στη δημόσια διαβούλευση, καταθέτοντας τεκμηριωμένη θέση με έξι συγκεκριμένες εισηγήσεις.
Η Λευκωσία διεκδικεί την επίσημη αναγνώριση των αεροδρομίων της ως υποδομών εδαφικής συνοχής, τη διατήρηση των κινήτρων για νέες γραμμές, την εισαγωγή του δίκαιου κριτηρίου «επιβάτες ανά κάτοικο» και την παράταση των μεταβατικών περιόδων προσαρμογής έως το 2035. Η μάχη δίνεται στις Βρυξέλλες, ενόψει της εφαρμογής των νέων κανόνων τον Απρίλιο του 2027.
Αν τα εργαλεία στήριξης στενέψουν χωρίς πρόβλεψη για τα νησιά, το κόστος θα μετακυληθεί τελικά στις τιμές των εισιτηρίων, πλήττοντας άμεσα τον τουρισμό, τους φοιτητές και τους εργαζόμενους της χώρας.
Το σχέδιο των νέων κανόνων δημοσιεύθηκε από την Κομισιόν στις 11 Μαΐου 2026 και προορίζεται να αντικαταστήσει τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014. Η προθεσμία της δημόσιας διαβούλευσης έκλεισε στις 11 Ιουνίου 2026, ενώ η υιοθέτηση του νέου πλαισίου τοποθετείται στο πρώτο τρίμηνο του 2027 και θα ισχύσει για ενισχύσεις που θα κρίνονται μετά τις 3 Απριλίου 2027. Η Κύπρος κατέθεσε τη θέση της εντός της προθεσμίας.
Η κατεύθυνση της Κομισιόν είναι ξεκάθαρη: Λιγότερο δημόσιο χρήμα στον κλάδο. Η ενίσχυση λειτουργίας θα επιτρέπεται πλέον μόνο σε αεροδρόμια έως ένα εκατομμύριο επιβάτες, μεταβατικά ως τις 3 Απριλίου 2032, και στη συνέχεια μόνο σε όσα δεν ξεπερνούν τους 500.000 επιβάτες. Η στήριξη για επενδύσεις περιορίζεται σε αεροδρόμια έως τρία εκατομμύρια επιβάτες, με χαμηλότερα ανώτατα όρια.
Το πιο κρίσιμο σημείο για τη συνδεσιμότητα είναι ότι καταργούνται εντελώς τα κίνητρα εκκίνησης για νέες γραμμές, με το επιχείρημα ότι η αγορά ανοίγει ούτως ή άλλως νέες συνδέσεις χωρίς κρατική βοήθεια. Παράλληλα, διευρύνεται η «ζώνη επιρροής» ενός αεροδρομίου, δηλαδή το γεωγραφικό πεδίο βάσει του οποίου εξετάζεται ο ανταγωνισμός, από τα 100 χιλιόμετρα ή 60 λεπτά σε 150 χιλιόμετρα ή 90 λεπτά διαδρομής.
Ένα δεύτερο σκέλος της μεταρρύθμισης αφορά την πράσινη μετάβαση. Το σχέδιο δεν δημιουργεί χωριστό πλαίσιο ενισχύσεων για την απανθρακοποίηση των αερομεταφορών, αλλά θεωρεί ότι οι ανάγκες καλύπτονται ήδη από τα υφιστάμενα, οριζόντια εργαλεία της Ένωσης, για τα αειφόρα καύσιμα, την ενεργειακή απόδοση και τις υποδομές, με πρόθεση να εκδοθεί ξεχωριστή καθοδήγηση για τον κλάδο. Για μικρά και απομονωμένα αεροδρόμια, όμως, η προσαρμογή σε αυτές τις απαιτήσεις κοστίζει δυσανάλογα, και εδώ ακριβώς πατά το κυπριακό αίτημα για περισσότερο χρόνο.
Zήτημα επιβίωσης για την Κύπρο
Για την Κύπρο, χωρίς οδική ή σιδηροδρομική σύνδεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, το αεροπλάνο είναι ο μόνος τρόπος να φύγει ή να έρθει κανείς. Η αεροπορική συνδεσιμότητα λειτουργεί στο νησί όπως οι αυτοκινητόδρομοι και οι σιδηρόδρομοι που ενώνουν τα ηπειρωτικά κράτη-μέλη, δηλαδή ως βασική υποδομή για τους πολίτες, τον τουρισμό και την οικονομία.
Τα μεγέθη εξηγούν το διακύβευμα. Το 2025 τα δύο αεροδρόμια της χώρας διακίνησαν συνολικά 10,7 εκατομμύρια επιβάτες, ρεκόρ όλων των εποχών, με τη Λάρνακα στα 7,7 και την Πάφο στα 3 εκατομμύρια. Σε μια χώρα με πληθυσμό γύρω στις 920.000, αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερους από 11 επιβάτες ανά κάτοικο, αναλογία που δύσκολα συναντά κανείς αλλού στην Ένωση.
Ο τουρισμός, που φτάνει σχεδόν αποκλειστικά αεροπορικώς, υπολογίζεται ότι συνεισέφερε γύρω στο 14% του ΑΕΠ το 2025, ενώ η ευρύτερη ταξιδιωτική οικονομία ξεπερνά το ένα πέμπτο. Την ίδια χρονιά η Κύπρος κατέγραψε μία από τις ταχύτερες αυξήσεις αεροπορικής συνδεσιμότητας στην Ευρώπη, με την Πάφο να ξεχωρίζει χάρη σε αυξημένες αφίξεις και μεγαλύτερη τουριστική περίοδο.
Οι εισηγήσεις της κυπριακής Κυβέρνησης για να μην απομονωθεί η χώρα
Με αυτά τα δεδομένα, οι έξι εισηγήσεις της Κύπρου στη διαβούλευση μεταφράζονται, στην πράξη, στα εξής:
1. Τα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου να αναγνωρίζονται ρητά ως υποδομές εδαφικής συνοχής, όπως οι αυτοκινητόδρομοι σε άλλες χώρες. Η Επιτροπή ήδη χαρακτηρίζει την Κύπρο «απομακρυσμένη περιοχή». Η Κυβέρνηση ζητά αυτό να αποτυπωθεί πιο καθαρά, ώστε τα δύο αεροδρόμια να μπορούν να λαμβάνουν στήριξη όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
2. Να διατηρηθεί, στοχευμένα για τα νησιωτικά κράτη, η δυνατότητα κινήτρων για νέες γραμμές, ιδίως για χειμερινά δρομολόγια και νέες τουριστικές αγορές. Καθώς το σχέδιο καταργεί οριζόντια τα κίνητρα εκκίνησης, η εξαίρεση αυτή είναι κομβική: σημαίνει περισσότερες πτήσεις εκτός σεζόν και λιγότερη εξάρτηση από λίγες αγορές.
3. Να προστεθεί κριτήριο «επιβάτες ανά κάτοικο». Ένα αεροδρόμιο εννέα εκατομμυρίων επιβατών σε χώρα 900.000 κατοίκων δεν συγκρίνεται με το αεροδρόμιο μιας μεγάλης ευρωπαϊκής πόλης, αλλά η αναλογία αποτυπώνει πιο δίκαια τι πραγματικά εξυπηρετεί.
4. Παράταση της μεταβατικής περιόδου ενισχύσεων ως το 2035 για τα νησιωτικά κράτη, ώστε τα αεροδρόμια να προσαρμοστούν στις πράσινες απαιτήσεις, αειφόρα καύσιμα, ηλεκτροδότηση, χωρίς απότομη αύξηση κόστους που θα μετακυλιόταν στους επιβάτες.
5. Ρητή εξαίρεση από τον έλεγχο «γειτνίασης» με αεροδρόμια άλλων κρατών. Για ένα νησί χωρίς χερσαία σύνδεση, η διευρυμένη ζώνη των 150 χιλιομέτρων δεν έχει νόημα, καθώς η εξαίρεση σημαίνει λιγότερη γραφειοκρατία και ταχύτερη αξιολόγηση των αιτημάτων.
6. Διευκόλυνση της επιδότησης εισιτηρίων για φοιτητές, εργαζόμενους και επαγγελματίες που μετακινούνται τακτικά από και προς την Ευρώπη, φθηνότερα εισιτήρια για όσους δεν έχουν εναλλακτική.
