Εγκρίσεις χωρίς οικονομικό υπόβαθρο – με όλες τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτό – αδυναμίες στο σύστημα εσωτερικού ελέγχου, λανθασμένες μοριοδοτήσεις που επηρέασαν δικαιούχους καθώς και κενά σε βασικές διαδικασίες είναι μερικά από τα ευρήματα έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου (ΙΚΥΚ).
Συγκεκριμένα, η έκθεση αφορά έλεγχο του ΙΚΥΚ για τα έτη 2019 – 2024 όσον αφορά τη συμμόρφωση του με το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει την παραχώρηση υποτροφιών.
Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, λήφθηκαν αποφάσεις που είχαν δημοσιονομικό κόστος καθώς το Διοικητικό Συμβούλιο του ΙΚΥΚ αύξησε τον αριθμό των υποτροφιών και τροποποίησε τα κριτήρια παραχώρησής τους χωρίς πρώτα να έχει διασφαλίσει τις αναγκαίες πιστώσεις. Όπως σημειώνει ο γενικός ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, ειδικότερα η απόφαση για παραχώρηση υποτροφιών σε όλους τους δυνητικά δικαιούχους του προγράμματος «Αριστεία», δημιούργησε υποχρεώσεις για 344 επιπρόσθετους δικαιούχους. Αυτές οι ανάγκες καλύφθηκαν με συμπληρωματικό προϋπολογισμό, ύστερα από έντονη δημόσια συζήτηση, η οποία απασχόλησε και τη Βουλή.
Ένα άλλο σημείο, είναι οι αδυναμίες που εντοπίστηκαν στο σύστημα εσωτερικού ελέγχου του ΙΚΥΚ. Όπως επισημάνθηκε στην έκθεση, εντοπίστηκαν λανθασμένες μοριοδοτήσεις, τόσο λόγω ανθρώπινων λαθών όσο και εξαιτίας σφαλμάτων στο πληροφοριακό σύστημα, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα δύο δικαιούχοι να στερηθούν υποτροφίας που δικαιούνταν.
Παράλληλα, η εξέταση ενστάσεων από το ίδιο το ΙΚΥΚ αποκάλυψε επιπρόσθετα συστημικά προβλήματα. «Η απουσία δευτεροβάθμιου ελέγχου, ο ανεπαρκής διαχωρισμός καθηκόντων και άλλες αδυναμίες στις διαδικασίες καταδεικνύουν ότι απαιτείται ουσιαστική ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, ώστε να περιορίζονται τα λάθη και να διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση όλων των αιτητών», σημειώνει ο Ελεγκτής.
Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε ότι η παράλληλη διαχείριση κρατικών υποτροφιών από το ΙΚΥΚ και φοιτητικών χορηγιών από την Υπηρεσία χ και Επιδομάτων δημιουργεί περιττή πολυπλοκότητα κι ενδεχόμενες διοικητικές επικαλύψεις. Στο σημείο αυτό, γίνεται εισήγηση να εξεταστεί από το υπουργείο Οικονομικών, το ενδεχόμενο συνένωσης των δύο πιο πάνω φορέων.
Η σύνοψη των αποτελεσμάτων του ελέγχου
Ακολουθούν τα βασικά ευρήματα που έχει εντοπίσει στην έρευνα της η Ελεγκτική Υπηρεσία, ενώ σημειώνεται ότι στην έκθεση γίνεται αναλυτική αναφορά σε αυτά καθώς και καταγράφονται οι συστάσεις της Υπηρεσίας.
1.Εγκρίσεις χωρίς οικονομικό υπόβαθρο:
Σημειώνεται ότι οι αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου του ΙΚΥΚ για αύξηση του αριθμού υποτροφιών ή για τροποποίηση των κριτηρίων παραχώρησης υποτροφιών, χωρίς την ύπαρξη ικανοποιητικών πιστώσεων στον Προϋπολογισμό, δημιουργούν δεσμεύσεις οι οποίες δεν μπορούν να υλοποιηθούν.
Στο πλαίσιο αυτό προέκυψαν και οι 344 επιπλέον δικαιούχοι, για τους οποίους δημιουργήθηκαν μακροχρόνιες υποχρεώσεις που εκτείνονται μέχρι την ολοκλήρωση των σπουδών τους.
Οι πιο πάνω αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου προκάλεσαν την αντίδραση του υπουργείου Οικονομικών, το οποίο αρχικά απέρριψε το αίτημα του ΙΚΥΚ για παραχώρηση επιπρόσθετων πιστώσεων. Ωστόσο, κατόπιν διαβουλεύσεων και ανταλλαγής σχετικής αλληλογραφίας κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2024, αλλά και έντονης δημόσιας και κοινοβουλευτικής συζήτησης, το Υπουργείο ενέκρινε τον Ιανουάριο του 2025, την παραχώρηση πρόσθετης κρατικής χορηγίας η οποία εγκρίθηκε μέσω Συμπληρωματικού Προϋπολογισμού. Παράλληλα, το Υπουργείο έθεσε ως προϋπόθεση την εκ των προτέρων ενημέρωσή του για αποφάσεις που επιφέρουν οικονομικές δεσμεύσεις, καθώς και την υποβολή προς εξέταση και έγκριση οποιωνδήποτε προτεινόμενων τροποποιήσεων στα κριτήρια παραχώρησης υποτροφιών.
«Παρόλο που οι ενέργειες του Διοικητικού Συμβουλίου φαίνεται να αποσκοπούσαν στην εξυπηρέτηση κατά το δυνατό μεγαλύτερου αριθμού αιτητών, κάτι απόλυτα θεμιτό, εντούτοις αυτές θα πρέπει να γίνονται με κατάλληλο προγραμματισμό και την εκ των προτέρων συνεννόηση με το Υπουργείο στις περιπτώσεις όπου αναμένεται να απαιτηθούν επιπλέον πιστώσεις», σημειώνει η Ελεγκτική Υπηρεσία.
Σημειώθηκε ακόμη ότι ο τέως αντιπρόεδρος του ΙΚΥΚ ενημέρωσε την Ελεγκτική Υπηρεσία ότι το Ίδρυμα σε επιστολή του (ημερ. 5.8.2025) προς τον γενικό διευθυντή του υπουργείου Οικονομικών ζήτησε όπως, στον Προϋπολογισμό του ΙΚΥΚ για το έτος 2026 συμπεριληφθεί επιπλέον ποσό ύψους €1,1 εκατ., για την κάλυψη του επιπρόσθετου κόστους παραχώρησης των 344 πρόσθετων υποτροφιών για το ακαδημαϊκό έτος 2024/2025.
2.Εσωτερικοί έλεγχοι:
-Από τυχαίο δείγμα 23 αιτήσεων υποτροφιών για τα έτη 2019 – 2024, σε πέντε περιπτώσεις η μοριοδότηση των κριτηρίων όπως διενεργήθηκε από το ΙΚΥΚ, δεν συνάδει με τις πρόνοιες των σχετικών προκηρύξεων. Συγκεκριμένα, σε τέσσερις περιπτώσεις, η απόκλιση της μοριοδότησης από τις πρόνοιες των προκηρύξεων αποδίδεται σε ανθρώπινο σφάλμα, το οποίο επηρέασε την κατάταξη χωρίς ωστόσο οποιαδήποτε αρνητική επίπτωση στους δικαιούχους. Στην πέμπτη περίπτωση, το εύρημα οφείλεται σε συστημικό σφάλμα, το οποίο επηρέασε όλο τον πληθυσμό του σχετικού Προγράμματος (Β2) καθώς έγινε λανθασμένη μοριοδότηση. Κατόπιν εκ των υστέρων εξέτασης από το ΙΚΥΚ, του συνολικού σφάλματος σε όλο τον πληθυσμό του εν λόγω Προγράμματος, διαπιστώθηκε ότι δύο αιτητές στερήθηκαν υποτροφίας, παρότι πληρούσαν τις προϋποθέσεις για παραχώρησή της. Ωστόσο, δεν εξετάστηκαν από το ΙΚΥΚ τρόποι θεραπείας προς αποκατάσταση της ζημιάς των αιτητών.
-Σχετικά με τις πέντε από τις 20 ενστάσεις που ελέγχθηκαν από την Ελεγκτική Υπηρεσία, παρατηρήθηκε ότι το ΙΚΥΚ προέβη στην αποδοχή τους, λόγω λανθασμένης αρχικής μοριοδότησης.
-Εξ’ αφορμής τριών ενστάσεων που υποβλήθηκαν, το ΙΚΥΚ κατόπιν σχετικής διερεύνησης, εντόπισε και διόρθωσε αυτόβουλα, συστημικά σφάλματα λόγω λανθασμένων παραμέτρων στο Σύστημα «ΗΡΑ» τα οποία τελικά οδήγησαν συνολικά σε 20 νέους δικαιούχους σε δυο συγκεκριμένα προγράμματα.
-Παρατηρήθηκε ότι δεν διενεργείται σε δειγματοληπτική βάση δευτεροβάθμιος έλεγχος της αξιολόγησης των αιτήσεων.
-Αναφορικά με 17 από τις 23 αιτήσεις που ελέγχθηκαν από την Ελεγκτική Υπηρεσία, τα σχετικά συμβόλαια δεν έχουν χαρτοσημανθεί.
-Διαπιστώθηκε απουσία διαχωρισμού καθηκόντων μεταξύ των εργοδοτούμενων στο ΙΚΥΚ, πρακτική η οποία δεν συνάδει με τις βασικές αρχές ενός αποτελεσματικού και αποδοτικού συστήματος εσωτερικού ελέγχου, ενώ παράλληλα αυξάνει τον κίνδυνο σφαλμάτων, παραλήψεων ή/και κατάχρησης.
Επιπρόσθετα και μεταξύ άλλων, διαπιστώθηκε έλλειψη επαρκούς διαχωρισμού καθηκόντων, καθώς το πρόσωπο το οποίο ελέγχει τα υποστηρικτικά στοιχεία που υποβάλλονται για σκοπούς ανανέωσης των υποτροφίων, προβαίνει τόσο στην ανανέωση στο Σύστημα «ΗΡΑ», όσο και στην καταχώριση της πληρωμής στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Διοικητικής και Οικονομικής Πληροφόρησης «FIMAS».
Νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου
Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που αναφέρει η Ελεγκτική Υπηρεσία, το ΙΚΥΚ αποτελεί νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, διέπεται από τις πρόνοιες του περί του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου (Ίδρυση και Λειτουργία) Νόμου του 2006 (Ν.154(I)/2006) και τελεί υπό την εποπτεία του υπουργού Οικονομικών.
Σκοπός του είναι η συμβολή του στην ενίσχυση των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών στη Δημοκρατία με την ετοιμασία, την προώθηση και την υλοποίηση, σε συνεργασία με τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες της Δημοκρατίας ή/και άλλους ημεδαπούς φορείς ή αρχές, ενός ενιαίου προγράμματος υποτροφιών, που βασίζεται στους εκπαιδευτικούς, πολιτιστικούς, κοινωνικούς και αναπτυξιακούς στόχους της Δημοκρατίας.
Για την επίτευξη των σκοπών του, το ΙΚΥΚ ετοιμάζει και εφαρμόζει, στα πλαίσια του ενιαίου προγράμματός του, επιμέρους προγράμματα υποτροφιών τα οποία περιλαμβάνουν υποτροφίες που χορηγεί είτε το ίδιο το ΙΚΥΚ, είτε οποιαδήποτε Παραχωρούσα Αρχή.
