Τα θλιβερά και τραγικά περιστατικά των τελευταίων εβδομάδων απέναντι σε γυναίκες, έφεραν εκ νέου στο προσκήνιο το ζήτημα των γυναικοκτονιών και της έμφυλης βίας. «Φύγε είναι η γυναίκα μου», είπε ο αστυνομικός σε αυτόπτη που επιχείρησε να προστατέψει τη σύζυγο του την περασμένη Τρίτη, λίγο πριν την πυροβολήσει τέσσερις φορές. Μια φράση που αποτυπώνει την αντίληψη πολλών ανδρών -και όχι μόνο- ακόμα και σήμερα. Ότι δηλαδή οι σύζυγοι ή οι σύντροφοι τους είναι δική τους ιδιοκτησία.
Την ίδια στιγμή άνοιξε ξανά το κεφάλαιο «οπλοκατοχή» και ανέδειξε σοβαρότατα κενά στην αξιολόγηση της ψυχικής υγείας όλων όσων έχουν την ευχέρεια να χρησιμοποιούν όπλα στην Κύπρο. Είτε στην εργασία τους, είτε για τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις, είτε για το παραδοσιακό σπορ των Κυπρίων – το κυνήγι.
Δύο απόπειρες το 2026
Η περίπτωση στο Ζακάκι, όπου ο αστυνομικός πυροβόλησε την 46χρονη σύζυγο του έξω από σχολείο πριν θέσει τέρμα στη δική του ζωή, ήταν η δεύτερη απόπειρα γυναικοκτονίας για το 2026. Η πρώτη υπόθεση αφορά απόπειρα φόνου που διαπράχθηκε στις 27/06/2026 στη Λευκωσία, όταν 35χρονος από τη Συρία, ο οποίος καταζητείται από την Αστυνομία, φέρεται να τραυμάτισε με αιχμηρό αντικείμενο, συγκεκριμένα μαχαίρι, την πρώην σύζυγο και την πεθερά του. Οι δύο περιπτώσεις συγκλόνισαν την κυπριακή κοινωνία σε διάστημα μερικών ημερών μόνο η μία από την άλλη.
16 υποθέσεις σε μία εξαετία
Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει η Αστυνομία, από το 2020 μέχρι το 2025 διαπράχθηκαν 16 γυναικοκτονίες με 17 θύματα, αφού στη μία περίπτωση τα θύματα ήταν δύο. Συγκεκριμένα, είχαμε πέντε θύματα το 2020, πέντε το 2021, δύο το 2022, μία το 2023, μία το 2024 και τρεις το 2025. Συνολικά ο αριθμός των υποθέσεων γυναικοκτονίας ήταν 16: πέντε το 2020, τέσσερεις το 2021, δύο το 2022, μία το 2023, μία το 2024 και τρεις το 2025.
647 θύματα σε δομές φιλοξενίας το 2025
Για τον αριθμό των γυναικών θυμάτων βίας που φιλοξενούνται σε δομές φιλοξενίας παγκύπρια, ο Πρόεδρος του Εθνικού Συντονιστικού Φορέα για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών είπε ότι, από στοιχεία που αντλήθηκαν από τον Σύνδεσμο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ), ο οποίος λειτουργεί χώρους φιλοξενίας θυμάτων βίας σε παγκύπρια βάση με κρατική επιχορήγηση από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, κατά το 2025 φιλοξενήθηκαν συνολικά 300 γυναίκες και 347 παιδιά (ανήλικα τέκνα τους), δηλαδή συνολικά 647 πρόσωπα.
Ο όρος γυναικοκτονία
Γυναικοκτονία, με βάση τον ορισμό που δίνει το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, ονομάζεται η δολοφονία γυναικών και κοριτσιών λόγω του φύλου τους. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνουν ότι οι περισσότερες γυναικοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους», αλλά το τελευταίο στάδιο μιας κλιμάκωσης έμφυλης ή ενδοοικογενειακής βίας. Ο όρος χρησιμοποιείται από διεθνείς οργανισμούς όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το Συμβούλιο της Ευρώπης, κυρίως ως εργαλείο καταγραφής, έρευνας και χάραξης πολιτικής.
Η νομοθεσία του 2022
Το 2022, η Κύπρος θέσπισε το αδίκημα της γυναικοκτονίας, εντάσσοντάς το στον νόμο για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, πρόσωπο το οποίο επιφέρει τον θάνατο γυναίκας με παράνομη πράξη ή παράλειψη διαπράττει το αδίκημα της γυναικοκτονίας και υπόκειται σε ποινή διά βίου φυλάκισης.
Πέραν των επιβαρυντικών περιστάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 11 του Ποινικού Κώδικα, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη ως επιβαρυντικό παράγοντα, κατά την επιμέτρηση και επιβολή της ποινής, εάν ο θάνατος της γυναίκας επήλθε ως αποτέλεσμα βίας από ερωτικό σύντροφο, βασανισμού ή βίας λόγω μισογυνισμού, ενδοοικογενειακής βίας, βίας για λόγους τιμής ή θρησκευτικών πεποιθήσεων, καθώς και βίας λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου.
Στις επιβαρυντικές περιστάσεις περιλαμβάνονται επίσης περιπτώσεις στις οποίες ο θάνατος επήλθε στο πλαίσιο ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων, βίας με σκοπό ή στο πλαίσιο σεξουαλικής εκμετάλλευσης, εμπορίας προσώπων, διακίνησης ναρκωτικών ή οργανωμένου εγκλήματος. Επιβαρυντικός παράγοντας θεωρείται ακόμη η άσκηση βίας προς επίτευξη παράνομης συνουσίας, καθώς και η στοχευμένη βία εναντίον γυναικών στο πλαίσιο ένοπλων συγκρούσεων.
Πολλές δεκάδες χιλιάδες άντρες με πρόσβαση σε όπλα
Η νέα απόπειρα που διαπράχθηκε στη μέση του δρόμου και έξω από σχολείο στο Ζακάκι, άνοιξε ξανά μια συζήτηση που χρονίζει και η οποία αφορά την οπλοκατοχή.
Η Κύπρος, σύμφωνα με έρευνα του Smalls Arms Survey το 2018 η οποία παρουσιάστηκε από το BBC το 2022, βρίσκεται στην πέμπτη θέση παγκοσμίως σε αναλογία κατοίκων που είναι κάτοχοι όπλου. Η χώρα μας εκείνη την περίοδο υπολογίζεται ότι είχε 34,7 πυροβόλα όπλα σε ιδιωτικά χέρια ανά 100 κατοίκους. Πρόκειται για δεδομένα που προκαλούν αίσθηση, ωστόσο υπάρχει εξήγηση, δεδομένης της τουρκικής κατοχής και των δεδομένων επί του εδάφους, αφού η χώρα βρίσκεται σε μια de facto κατάπαυση του πυρός.
Άλλο ένα στοιχείο που έχει τη δική του σημασία, είναι η κυνηγετική κουλτούρα στην κυπριακή κοινωνία, ιδιαίτερα σε περιοχές της υπαίθρου.
Όσον αφορά την περίπτωση των Αστυνομικών, για να μπορεί κάποιος να χρησιμοποιεί όπλο θα πρέπει να είναι κάτοχος πιστοποιητικού οπλοφορίας, το οποίο εκδίδεται χωρίς ψυχομετρικές εξετάσεις. Ακολούθως, υπάρχουν τρεις κατηγορίες.
> Η πρώτη αφορά την προσωρινή έκδοση, όπου χρεώνεται οπλισμός μόνο για ώρα καθήκοντος.
>Η δεύτερη αφορά τις εκδόσεις διαρκείας που αφορά κάποια τμήματα της πρώτης γραμμής που δικαιούνται να ζητήσουν έγκριση από τον Αρχηγό ώστε να έχουν 24 ώρες το πιστόλι στην κατοχή τους.
> Η τρίτη κατηγορία αφορά εκδόσεις προσωπικής ασφαλείας. Σε αυτήν εμπίπτουν συγκεκριμένες εξαιρέσεις με έγκριση του Αρχηγού, για τις οποίες κρίνεται απαραίτητο για την δική τους προσωπική ασφάλεια, ενδεχομένως για την επαγγελματική επαφή τους με ευαίσθητα ζητήματα.
Υπό τα σημερινά δεδομένα, η μοναδική φορά που οι Αστυνομικοί υποβάλλονται σε ψυχομετρικές εξετάσεις είναι κατά τη διαδικασία πρόσληψης τους. Αυτή η εξέταση δεν επαναλαμβάνεται αργότερα, ώστε να διαπιστωθεί πως τα πρόσωπα αυτά εξακολουθούν να είναι ψυχικά υγιή.
Αναφορικά με τα στρατιωτικά τυφέκια, λόγω του παγωμένου κυπριακού προβλήματος κρίνεται από την Εθνική Φρουρά ως απαραίτητη η κατοχή όπλων από όλους τους εφέδρους που κρίθηκαν ικανοί να τα χρησιμοποιούν. Ως αποτέλεσμα, αρκετές δεκάδες χιλιάδες έφεδροι στρατιώτες στην Κύπρο έχουν στο σπίτι τους τυφέκιο ή οπλοπολυβόλο, χωρίς καμία εξέταση ψυχικής υγείας μετά από την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής τους θητείας στον στρατό.
Σε σχέση με τα κυνηγετικά όπλα, για έκδοσης άδειας κυνηγίου χρειάζεται βεβαίωση από εγγεγραμμένο Ιατρό ότι ο αιτητής είναι σωματικά και ψυχικά υγιής. Η άδεια κυνηγίου έχει ημερομηνία λήξης και χρήζει ανανέωσης κάθε χρόνο.
Η θέση της Αστυνομίας
Η δημόσια συζήτηση και ο προβληματισμός για την ψυχική υγεία οργάνων της τάξης, προκάλεσε αντίδραση από πλευράς Αστυνομίας, η οποία έκρινε σκόπιμο να υπερασπιστεί τη θέση της. Σε ανακοίνωση υπογραμμίστηκε ότι «η Αστυνομία δεν αφήνει ζητήματα που αφορούν την ψυχική υγεία και την ευημερία των μελών της στην τύχη τους». Επισημάνθηκε επίσης πως η Αστυνομία διαθέτει θεσμοθετημένο Κλάδο Στήριξης Ανθρώπινου Δυναμικού, στελεχωμένο με εγγεγραμμένους ψυχολόγους, ο οποίος παρέχει ψυχολογική στήριξη, υλοποιεί προγράμματα πρόληψης και εκπαίδευσης και, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπονται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ενεργοποιούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες για την προστασία τόσο των ίδιων των μελών όσο και τρίτων προσώπων.
Στο μεταξύ ο κλάδος Αστυνομικών της συντεχνίας ΙΣΟΤΗΤΑ, μέσω του προέδρου του Νίκου Λοϊζίδη, υποστηρίζει τη θέση ότι θα πρέπει να γίνει εισαγωγή ενός πρωτοκόλλου, με βάση το οποίο θα απαιτείται επανεξέταση ψυχικής υγείας στα μέλη της Αστυνομίας που χρησιμοποιούν όπλα ανά τακτά χρονικά διαστήματα.
Τι προτείνουν οι ψυχολόγοι
Αξίζει να σημειωθεί και η θέση του Συνδέσμου Ψυχολόγων στην Κύπρο, για την ανάγκη θεσμοθέτησης ενός σαφούς πλαισίου συνεχούς αξιολόγησης και υποστήριξης των μελών της Αστυνομίας, ιδιαίτερα σε σχέση με την κατοχή και ανανέωση της δυνατότητας οπλοφορίας. Υποδεικνύουν επιπλέον ότι η συστηματική ατομική και ομαδική ψυχολογική υποστήριξη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τμήματα που έρχονται σε επαφή με ευάλωτους πληθυσμούς ή εκτίθενται σε τραυματικά περιστατικά και επιβαρυντικό υλικό.
Δρ. Άντρη Ανδρονίκου: Τρεις γυναικοκτονίες τον χρόνο στην Κύπρο
Σύμφωνα με τα Παγκόσμια Δεδομένα κάθε 9 δευτερόλεπτα μία γυναίκα κακοποιείται, κάθε 10 λεπτά συμβαίνει μια γυναικοκτονία , 3-4 εκατομμύρια γυναίκες πέφτουν θύματα ξυλοδαρμού κάθε χρόνο ενώ η κακοποίηση συμβαίνει σε όλες τις ηλικίες, σύνορα, έθνη, φυλές, ή κοινωνική και μορφωτική τάξη.
Από τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεση μας από ερευνητικές μελέτες , βιβλιογραφικά συγγράμματα και σταστιστικά στοιχεία , στην Κύπρο εκτιμάται ότι από το 1966 μέχρι σήμερα απαριθμούμε 3 περίπου γυναικοκτονίες το χρόνο.
Η εκτίμηση από το 1966 – 2019 δεν έχει καταγραφεί επίσημα εφόσον μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε νομικός ορισμός της γυναικοκτονίας στη χώρα μας, αρκετές υποθέσεις καταγράφονταν απλώς ως ανθρωποκτονίες, δεν υπήρχε ενιαίο εθνικό μητρώο γυναικοκτονιών και οι παλαιότερες υποθέσεις δεν ταξινομούνταν με βάση τα σημερινά επιστημονικά κριτήρια.
Η διεθνής βιβλιογραφία και πρακτική διακρίνει τη γυναικοκτονία από τη γενική ανθρωποκτονία, διότι το κίνητρο συνδέεται με την έμφυλη κυριαρχία, τον έλεγχο, την κτητικότητα και την ενδοοικογενειακή βία. Κατά συντριπτική πλειοψηφία οι γυναικοκτονίες τελούνται από νυν ή πρώην σύντροφο ή άλλο μέλος της οικογένειας των γυναικών θυμάτων.
Η γυναικοκτονία δεν αποτελεί ένα τυχαίο γεγονός αλλά το τελικό στάδιο μιας συνεχούς κλιμάκωσης της έμφυλης βία. Στις περισσότερες περιπτώσεις προηγούνται επαναλαμβανόμενα περιστατικά ψυχολογικής, σωματικής, σεξουαλικής και οικονομικής κακοποίησης, τα οποία σταδιακά εντείνονται μέχρι τη θανατηφόρα κατάληξη. Η προσέγγιση αυτή υιοθετείται από τα United Nations Office on Drugs and Crime και UN Women, GREVIO , Διεθνή συγγράμματα , τα οποία χαρακτηρίζουν τη γυναικοκτονία ως την πιο ακραία και προβλέψιμη μορφή έμφυλης βίας.
Οι συχνότεροι παράγοντες υψηλής επικινδυνότητας συνδέονται με :
- ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας
- έντονη ζήλια και κτητικότατα
- καταναγκαστικό έλεγχο
- απειλές θανάτου
- στραγγαλισμό ή απόπειρα στραγγαλισμού
- παρακολούθηση και παρενόχληση (stalking)
- παραβίαση περιοριστικών διαταγμάτων
- κατάχρηση αλκοόλ ή ουσιών
- πρόσβαση σε πυροβόλα ή άλλα θανατηφόρα μέσα.
- Κακοποίηση ή και θανάτωση ζώων που υπάρχουν στην οικία
- Απόσυρση καταγγελιών
- Αποτυχημένες προσπάθειες διαφυγής από τα θύματα
- Βία στην παρουσία παιδιών ή και άμεσα προς τα παιδιά
- Κακοποίηση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
Οι περισσότερες γυναικοκτονίες είναι δυνατόν να προβλεφθούν, καθώς προηγούνται συγκεκριμένοι δείκτες υψηλού κινδύνου που θα πρέπει να εντοπιστούν και να αξιολογηθούν έγκαιρα.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος γυναικοκτονίας εμφανίζεται όταν η γυναίκα επιχειρεί να εγκαταλείψει τη σχέση, όταν κοινοποιεί τις προθέσεις της για χωρισμό ή αμέσως μετά τον χωρισμό. Ένα σημαντικό ποσοστό των γυναικοκτονιών διαπράττεται μέσα στους πρώτους μήνες ή στον πρώτο χρόνο μετά τη διάλυση της σχέσης.
Η κατοικία αποτελεί τον συνηθέστερο τόπο τέλεσης της γυναικοκτονίας. Ωστόσο, δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δράστης επιλέγει και οργανώνει διαφορετικό χώρο για την τέλεση της πράξης, προσελκύοντας το θύμα σε προσχεδιασμένη συνάντηση ή στήνοντάς του καρτέρι.
Αντίστοιχα , σημαντικός είναι και ο αριθμός των δραστών που επιδιώκουν με σαφή προγραμματισμό και πρόθεση να αφαιρέσουν τη ζωή των γυναικών χωρίς να επέλθει ο θάνατος τους. Αυτές οι γυναίκες που επιβιώνουν από ακραία περιστατικά βίας, καλούνται να ζήσουν πολλές φορές με σοβαρές σωματικές αναπηρίες, νευρολογικές βλάβες, χρόνιο πόνο και βαθύ ψυχικό τραύμα.
Η ακραία βία αφήνει πίσω της ανθρώπους που χρειάζονται μακροχρόνια ιατρική φροντίδα, αποκατάσταση, ψυχολογική στήριξη και κοινωνική υποστήριξη. Αφήνει επίσης παιδιά, οικογένειες και κοινότητες που καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες για πολλά χρόνια.
Η προστασία των θυμάτων δεν τελειώνει με τη διάσωσή τους. Εκεί αρχίζει μια νέα, δύσκολη διαδρομή, στην οποία η Πολιτεία οφείλει να βρίσκεται δίπλα τους.
Η κυπριακή εμπειρία, επομένως, δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από τα πρότυπα που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη και διεθνώς, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι η γυναικοκτονία αποτελεί διαρθρωμένη μορφή έμφυλης βίας και όχι μεμονωμένο εγκληματικό συμβάν.
Μέσα από την Εθνική Γραμμή Βοήθειας 1440 , κάθε μήνα καταγράφονται 110 κλήσεις που αφορούν ενδοοικογενειακή βία . Με την κλιμάκωση της βίας τους τελευταίους 3 μήνες να αναφέρεται στο 51% των περιπτώσεων.
Η επικοινωνία με τη γραμμή βοήθειας αποτελεί συχνά το πρώτο βήμα προς την προστασία του θύματος και την ενεργοποίηση των διαθέσιμων μηχανισμών κοινωνικής και νομικής υποστήριξης.
ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ 4 οικογένειες αποκαλύπτουν ότι βρίσκονται σε κίνδυνο λόγω ενδοοικογενειακής βίας
ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ 4 δράστες αποκαλύπτονται από τα θύματα ή και από τους μάρτυρες για το έγκλημα που έχουν διαπράξει
Μέσα από τους Χώρους Φιλοξενίας καταδεικνύεται ότι κάθε μήνα φροντίζονται με ασφάλεια κατά μέσο όρο 64 θύματα ( 30 γυναίκες θύματα και 34 παιδιά θύματα ενδοοικογενειακής βίας) παγκύπρια.
Από το Σπίτι της Γυναίκας κάθε μήνα περίπου 31 γυναίκες θύματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας λαμβάνουν υπηρεσίες υποστήριξης και κάθε μήνα 7 γυναίκες θύματα βρίσκονται στη Συμβουλευτική Υπηρεσία του ΣΠΑΒΟ
Κάθε μήνα 20 αιτήματα για βοήθεια λόγο ενδοοικογενειακής βίας αναφέρονται μέσα από την υπηρεσία του ΣΠΑΒΟ live chat, sms 99 98 4042 και το κεντρικό email .
Τα στοιχεία είναι άκρως ανησυχητικά, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι ένα σημαντικό ποσοστό περιστατικών δεν καταγγέλλεται ποτέ στις αρμόδιες αρχές. Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί ότι πολλές γυναίκες ενδέχεται να υποστούν επανειλημμένα περιστατικά κακοποίησης, ακόμη και έως τριάντα φορές, προτού αναζητήσουν βοήθεια. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι η έμφυλη βία παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη, αναδεικνύοντας την έκταση του φαινομένου και την ανάγκη για αποτελεσματικότερους μηχανισμούς πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και προστασίας των θυμάτων.
Η επόμενη μέρα μας βρίσκει με σημαντικά βήματα που πρέπει να κάνουμε έτσι ώστε να αποφευχθούν οι γυναικοκτονίες
- Υιοθέτηση Εθνικού Πρωτοκόλλου / Εργαλείου Εκτίμησης Κινδύνου για όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες.
- Δημιουργία εποπτικής αρχής και συστήματος ελέγχου εφαρμογής διαταγμάτων
- Πλήρη εφαρμογή της νομοθεσίας στις παρακοές των διαταγμάτων . Έκδοση εντάλματος σύλληψης και άμεση καταχώρηση της υπόθεσης ενώπιον Δικαστηρίου.
- Επέκταση της λειτουργίας του Σπιτιού της Γυναίκας και των χώρων φιλοξενίας Παγκύπρια.
- Κρατική αποζημίωση των θυμάτων και των ορφανών
- Άμεση εκδίκαση των υποθέσεων ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας
- Η ποινική αντιμετώπιση δεν θα πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από την επιθυμία του θύματος να συνεχίσει ή όχι τη διαδικασία. Η απόσυρση της καταγγελίας από το θύμα στο κύκλο της βίας δεν θα πρέπει να οδηγεί σε αποδυνάμωση της ποινικής αντιμετώπισης του δράστη από το δικαστήριο , ιδίως όταν τα στοιχεία του ποινικού φακέλου καταδεικνύουν τη σοβαρότητα της ασκούμενης βίας, την επικινδυνότητα του δράστη και τον αυξημένο κίνδυνο επανάληψης των πράξεων σε βάρος του θύματος. Η αξιολόγηση από το δικαστήριο θα πρέπει να επικεντρώνεται εξίσου και στο δημόσιο συμφέρον για την πρόληψη της περαιτέρω βίας και την αποτελεσματική προστασία της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας των θυμάτων.
- Κάθε οργανισμός , τμήμα, υπηρεσία, σώμα που διαθέτει προσωπικό με εξουσίες και πρόσβαση σε οπλισμό, πρέπει να έχει πολύ ισχυρούς και διαρκή μηχανισμούς αξιολόγησης της καταλληλόλητας ενός προσώπου για κατοχή και χρήση υπηρεσιακού οπλισμού. Το ίδιο ισχύει και για τη χρήση κυνηγετικού όπλου στον ευρύτερο πληθυσμό που θα πρέπει το κράτος να εξασφαλίσει.
- Θεσμοθέτηση διαδικασιών στήριξης ορφανών και μαρτύρων. Αναγνώριση των παιδιών που μένουν ορφανά από γυναικοκτονία ως άμεσων θυμάτων εγκλήματος, Τη δημιουργία ειδικού πρωτοκόλλου για την άμεση στήριξή τους. Τη σύσταση διυπηρεσιακής ομάδας (Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, Υγείας, Παιδεία, Αστυνομία, Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας) που να αναλαμβάνει αυτόματα κάθε τέτοια περίπτωση, και τη δημιουργία ειδικού ταμείου στήριξης για την κάλυψη θεραπευτικών, εκπαιδευτικών και βασικών αναγκών τους.
- Θεσμοθέτηση Ανεξάρτητης Πολυθεματικής Ομάδας Πρόληψης Γυναικοκτονιών. Ανεξάρτητη πολυθεματική ανασκόπηση των γυναικοκτονιών που διαπράχθηκαν για τη διερεύνηση των αδυναμιών και παραλήψεων με στόχο τη διατύπωση δεσμευτικών εισηγήσεων για την αποτροπή παρόμοιων εγκλημάτων. Θεωρείται σήμερα από τα σημαντικότερα εργαλεία πρόληψης, επειδή μετατρέπει κάθε γυναικοκτονία σε πηγή θεσμικής μάθησης και οδηγεί σε συγκεκριμένες αλλαγές στις πολιτικές και στις πρακτικές των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.
Κάθε γυναίκα που σώζεται αποτελεί μια νίκη για ολόκληρη την κοινωνία. Ένα κράτος θεωρείται πραγματικά νικητής όταν δεν χρειάζεται ποτέ να φτάνει στο σημείο να αποτρέπει το έσχατο έγκλημα.
Σίμος Αγγελίδης: Το ιδιώνυμο αδίκημα της γυναικοκτονίας
Η εισαγωγή του αδικήματος της γυναικοκτονίας ως αυτοτελές, ιδιώνυμο αδίκημα, τιμωρούμενο με ισόβια φυλάκιση στην κυπριακή έννομη τάξη, με τον Ν. 117(I)/2022 που τροποποίησε τον περί Πρόληψης και Καταπολέμησης της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας Νόμο του 2021, αποτελεί ορόσημο και κορυφαίο βήμα προς την ανάδειξη της έμφυλης βίας ως δομικού φαινομένου. Η Κύπρος είναι ανάμεσα στις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που προχώρησαν σε τέτοια νομοθετική ρύθμιση η οποία έχει βαθιά κοινωνικό-νομική σημασία με έντονο συμβολικό και ουσιαστικό χαρακτήρα.
Σύμφωνα με το άρθρο 10Α, «πρόσωπο το οποίο επιφέρει το θάνατο γυναίκας με παράνομη πράξη ή παράλειψη είναι ένοχο του αδικήματος της γυναικοκτονίας και υπόκειται σε ποινή φυλάκισης διά βίου». Η διάταξη καλύπτει τόσο ενεργητικές πράξεις όσο και υπαίτιες παραλείψεις.
Ο βασικός λόγος δημιουργίας του αδικήματος υπήρξε η ανάγκη αναγνώρισης της έμφυλης διάστασης ορισμένων ανθρωποκτονιών, αλλά και η συμμόρφωση προς τις σύγχρονες ευρωπαϊκές και διεθνείς τάσεις προστασίας των γυναικών από τη βία και την εναρμόνιση με την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Παράλληλα, η ειδική τυποποίηση επιτρέπει την ακριβέστερη και ξεχωριστή καταγραφή των περιστατικών, την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων πολιτικών πρόληψης, ενημέρωσης και την προσπάθεια αλλαγής παρωχημένων κοινωνικών αντιλήψεων που συχνά «δικαιολογούν» τέτοια εγκλήματα μέσω αφηγημάτων πχ «εγκλήματος πάθους».
Η νομοθετική επιλογή αποτελεί εργαλείο που δίνει στη Δικαιοσύνη τη δυνατότητα να τεκμηριώσει ότι μια γυναίκα δολοφονήθηκε απλά και μόνο επειδή ήταν γυναίκα, αναδεικνύοντας τη διαφορά ανάμεσα σε γενική βία και σε βία με έμφυλο κίνητρο και την αδυναμία του παραδοσιακού ορισμού του φόνου να συλλάβει το βαθύτερο αυτό κίνητρο.
Ερμηνευτικά, η γυναικοκτονία στην Κύπρο δεν αποτελεί απλώς μια ανθρωποκτονία με γυναίκα θύμα. Απαιτείται η συνδρομή του υποκειμενικού στοιχείου της έμφυλης διάκρισης ή της σχέσης εξουσίας. Ο δικαστής καλείται να αξιολογήσει το υπόβαθρο της σχέσης δράστη-θύματος. Δεν απαιτείται απαραίτητα απόδειξη «μίσους κατά των γυναικών» ως υποκειμενικού στοιχείου, αρκεί η πρόκληση θανάτου γυναίκας μέσω παράνομης συμπεριφοράς. Το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη επιβαρυντικούς παράγοντες όπως βία από ερωτικό σύντροφο, μισογυνισμό, ενδοοικογενειακή βία, λόγους τιμής, θρησκευτικές πεποιθήσεις, σεξουαλικό προσανατολισμό ή ταυτότητα φύλου, καθώς και ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων. Αν ο φόνος έχει τελεστή στο πλαίσιο αυτό, τότε η πράξη εξέρχεται από το γενικό πλαίσιο της κοινής ανθρωποκτονίας και εξειδικεύεται ως γυναικοκτονία.
Καταληκτικά, η γυναικοκτονία ως ιδιώνυμο αδίκημα ενισχύει την προστασία των γυναικών, προάγει την ουσιαστική ισότητα και στέλνει σαφές μήνυμα μη ανοχής.
