Ελεγκτική Υπηρεσία: Σοβαρά κενά στην ασφάλεια των σχολείων – Σημαντικές διαπιστώσεις στους τομείς πυροπροστασίας και ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, η οποία καταπιάστηκε με την εξέταση θεμάτων που άπτονται της ασφάλειας και υγείας στα δημόσια σχολεία.

Όπως έχει διαπιστωθεί, παρουσιάζονται σοβαρά κενά, κυρίως σε θέματα πυροπροστασίας και ηλεκτρολογικής ασφάλειας των σχολικών εγκαταστάσεων. Αρκεί μόνο να σημειωθεί ότι από τον δειγματοληπτικό έλεγχο που έγινε από την Ελεγκτική Υπηρεσία, προέκυψε ότι σημαντικός αριθμός σχολικών μονάδων λειτουργεί χωρίς Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας ή χωρίς επικαιροποιημένη Έκθεση Υφιστάμενης Κατάστασης Ηλεκτρολογικής Εγκατάστασης. Σύμφωνα και με σχόλιο του γενικού ελεγκτή, Ανδρέα Παπακωνσταντίνου, στην εν λόγω έκθεση, «οι αδυναμίες αυτές αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρών περιστατικών, με πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στην ασφάλεια μαθητών και προσωπικού».

Μελετώντας κανείς την έκθεση που δημοσιεύεται σήμερα,  διαπιστώνει ότι πέραν των αναφορών για τα διάφορα θέματα που τίθενται, περιλαμβάνει και συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία, τα οποία καταδεικνύουν σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που επικρατεί.

Συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στις σχολικές μονάδες για τις οποίες δεν εκδόθηκε πιστοποιητικό πυροπροστασίας, σύμφωνα με τα αρχεία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Όπως αναφέρεται, για συνολικά 370 σχολικές μονάδες σε όλες τις πόλεις (ποσοστό της τάξης του 74,6%) δεν εκδόθηκε το εν λόγω πιστοποιητικό, ενώ εκδόθηκε μόνο για 126 (25,4%). Στο σημείο αυτό, η έκθεση αναφέρει ότι οι 126 σχολικές μονάδες έλαβαν αυτό το πιστοποιητικό μία φορά κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους και δεν σημαίνει απαραίτητα πως το είχαν για την περσινή σχολική χρονιά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην έκθεση δίνεται έμφαση στη Γραπτή Εκτίμηση Κινδύνων (ΓΕΚ), στα σχέδια Πολιτικής Άμυνας, καθώς και στην πυροπροστασία και την ασφάλεια των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων, καλύπτοντας κυρίως τη σχολική χρονιά 2025 – 2026.

Ο έλεγχος ανέδειξε ότι παρά την ύπαρξη νομοθετικών προβλέψεων, εγκυκλίων και εργαλείων καθοδήγησης, εξακολουθούν να παρατηρούνται σημαντικές αδυναμίες στην πρακτική εφαρμογή και την εποπτεία των σχετικών υποχρεώσεων. Διαπιστώθηκε ουσιαστικό χάσμα μεταξύ της προβλεπόμενης συμμόρφωσης και της πραγματικής λειτουργίας των μηχανισμών πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων στις σχολικές μονάδες. Σε αρκετές περιπτώσεις είτε δεν είχαν εκπονηθεί οι απαιτούμενες Γραπτές Εκτιμήσεις Κινδύνων και τα Σχέδια Πολιτικής Άμυνας, είτε τα έγγραφα που υποβλήθηκαν δεν ανταποκρίνονταν επαρκώς στις προβλεπόμενες απαιτήσεις. Επομένως, τα ευρήματα τονίζουν την ανάγκη για ουσιαστική ενίσχυση των μηχανισμών εποπτείας, καλύτερο συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων Αρχών και καθιέρωση συστηματικής παρακολούθησης της συμμόρφωσης των σχολικών μονάδων.

Αναλυτικά, επισημαίνεται ότι ιδιαίτερα όσο αφορά στη ΓΕΚ και τα Σχέδια Πολιτικής Άμυνας, διαπιστώθηκε σημαντικό χάσμα μεταξύ τυπικής συμμόρφωσης (ετοιμασία και υποβολή εγγράφων από τις σχολικές μονάδες στο υπουργείο Παιδείας) και ουσιαστικής εφαρμογής (αξιολόγηση, παρακολούθηση, υλοποίηση μέτρων). «Το υπουργείο Παιδείας, ως εργοδότης, έχει αναπτύξει μηχανισμούς καθοδήγησης και υποστήριξης, πλην όμως δεν διαθέτει δομημένο σύστημα εποπτείας που να διασφαλίζει την ποιότητα, την πληρότητα και τη λειτουργικότητα των ΓΕΚ και των Σχεδίων Πολιτικής Άμυνας, ενώ σημαντικός αριθμός σχολικών μονάδων δεν ανταποκρίνεται καν στην υποχρέωση για εκπόνηση ΓΕΚ και Σχεδίου Πολιτικής Άμυνας», αναφέρει η Ελεγκτική Υπηρεσία, προσθέτοντας ότι η εικόνα που προκύπτει όσον αφορά στην πυροπροστασία και την ηλεκτρολογική ασφάλεια, «είναι ιδιαίτερα ανησυχητική».

Κι αυτό διότι εντοπίζει ότι η πλειονότητα των σχολικών μονάδων λειτουργεί χωρίς σε ισχύ Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας ή χωρίς επικαιροποιημένη Έκθεση Υπάρχουσας Κατάστασης Ηλεκτρικής Εγκατάστασης (ΥΚΗΕ). Τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας καταδεικνύουν χαμηλά επίπεδα συμμόρφωσης και σοβαρές διαχρονικές ελλείψεις σε βασικά μέτρα πυροπροστασίας στις σχολικές μονάδες.

Επίσης, στα κύρια ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας περιλαμβάνονται και τα ακόλουθα:

1. Οι ΓΕΚ και τα Σχέδια Πολιτικής Άμυνας που ετοιμάζονται από τις διευθύνσεις των σχολικών μονάδων δεν υπόκεινται από το υπουργείο Παιδείας σε ουσιαστική αξιολόγηση ως προς την πληρότητα και την ποιότητά τους.

2. Το Υπουργείο δεν παρακολουθεί τη συμμόρφωση των διευθύνσεων των σχολικών μονάδων με την πιο πάνω υποχρέωση τους και δεν παρακολουθεί ούτε την υλοποίηση των προτεινόμενων, από τις σχολικές μονάδες, προληπτικών και διορθωτικών μέτρων. Ως εκ τούτου, διαπιστώθηκε ότι τα εν λόγω έγγραφα λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό ως τυπική υποχρέωση και όχι ως δυναμικά εργαλεία διαχείρισης κινδύνων.

Τα αποτελέσματα του δειγματοληπτικού ελέγχου σε 20 σχολεία επιβεβαιώνουν το πιο πάνω εύρημα, καθώς διαπιστώθηκε ότι 13 από αυτά είτε δεν υπέβαλαν ΓΕΚ ή/και Σχέδιο Πολιτικής Άμυνας, είτε υπέβαλαν έγγραφα που δεν ανταποκρίνονταν στις οδηγίες του Υπουργείου. «Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ασυνέπεια, εκ μέρους των διευθύνσεων των σχολικών μονάδων, στην εφαρμογή των νομοθετικών προνοιών και περιορισμένη, εκ μέρους του υπουργείου Παιδείας, αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων μηχανισμών εποπτείας», αναφέρεται χαρακτηριστικά. 

Ως αποτέλεσμα, διαπιστώθηκε ότι το Υπουργείο δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει κατά πόσο οι σχολικές μονάδες λειτουργούν σύμφωνα με τις ελάχιστες απαιτήσεις πρόληψης κινδύνων. Η πιο πάνω αδυναμία αυξάνει τον κίνδυνο ανεπαρκούς ή καθυστερημένης ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, αυξημένης έκθεσης του υπουργείο Παιδείας σε διοικητικές ή/και νομικές ευθύνες, καθώς και υπονόμευσης της αξιοπιστίας του συστήματος εποπτείας, επισημαίνει η έκθεση.

3. Η μη έκδοση Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας σε τόσο υψηλά ποσοστά συνδέεται με επαναλαμβανόμενες σοβαρές ελλείψεις σε βασικά μέτρα πυροπροστασίας, οι οποίες παραμένουν εκκρεμείς ακόμη και μετά από διαδοχικούς ελέγχους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ανάγκη τοποθέτησης επαρκή αριθμού πυροσβεστήρων, εγκατάστασης χειρολαβών και συρτών πανικού στις θύρες εξόδου, αφαίρεσης κλειδαριών που παρεμποδίζουν την ασφαλή εκκένωση, επαρκούς και σωστής σήμανσης των εξόδων κινδύνου, βελτιώσεων στον έκτακτο φωτισμό, καθώς και κατασκευών έξω από τα λεβητοστάσια για συγκράτηση απώλειας πετρελαίου σε περίπτωση διαρροής. 

Αναφέρθηκε ότι μόνο 11 από τα 25 σχολεία (Προδημοτικής, Δημοτικής και Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης) στο δείγμα του ελέγχου, είχαν Έκθεση ΥΚΗΕ σε ισχύ, με αποτέλεσμα να ελλοχεύει κίνδυνος ηλεκτρολογικών αστοχιών με απειλή στην υγεία και ασφάλεια των μαθητών και του προσωπικού των σχολικών μονάδων, ενώ για κανένα δεν υπήρχε Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας σε ισχύ. 

Τεχνικές Σχολές χωρίς πιστοποιητικό

Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο που εντόπισε η Ελεγκτική Υπηρεσία είναι η κατάσταση που επικρατεί στις Τεχνικές Σχολές, όπου λόγω της φύσης της εκπαίδευσης (εργαστήρια και κλάδοι σπουδών), ο εγγενής κίνδυνος πυρκαγιάς ή ηλεκτρολογικών αστοχιών είναι αυξημένος. 

Συγκεκριμένα, κατά τον χρόνο που έγινε ο έλεγχος της Ελεγκτικής Υπηρεσίας:

• Καμία Τεχνική Σχολή δεν διέθετε σε ισχύ Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας
• Μόνο μία διέθετε Έκθεση ΥΚΗΕ σε ισχύ.

Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, η εικόνα που προκύπτει από τον έλεγχο καταδεικνύει αυξημένο   κίνδυνο  για την ασφάλεια των σχολικών μονάδων, καθώς:

1. Σχολεία λειτουργούν χωρίς τεκμηριωμένη επιβεβαίωση ότι οι ηλεκτρολογικές τους εγκαταστάσεις είναι ασφαλείς.

2. Απουσιάζει θεσμική διασφάλιση επάρκειας μέτρων πυροπροστασίας.

3. Σε περίπτωση έκτακτου περιστατικού, αυξάνεται ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης εξέλιξης συμβάντος με σοβαρό αντίκτυπο σε ανθρώπινες ζωές.

Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν

Όπως αναφέρεται, οι αδυναμίες και ελλείψεις που εντοπίζονται έχουν τα ακόλουθα αποτελέσματα:

1. Αυξημένο κίνδυνο για την ασφάλεια και υγεία μαθητών και προσωπικού (και για τη σωματική τους ακεραιότητα)

2. Ανεπαρκή ή καθυστερημένη ανταπόκριση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης

3. Περιορισμένη αποτελεσματικότητα των μέτρων πρόληψης

4. Έκθεση του υπουργείου Παιδείας σε διοικητικές και/ή νομικές ευθύνες, καθώς και υπονόμευση της αξιοπιστίας του συστήματος εποπτείας (θεσμικό και νομικό κίνδυνο για το κράτος, σε περίπτωση σοβαρού ατυχήματος)

5. Καθυστέρηση ή αδυναμία ασφαλούς εκκένωσης χώρων σε περίπτωση πυρκαγιάς και πανικού και τραυματισμών, ιδίως σε σχολεία με μεγάλο αριθμό μαθητών

6. Αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης και ανεξέλεγκτης εξέλιξης πυρκαγιάς ή ηλεκτρολογικών αστοχιών

Ανάμεσα στις συστάσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας περιλαμβάνονται και τα ακόλουθα σημεία:

Το Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας του υπουργείου Παιδείας:

• Θεσπίσει και εφαρμόσει τυποποιημένη διαδικασία ουσιαστικής αξιολόγησης των ΓΕΚ που υποβάλλονται από τις σχολικές μονάδες, με σκοπό, μεταξύ άλλων, τον εντοπισμό κοινών ή επαναλαμβανόμενων κινδύνων και τη λήψη οριζόντιων ή συγκεντρωτικών μέτρων αντιμετώπισής τους.
• Καταρτίσει και τηρεί συγκεντρωτικό μητρώο συμμόρφωσης των σχολικών μονάδων ως προς την υποβολή ΓΕΚ και Σχεδίων Πολιτικής Άμυνας.
• Ενισχύσει την παρακολούθηση της έγκαιρης ετοιμασίας και υποβολής των εν λόγω εγγράφων, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική εφαρμογή των Κανονισμών και η ενίσχυση της κουλτούρας πρόληψης και ασφάλειας στα σχολεία.

Υπενθυμίζεται ότι η έκθεση αυτή είναι η δεύτερη που διενεργεί αυτή την περίοδο η Ελεγκτική Υπηρεσία σχετικά με τα θέματα ασφάλειας των σχολικών χώρων. Η πρώτη δημοσιεύτηκε την περασμένη Δευτέρα με αντικείμενο εξέτασης τις εκατοντάδες λυόμενες αίθουσες που είναι τοποθετημένες στα σχολεία.

Υπουργείο Παιδείας: «Διαχρονικά ζητήματα που μας απασχολούν εδώ και χρόνια»

Το υπουργείο Παιδείας εξέδωσε ανακοίνωση για την έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, σημειώνοντας ανάμεσα σε άλλα, ότι πρόκειται για ζητήματα που χρονίζουν και το απασχολούν εδώ και χρόνια. Παράλληλα, αναφέρεται στον προγραμματισμό και τις παρεμβάσεις που υλοποιούνται.

Ακολουθεί αυτούσια η ανακοίνωση του Υπουργείου:

Το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΑΝ) έλαβε γνώση της Ειδικής Έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για θέματα ασφάλειας και υγείας στις σχολικές μονάδες. Η ασφάλεια και υγεία των μαθητών/τριών, των εκπαιδευτικών και του προσωπικού αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα του ΥΠΑΝ.

Τα ζητήματα που καταγράφονται στην Έκθεση είναι διαχρονικά και χρονίζοντα και απασχολούν εδώ και χρόνια το Υπουργείο, τις Σχολικές Εφορείες και τις σχολικές μονάδες. Η δημοσιοποίηση της Έκθεσης βρίσκει το ΥΠΑΝ με συγκεκριμένο προγραμματισμό ήδη σε εξέλιξη και με σειρά παρεμβάσεων που υλοποιούνται.

Κατά τα τελευταία τρία χρόνια υλοποιείται ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα αναβάθμισης σχολικών υποδομών των τελευταίων ετών. Νέες σχολικές μονάδες, επεκτάσεις, ανακαινίσεις, εργασίες συντήρησης, αναβάθμιση ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων και το πρώτο οργανωμένο πρόγραμμα εγκατάστασης κλιματιστικών στα σχολεία, τα οποία αποτελούν μέρος του ενιαίου σχεδιασμού για τη δημιουργία ενός σύγχρονου, ασφαλούς και λειτουργικού σχολικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό περίπου 90% η αντισεισμική αναβάθμιση των σχολικών κτηρίων παγκύπρια.

Στο πλαίσιο του σχεδιασμού αυτού, το ΥΠΑΝ έχει ήδη προχωρήσει ή προχωρεί στις ακόλουθες ενέργειες:

• Προωθεί τη δημιουργία συγκεντρωτικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας με επικαιροποιημένα στοιχεία για όλα τα δημόσια σχολικά κτήρια, τις υποδομές, τον τεχνικό εξοπλισμό και τα πιστοποιητικά πυροπροστασίας και ηλεκτρολογικής ασφάλειας.
• Εντάσσει σταδιακά στην πλατφόρμα Ηλεκτρονικής Διοίκησης Εκπαίδευσης και Αγωγής τις Γραπτές Εκτιμήσεις Κινδύνου και τα Σχέδια Πολιτικής Άμυνας, ώστε να υπάρχει κεντρική και συστηματική παρακολούθηση της συμμόρφωσης των σχολικών μονάδων.
• Έχει σχεδιάσει διαδικασία δειγματοληπτικού ελέγχου της πληρότητας των Γραπτών Εκτιμήσεων Κινδύνου, με έμφαση σε κρίσιμα σημεία και σχολικές μονάδες αυξημένου κινδύνου, η οποία θα εφαρμοστεί από τη σχολική χρονιά 2026-2027.
• Εντατικοποιεί, σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, τα επιμορφωτικά σεμινάρια προς τους Προέδρους των Επιτροπών Ασφάλειας των σχολικών μονάδων.
• Έχει εξασφαλίσει κονδύλια και προωθεί διορθωτικές εργασίες σε σχολικές μονάδες, περιλαμβανομένων των ΤΕΣΕΚ, για την έκδοση Εκθέσεων Υφιστάμενης Κατάστασης Ηλεκτρικής Εγκατάστασης και Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας.
• Έχει επικαιροποιήσει, με εγκύκλιο της 4ης Ιουνίου 2026, την καθοδήγηση προς τις Σχολικές Εφορείες για τις απαιτούμενες διαδικασίες έκδοσης Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας.
• Καθιερώνει κεντρικό μηχανισμό παρακολούθησης και επικαιροποιημένο μητρώο πιστοποιήσεων, με σαφή χρονοδιαγράμματα συμμόρφωσης και προτεραιότητα στις σχολικές μονάδες αυξημένου κινδύνου.
• Προωθεί την ολοκλήρωση της έκδοσης Εκθέσεων Ηλεκτρικής Εγκατάστασης και Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας για το σύνολο των ΤΕΣΕΚ, στη βάση της διαδικασίας που έχει ήδη δρομολογηθεί στην επαρχία Αμμοχώστου.

Η συντήρηση και η πιστοποίηση των σχολικών κτηρίων αποτελούν, βάσει του θεσμικού πλαισίου, ευθύνη των Σχολικών Εφορειών. Το ΥΠΑΝ, αναγνωρίζοντας τη σημασία του κεντρικού συντονισμού, ενισχύει τον εποπτικό του ρόλο, με τυποποιημένες διαδικασίες παρακολούθησης, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και σαφή λογοδοσία.

Η Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αποτελεί σημαντικό εργαλείο βελτίωσης για το ΥΠΑΝ. Οι επισημάνσεις της θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο του σχεδιασμού που ήδη υλοποιείται. Το ΥΠΑΝ συνεχίζει με συνέπεια, συγκεκριμένες παρεμβάσεις και εξασφαλισμένους πόρους την προσπάθεια για ασφαλή, σύγχρονα και λειτουργικά σχολεία.