Συναγερμός για λειψυδρία το 2027: Οριακή η ανάκαμψη στα φράγματα – Πόσο βοήθησαν οι αφαλατώσεις

Η φετινή χρονιά ήταν αναμφίβολα καλύτερη από την περσινή και επέτρεψε μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των υδατικών πόρων. Ωστόσο, παρά τη σημαντική αύξηση των αποθεμάτων σε σχέση με το 2025, οι τεχνικές αξιολογήσεις του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) καταδεικνύουν ότι σε ορισμένα από τα σημαντικότερα υδατικά συστήματα της χώρας τα αποθέματα που προβλέπεται να παραμείνουν στο τέλος του 2026 και κατά την περίοδο 2027-2028 εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από το επίπεδο ασφάλειας του 35% ή να παρουσιάζουν ιδιαίτερα περιορισμένα περιθώρια διαχείρισης.

Η Κύπρος εξακολουθεί να βρίσκεται σε καθεστώς αυξημένης υδατικής επισφάλειας όπως όλες οι χώρες τόσο της Μεσογείου, όσο και της Κεντρικής Ευρώπης.

Οι αυξημένες βροχοπτώσεις, με τις σημαντικές εισροές στα φράγματα κατά την περίοδο Ιανουαρίου – Μαΐου 2026 οδήγησαν σε μερική βελτίωση της υδατικής εικόνας. Η χώρα κέρδισε πολύτιμο χρόνο και βελτίωσε σημαντικά τη θέση της, αλλά η ανάγκη για συνετή διαχείριση, εξοικονόμηση νερού, περιορισμό των απωλειών στα δίκτυα και ενίσχυση των εναλλακτικών πηγών υδροδότησης παραμένει απολύτως αναγκαία. Η θετική εικόνα που διαμορφώθηκε το 2026 δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό, αλλά να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία για περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητας της χώρας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της παρατεταμένης ανομβρίας.

Σύμφωνα με το ΤΑΥ, τα συνολικά αποθέματα στα φράγματα ανέρχονται στο 38,9% (113,1 εκατομμύρια κυβικά μέτρα – ΕΚΜ), αγγίζοντας επικίνδυνα το κρίσιμο όριο ασφαλείας του 35%. Το ΤΑΥ προειδοποιεί ότι τυχόν περαιτέρω υποχώρηση των αποθεμάτων θα αυξήσει ουσιωδώς τον κίνδυνο σοβαρής λειψυδρίας για τα έτη 2027 και 2028.

Τα φράγματα του Ενιαίου Σχεδίου Νοτίου Αγωγού (ΕΣΝΑ) καταγράφουν πληρότητα μόλις 36,1% (68,4 ΕΚΜ), ενώ τα φράγματα της Πάφου βρίσκονται στο 41,5% (29,7 ΕΚΜ), ενώ το όριο ασφαλείας που τίθεται για τα μεγάλα υδατικά συστήματα είναι 35%.

Η διαχρονική ανάλυση του ΤΑΥ δείχνει ότι η Κύπρος διανύει επαναλαμβανόμενους 10ετείς κύκλους, οι οποίοι αποτελούνται από 7 έτη χαμηλών εισροών και 2-3 έτη πρόσκαιρης ανάκαμψης. Το γεγονός αυτό επιβάλλει συντηρητική διαχείριση.

Παρά τα ληφθέντα μέτρα, το Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου (ΜΑΕΠ), παρουσιάζει τάσεις εξάντλησης εντός της τριετίας 2026-2028 λόγω της αυξημένης κατανάλωσης ύδρευσης.

Περαιτέρω, η κατανάλωση ύδρευσης παρουσιάζει αύξηση ξεπερνώντας τους αρχικούς στόχους. Το ΤΑΥ υπογραμμίζει την ανάγκη για αυστηρούς ελέγχους από τους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ), μείωση των απωλειών στα δίκτυα και εφαρμογή εργαλείων τιμολόγησης.

Η συνολική πληρότητα των φραγμάτων ανέρχεται σήμερα περίπου στο 39%, έναντι περίπου 16% την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Παράλληλα, οι εισροές του φετινού υδρολογικού έτους ήταν ιδιαίτερα αυξημένες και σημαντικά υψηλότερες από εκείνες των προηγούμενων ετών. Σημαντική παράμετρος στη διατήρηση αυτών των αποθεμάτων, ήταν η μέχρι σήμερα συνεισφορά πέραν των 51 ΕΚΜ νερού από το σύνολο των αφαλατώσεων που λειτουργούν, εκ των οποίων τα 6 ΕΚΜ νερού αφορούν προμήθεια από τις τέσσερις κινητές μονάδες που έχουν τεθεί σε λειτουργία το 2025 και το 2026. Τα δεδομένα αυτά είναι αδιαμφισβήτητα και αποτελούν θετική εξέλιξη για τη χώρα.

Εκείνο όμως που συχνά παραλείπεται είναι ότι, η σύγκριση γίνεται με μία από τις χειρότερες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών. Το γεγονός ότι, η πληρότητα διπλασιάστηκε σε σχέση με το 2025 δεν σημαίνει ότι τα αποθέματα βρίσκονται σε επίπεδα που επιτρέπουν απεριόριστη χρήση νερού.

Η τεχνοκρατική αξιολόγηση του ΤΑΥ, η οποία εξετάστηκε από τη ΣΕΔΥ και αποτέλεσε τη βάση των αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου, έθεσε ως ελάχιστο αποδεκτό όριο ασφάλειας πληρότητα της τάξης του 35%. Το όριο αυτό προκύπτει από τη διαχρονική εμπειρία διαχείρισης των υδατικών πόρων της Κύπρου και αποσκοπεί στη διατήρηση επαρκών αποθεμάτων ώστε το σύστημα να μπορεί να ανταποκριθεί σε διαδοχικές ξηρές χρονιές.

Το ζητούμενο για το ΤΑΥ είναι ποια θα είναι τα αποθέματα στο τέλος της φετινής χρονιάς και κυρίως κατά τα έτη 2027 και 2028, εάν επαναληφθούν συνθήκες χαμηλών εισροών, ανεξάρτητα με την ενίσχυση του ισοζυγίου με αφαλατωμένο νερό. Τα σενάρια που έχουν καταρτιστεί καταδεικνύουν ότι, ο στόχος διατήρησης αποθεμάτων άνω του ορίου ασφαλείας δεν επιτυγχάνεται σε όλα τα υδατικά συστήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα προβλεπόμενα αποθέματα υποχωρούν κάτω από το επίπεδο αυτό ήδη από το τέλος του 2026 και παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα κατά την επόμενη διετία αν ακολουθήσουν άνυδρες χρονιές.

Ένα ακόμη συχνό σφάλμα, είναι η εστίαση αποκλειστικά στον συνολικό αριθμό της πληρότητας των φραγμάτων. Η Κύπρος δεν λειτουργεί ως ένα ενιαίο φράγμα. Υπάρχουν διαφορετικά υδατικά συστήματα με διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικές απαιτήσεις και διαφορετικούς κινδύνους.

Για παράδειγμα, το Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού είχε υποχωρήσει από περίπου 42% στις αρχές του 2024 σε μόλις 10% στις αρχές του 2026, ενώ το Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου είχε μειωθεί από περίπου 54% στις αρχές του 2024 σε περίπου 9% στις αρχές του 2026 δείκτες που επιβεβαιώνουν τόσο τη διαφορετικότητα στη χρήση, όσο και την ανθεκτικότητα του κάθε συστήματος.

Παρά τη σημαντική ανάκαμψη που καταγράφηκε το 2026, τα συστήματα αυτά εξακολουθούν να απαιτούν ιδιαίτερα προσεκτική διαχείριση, ακριβώς γιατί καλούνται να εξυπηρετήσουν εκατομμύρια κυβικά μέτρα αναγκών.

Το ΤΑΥ έχει εκπονήσει σενάρια με χρονικό ορίζοντα μέχρι το τέλος του 2028. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στο ΕΣΝΑ τα περιθώρια ασφαλείας παραμένουν περιορισμένα, ενώ στο Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου τα αποθέματα μπορεί να οδηγηθούν σε επίπεδα σχεδόν εξάντλησης μέχρι το τέλος του 2028. Η αυξημένη κατανάλωση ύδρευσης, ιδιαίτερα στην Πάφο, επηρεάζει σημαντικά το ισοζύγιο των αποθεμάτων. Όπως επισημαίνει το ΤΑΥ, μία καλή χρονιά δεν αρκεί για να αναιρέσει τις επιπτώσεις αρκετών προηγούμενων ξηρών ετών.

Κρίσιμος παράγοντας οι αφαλατώσεις

Οι αφαλατώσεις παραμένουν κρίσιμος πυλώνας της υδατικής ασφάλειας της χώρας. Τα τελευταία χρόνια έχει υλοποιηθεί εκτεταμένο πρόγραμμα ενίσχυσης της παραγωγής αφαλατωμένου νερού μέσω κινητών μονάδων.

Οι μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης, μέχρι το 2025 είχαν δυνατότητα να καλύψουν το 70% των συνεχώς αυξανόμενων υδρευτικών αναγκών Παγκύπρια που ανέρχονται σε 121 ΕΚΜ νερού, δηλαδή 85 ΕΚΜ. Με την ένταξη των κινητών μονάδων αφαλάτωσης εντός του 2026 αναμένεται η κάλυψη επιπλέον 9 ΕΚΜ νερού για ύδρευση με το ποσοστό να ανέρχεται σε 76%. Σημαντικό να τονιστεί ότι διαχρονικά, οι ετήσιες ανάγκες ύδρευσης αυξάνονται τουλάχιστον κατά 5% γεγονός που μειώνει τα ποσοστά συνεισφοράς των αφαλατώσεων. Προς το σκοπό αυτό προωθείται η εγκατάσταση πρόσθετων μονάδων και η υλοποίηση νέων μόνιμων υποδομών σε διάφορες περιοχές της Κύπρου με ορίζοντα το 2029.

Οι παρεμβάσεις αυτές αναμένεται να ενισχύσουν σημαντικά το υδατικό ισοζύγιο της χώρας τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, ορισμένα έργα βρίσκονται ακόμη σε φάση υλοποίησης ή υπόκεινται σε αδειοδοτικές, νομικές ή άλλες διοικητικές διαδικασίες, γεγονός που δημιουργεί εύλογες αβεβαιότητες ως προς τον ακριβή χρόνο ένταξής τους στο σύστημα. Για τον λόγο αυτό, η διαχείριση των υδατικών πόρων εξακολουθεί να βασίζεται στην αρχή της πρόληψης και στη διατήρηση επαρκών αποθεμάτων ασφαλείας μέχρι την πλήρη ολοκλήρωση του σχεδιασμού.