Με στόχο τη μετάβαση από ένα παραδοσιακό μοντέλο υπηρεσίας σε ένα σύγχρονο, ασφαλές, διαλειτουργικό και τεχνολογικά προηγμένο επιχειρησιακό κέντρο, το Τμήμα Μετεωρολογίας προχωρά σε αναδιάρθρωση και τεχνολογική αναβάθμιση.
Οι βασικές προτεραιότητες εστιάζουν στην ενίσχυση της επιχειρησιακής του ικανότητας, την ανθεκτικότητα των υποδομών του και τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό και εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο, ώστε να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας, της αεροναυτιλίας και της πολιτικής προστασίας. Ουσιαστικά, ο στρατηγικός σχεδιασμός αναπτύσσεται σε 11 βασικές προτεραιότητες που αγγίζουν άμεσα την ασφάλεια, την τσέπη αλλά και την καθημερινότητα του κάθε πολίτη.
Πίσω από τους φιλόδοξους σχεδιασμούς κρύβεται ένα δημοσιονομικό θρίλερ για την έγκριση των απαραίτητων κονδυλίων, με το Τμήμα να προειδοποιεί ξεκάθαρα για τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε περίπτωση που οι σχετικές πιστώσεις δεν καλυφθούν.
Το Τμήμα Μετεωρολογίας ξεκαθαρίζει ότι οι άμεσες ανάγκες του καταγράφονται σε δύο σαφώς διακριτές δράσεις, οι οποίες δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέονται δημοσιονομικά. Εξηγεί ότι η υποδομή δορυφορικής λήψης EUMETCast/ EUMETSAT και η δράση κυβερνοασφάλειας αποτελούν δύο ξεχωριστές ανάγκες του Τμήματος Μετεωρολογίας, με διαφορετικό αντικείμενο και διαφορετικές δημοσιονομικές απαιτήσεις. Και οι δύο δράσεις είναι κρίσιμες για την αναβάθμιση της επιχειρησιακής ικανότητας του Τμήματος, τη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις και τη διασφάλιση της απρόσκοπτης παροχής αξιόπιστων μετεωρολογικών υπηρεσιών προς το κράτος, την κοινωνία και τους κρίσιμους τομείς της οικονομίας.
Η πρώτη δράση αφορά την προμήθεια και εγκατάσταση υποδομής δορυφορικής λήψης μετεωρολογικών εικόνων για την απευθείας λήψη δεδομένων από τον EUMETSAT. Το κόστος της υποδομής ανέρχεται στις €460.000, ενώ για την επιχειρησιακή αξιοποίησή της απαιτείται ετήσια άδεια χρήσης €120.000. Η δράση προσφέρει πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο με υψηλή αμεσότητα και αξιοπιστία, στοιχεία κρίσιμα για την πρόγνωση ακραίων φαινομένων. Παράλληλα, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την υλοποίηση των καινοτόμων προγραμμάτων Τεχνητής Νοημοσύνης («AI in Agrometeorology» και «AI for Early Warning System»), ενώ αναμένεται να ενισχύσει και το πειραματικό πρόγραμμα ανίχνευσης πυρκαγιών του Ινστιτούτου Κύπρου, το οποίο σήμερα χρησιμοποιεί εικόνες με χρονική καθυστέρηση. Τυχόν μη κάλυψη των πιστώσεων θα υπονομεύσει τις δράσεις αυτές και θα επηρεάσει αρνητικά την ασφάλεια πολιτών και υποδομών.
Ποσό €265.000 προορίζεται αποκλειστικά για την ενίσχυση της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας των κρίσιμων συστημάτων του Τμήματος σε θέματα κυβερνοασφάλειας. Η δράση απορρέει από την υποχρέωση συμμόρφωσης με την ευρωπαϊκή Οδηγία NIS2 και τις ειδικές απαιτήσεις του PART-IS για τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας (ATM/ANS) και μετεωρολογίας (MET). Δεδομένου ότι το Τμήμα υποστηρίζει ζωτικές υπηρεσίες (πολιτική προστασία, αεροναυτιλία, προειδοποιήσεις), η προστασία τους από κυβερνοαπειλές είναι νομική και επιχειρησιακή αναγκαιότητα. Αν χάκερς κατάφερναν να «τυφλώσουν» τις υποδομές, οι επιπτώσεις θα ήταν αλυσιδωτές. Σημειώνεται ότι η μη συμμόρφωση επισύρει τσουχτερά πρόστιμα που θα επιβαρύνουν το κράτος περισσότερο από το ίδιο το κόστος της επένδυσης.
Οι 11 άξονες του στρατηγικού σχεδιασμού
Το πλάνο του Τμήματος για το 2026 και τα επόμενα χρόνια ξεδιπλώνεται μέσα από 11 στρατηγικούς άξονες:
1. Συγκέντρωση όλων των υπηρεσιών (πρόγνωση, παρατήρηση, διοίκηση) σε ενιαίο χώρο στην Αθαλάσσα, για άμεσο συντονισμό και ταχύτερη ανταπόκριση όταν ξεσπούν ακραία φαινόμενα.
2. Απόλυτη προστασία των συστημάτων παρατήρησης και πρόγνωσης από κυβερνοαπειλές, με μηχανισμούς εφεδρείας για αδιάλειπτη λειτουργία 24/7.
3. Αντικατάσταση των συστημάτων μετεωρολογικής παρατήρησης στα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου με σύγχρονα συστήματα AWOS (πρότυπα IWXXM/SWIM), για ασφαλείς πτήσεις.
4. Ανάπτυξη συστήματος που θα αξιοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη, ραντάρ και δορυφόρους για να εκδίδει προειδοποιήσεις εστιασμένες στις επιπτώσεις των φαινομένων και όχι σε μια γενική περιγραφή του καιρού.
5. Άμεση τροφοδοσία της Πυροσβεστικής, της Πολιτικής Άμυνας και της αεροναυτιλίας με δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης για ταχύτερη αντίδραση.
6. Συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς για τη χρήση εξελιγμένων αριθμητικών μοντέλων που θα ενισχύσουν την καθημερινή πρόγνωση και την πυρομετεωρολογία.
7. Μετάβαση από τις γενικές προβλέψεις σε εξειδικευμένα προϊόντα για τους αγρότες, βοηθώντας τους στη διαχείριση του νερού, την προστασία της παραγωγής και τη μείωση των ζημιών.
8. Ενίσχυση με μόνιμο και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό για να διασφαλιστεί η απαιτητική 24ωρη λειτουργία και να μειωθεί η εξάρτηση από τις εξουθενωτικές υπερωρίες.
9. Εκπαίδευση των λειτουργών σε τεχνολογίες αιχμής, AI, κυβερνοασφάλεια και στη σωστή επικοινωνία των προειδοποιήσεων προς το κοινό.
10. Εγκατάσταση νέων αισθητήρων σε όλη την Κύπρο. Μάλιστα, για να εξασφαλιστεί η εγκυρότητα των μετρήσεων, ο κύκλος τεχνικού ελέγχου και συντήρησης των σταθμών μειώνεται από τους 4 στους 3 μήνες.
11. Ολοκλήρωση συστήματος μέσω του οποίου πολίτες, ερευνητές και επαγγελματίες (π.χ. στον τομέα της ενέργειας ή των μεταφορών) θα έχουν δωρεάν, οργανωμένη και εύχρηστη πρόσβαση στα μετεωρολογικά δεδομένα της χώρας.
